Maiatza, 2006 hilabeteko artxiboa
Bien aurrean galdera bera etorri zait burura, haien berri izan dudanean: Nondik arraio atera da tipo hau? Egungo futbolaren, futbol profesionalaren miseriak ederto islatzen du lehenengoak. Futbol taldeak SA enpresak dira eta akziodun nagusiak kontrola dezake erabat. Ekialdetik etorritako enpresa gizon ausartak enpresaren kontrola eskuratu du eta legea du bere alde. Beste aldean, Alaveseko zaleak daude, noski, betiko futbol taldearen rola defendatzen dutenak. Baina rol hori egun oso futbol talde gutxik betetzen du, bertoko jokalariz osatua, bere hiria defendatzen eta ordezkatzen duena…
Gero Grande-Marlaska dugu. Honek ez du ezer berririk ekarri, bakarrik vedette-epailearen rola hartu eta Garzonen kopia hutsa izan nahi duela adierazten du, bake prozesua suntsitzeko bere epailekeriekin. Baina lehengoan lagun batek harritu ninduen gauza batzuk kontatu zizkidan honi buruz. Bilbokoa omen da tipoa. Beno, badira Bilbon sortuak diren fatxa asko ere, jaiotzak ez du ezer bermatzen… Homosexuala dela eta berriki ezkondu dela ere esan didate. Tira, badira homosexual eskuindarrak ere… Ezkerrekoa ei dela… Beno, nahikoa da! Hori guztia izanik, jarduten duen moduan jardunez, beste guztiak koartada merkea baizik ez dirudi.
Maiatzak 27, 2006
2004 azaroan lagun bat galdu nuen, Joseba Sanchez, Matrako askorentzat. Minbiziak eraman zuen eta lur jota utzi ninduen haren heriotzak, triste eta amorratuta aldi berean, gu utzi baino bi egun arinago bera bisitatu bainuen ospitalean eta oso efektu bortitza eragin zidan aspaldiko laguna, lagun sendoa, alaia, jatorra eta bizia zena hain makalduta ikusteak. Ez nuen hemen ezer aipatu, kontu intimoa iruditzen zitzaidalako eta ni ez nago blogean horrelakoak biluzten ohituta.
Baina kontua da orain Josebaren familiak gure laguntza behar duela, laguntza ekonomikoa, jarraian azalduko dudanez, eta eskerrak Josebak lagun ASKO, asko eta onak zituela han eta hemen. Erromon hazi zen bera, baina aita arrantzalea izanik gurasoak Bermeon bizi dira aspaldi. Horregatik lagun talde ezberdinak zituen Matrakok Erromon, Gorlizen, Plentzian, Bermeon, Portugaleten… Horregatik eta, batez ere, kriston pertsona zelako bera.
Josebaren heriotzak lagun talde horiek biltzeko eta elkarlanean aritzeko bidea eman zuen. Plentziko sanantolinetan eta urte zaharrean txosna antolatu dute eta orain, Erromoko lagunek haren aldeko jaialdia antolatu dute Errekaldeko Kukutza gaztetxean.
Gogoratzen dut nola gustatzen zitzaion indabak jatea. Portugaleten, serbilleta bat bekokian ipinita, plater aurrean izerditan… Zelako bihurria zen, harrotasun puntu baziloia zeukan, beti txisteak egiten, gizonkeriak egiten besteetan, beti alai, beti irribartsu… Militantzian batera ibili ginen herrian, kartelak ipintzen, pintadak egiten… Intsumisioaren aldeko taldetxoa ere montatu genuen Gorlizen, gauzak egin nahi genituen… Ze ondo pasatu genuen koartelaren aurkako martxetan, inbasioak egiten… Oso momentu onak pasarazi zizkigun Josebak bere umorearekin, baita bere epaiketan ere epaileari irribarrea aterarazi ziola gogoratzen dut.
Baina zoritxarrez minbiziak eta Osakidetzaren arduragabekeriak bat egin zuten eta, hainbat hilabetez birus gastrikoa zeukalakoan bueltaka ibilarazi ostean, Osakidetzak minbizia zuela egiaztatu zuenerako ez zuen operatu nahi izan. Denon diruarekin ordaintzen dugun erakunde horrek azterketa ekonomiko hotza eginez erabaki zuen Joseba preszindiblea zela, ez zuela merezi hesteetako ebakuntza arriskutsu batean dirua gastatzeak arrakasta bermatuta ez bazuen. Bistan da ez zutela ezagutzen, oker zirela. Joseba ezinbestekoa zuen familiak eta lagunek. Ez zuen zalantzarik izan eta, euren ondasunak hipotekatuz, klinika pribatu batera eraman zuten, dirutza bilduta, berau salbatzeko ahaleginean. Maite duen edonork egingo lukeen moduan.
Onik atera zen ebakuntzatik, baina hilabete batzuk geroago agertu zen beste konplikazio batek ospitalera eraman zuen berriro. Beste ebakuntza bat egingo ziotela esan zioten orduan Osakidetzakoek… Bai zera! Ebakuntza ez zen inoiz heldu eta amatatzen utzi zuten apurka-apurka. Zergatik ez zioten ebakuntza egin? Eginez gero argi dago aurrekoagatik arrazoia emango ziotela eta, hilez gero, berak emango zien aurreko erabakia defendatzeko argudioa. Hori pentsatzen dugu Josebaren lagunok.
Baina esan dudan moduan, Josebak lagun asko eta onak zituen, eta horietako batzuek antolatu dute asteburu honetarako Matrako jaialdia Kukutza gaztetxean. Euren laguntza eman dute Kukutzakoek, Doctor Deseo, Atom Rhumba, Obligaciones, Bosco el Tosco, Ander Lipusek eta beste hainbat lagunek… Ez ditut ezagutzen Erromoko lagun horiek baina hemendik nire babes guztia eta laguntza eman nahi diet. Jaialdi interesgarria izango da, gainera, eta sarrera 5 euro baizik ez da kostatzen. Nik erosi dut txartela… Eta zuk?
Maiatzak 17, 2006
Gurean da Aminetu Haidar, larunbatean heldu zen Loiuko aireportura emakume saharaui hau. Mendebaldeko Saharako gune okupatuetan saharauien eskubide zibil eta politikoen aldeko borroka baketsuaren ikurra bilakatu den andre honek hainbat sufrimendu pairatu behar izan ditu eta azkenik lortu du handik irtetea, guri saharauiek euren lurraldean jasaten duten zapalketaren berri emateko. Gaur arratsaldeko zortzietan horri buruzko hitzaldia emango du Bilboko zazpi kaleetako La Bolsa etxean.
Marokoar erregimen polizialaren menpean independentista ezaguna izatea ez da batere samurra. Baina bere gogo sendoak gidatu du Aminetu militantzian, torturapean, gartzelan, desagertuta zegoelarik… Horregatik itxura gogorreko emakume indartsua espero nuen, Hebe de Bonafini moduko bat… Emakume makala, hauskorra aurkitu dut ordea, sentibera inondik inora. Azken egunotan agenda gogorra ezarri diote, Europan barna ibili behar baitu hitzaldiak ematen, bilerak egiten, etxera itzulitakoan bera babestuko duen jendea ezagutzen.
Izan ere, ibilaldi hau amaitu eta Aaiun okupatura bueltatuko da Aminetu, beldurra gorabehera, bere lekua han dagoelako, bere alabatxoak eta bere jendea han daudelako, hura duelako aberri, bizileku eta beharleku, bere herriaren aldeko lanean zeregin garrantzitsuak dituelako bertan. Oso ondo daki bere patua zein izango den bertan: Sahara okupatura itzuliz gero, marokoarrek berriz atxilotu eta gartzelaratuko dutela. Egia esan, ezin dut hain emakume delikatua halako basapiztien eskuetan irudikatu. Baina ezkutuko gartzela batean desagertuta bizi izan zen urte horietan (1987-1991) zerbaitek eman zion aurrera jarraitzeko adorea. Bere herri osoa zuen gogoan eta bereek bera zuten gogoan ere.
Iazko ekainean atxilotu zuten berriro, saharauien intifada betean, giza eskubideen aldeko ekintzaile ezagunenetakoa zenez gero. Kalean zafratu eta komisaldegian torturatu egin zuten. Barruan zela, gose grebari ekin zion berriro eta hainbeste sufrimenduk urratu egin du bere osasun egoera. Nazioarteko presioen eraginez askatu zuten, azkenik, aurtengo urtarrilean. Haren ongi etorria sekulako jaia izan zen, desertuan antolatu behar izan zuten manifestazio klandestinoa, hala ere.
Maima Mahamud
Aminetu ez da bakarrik etorri Aaiundik, berarekin ahizpa etorri baita eta eurekin Maima Mahamud, itzultzaile eta bitartekari lanak egiten. Kanpamenduetako beste emakume saharaui bat dugu Maima langilea, iraultzailea… Dajla kanpamenduko emakumeen arima, sustatzailea, ekintzailea eta ekina da Maima Mahamud Nayem, eskolako zuzendaria. Pertsonalki orain ezagutu dut, azkenaldion harreman telematiko handia izan dugun arren, esku artean oso proiektu polita darabilgulako.
Oso ibilbide ezberdina egin dute bizitzan Aminetuk eta Maimak, horregatik kontraste bitxia izan behar da, derrigorrez, bien arteko elkarbizitza ibiltari hau. Elkarrengandik 30 urtez halabeharrez urrunduta, berriro elkar ezagutzen ari diren bi gizarteren arteko kontaktua.
Aminetu barnealdeko emakume saharauia da, sekula kanpamenduetara joan gabea. Okupazioaren bortizkeria, marokoarren kolonizazioa eta euren etxean baztertuak izatea egokitu zaien saharauien alderdikoa. Euren izaerari eusten, baina marrokinizazio estrategia indartsu baten eraginpean bizi dira gune okupatuetako saharauiak.
Maima, berriz, kanpamenduetako saharauia dugu. Gaztetatik herriminean baina askatasunean, saharaui bezala hazi, hezi eta bizi izan den emakumea. Hainbat urtez Kuban bizi izan zen Maima, bihar-etziko saharauien gizarte librea osatzeko ikasten. Emakume saharaui askea eta garaikidea dugu, telekomunikazioetan eta elektronikan lizentziatua, poliglota… Dajla kanpamenduan hainbat proiektu kudeatzen dituen emakume dinamikoa.
Berehala galdetu diot Maimari nolakoa den Amineturekiko harremana, bien ibilbideen arteko kontrasteak eraginen bat izan behar duela sumatzen baitut. Aminetu sekulako pertsona miresgarria dela erantzun dit berak, asko ikasten ari dela berarekin eta, aldi berean ikusten zer nolako ezberdintasunak dituzten pentsakeran, hainbat konturen inguruan. Marokoar okupatzaileen diskurtsoaren eta ideologiaren eragina, barnealdeko saharaui militanteen artean ere somatzen bada, egin kontu zer nolakoa izango den marokoko gizartean bertan.
Aminetuk ez du inoiz ezagutu eremu publikoan saharaui bezala naturaltasunez eta harrotasunez ibiltzea zer den. Emakumeak hutsaren hurrengo diren gizarte batean, eskolara joateko aukerarik ere ez dute. Ospital edo eskola gutxiegi eta atzerriko militar gehiegi ikusten dira sahara okupatuan. Kanpamenduak, berriz, gizarte zibilak dira. Bertan umeen %100 eskolaratuak dira eta SEADeko konstituzioak aldarrikatzen dituen berdintasun baloreetan heziak.
Emakumeak izanik are balio handiagoa du Amineturen eta Maimaren lanak, gizonezkoen gizartea baita saharauiena, gurea bezalaxe, bertan emakumeeen rola beste zenbaitetan baino duinagoa izan arren. Baina, bakoitza bere testuinguruan, batak bestearen berri izan gabe eta 1.500 kilometroko hesi batek banatuta, rol horiek apurtzeko erabaki berbera hartu zuten behinola. Erabaki horrek baldintzatu du euren bizimodua azken urteotan eta, azkenik, hemen bildu ditu biak, Europan.
Aminetu eta Maima. Biak zarete zuen herriarentzako adibide eta eredu. Ongi etorri Euskal Herrira, zuen etxera.
Maiatzak 15, 2006
Atzo aipatutako langile horietako askok eraiki zuten, duela 75 urte, Empire State etxeorratza. Azkar egin zuten, 13 hilabetean, hiriko eta munduko eraikinik altuena: 102 solairu eta 443 metro. Depresioaren urteak ziren eta bertan lan egin zuten 3.400 langileak prest ziren lau xentimoren truke edozein lan egiteko. Segurtasun neurririk gabe, kaskorik eta uhalik gabe ibili ziren langileak bertan. William Lamb arkitektoak diseinatu zuen eta 41 milioi dolar kostatu zen. Baina nortzuk izan ziren langileak? Zergatik ez ditu inork gogoratzen bertan eraikuntzan hildakoak?
Eraikin honen eta Chrysler eraikinaren arteko lehia gogorra izan zen, nork baino nork altuagoa eraiki ibili baiziren 30eko urteetan, krisiaren erdian, Walter Chrysler eta John Raskob (General Motorseko jabea). Azken honek irabazi zuen lehia eta 1974 arte hiriko eraikinik altuenaren markari eutsi zion Empire Statek. Zeppelinen aireportua izateko pentsatu zuten, baina ez zen segurua eta ideia baztertu zuten berehala.
Bosgarren etorbidean, hiriko gunerik onenean kokatua, hasieratik erdi hutsik egon da eta gaur egun enpresak beldur dira, eta horregatik bulegoen %17 alokatu ezinik dabiltza jabeak, Manhattan-eko eraikinik altuena eta esanguratsuena erasoren baten xede izan litekeelako. Argazki batzuk ipini ditut Flickr-en efemeridea gogoratzeko. Goikaldetik eta gauez ateratako pantaila hondoa ere jarri dut, 1280×800 pixeleko eramangarrien pantaila panoramikoetarako.
Maiatzak 2, 2006
Maiatzaren lehena ospatzen dugu gaur. Batzuek manifestazioetan, beste askok hondartzan edo mendian… Eta gaurko eguna ilustratzeko aproposak diren kanta batzuk badirela pentsatu dut. Hasteko, noski, Internazionala dugu gaurko egunaren kanta ofiziala. Tira, ari naiz letra deszifratzen, erdarazkoak Rosetta moduan hartuta, baina oraindik “indazu albiristea” falta zait. Hala ere, urtero kantatzen dugu, bada ez bada ere.
Baina badira beste kanta batzuk hau ilustratzeko. Vladimirren gogora ekarri zuten behinola Hertzainen kanta: Buzo, kasko, musuzapiak aurpegian, sua eta kea Deustuko zubian… Eguneratuta izango litzateke: Merkatalgunea Sheraton ondoan, turistak pasiatzen eguzkitan, opera Euskalduna jauregian… Zaramaren Langile kaleratua patroia sokan ez dugu hemen errepikatuko, bake prozesua atakan jarri nahi ez badugu edo Miguel Sanzek Volkswageneko kaleratzeak leporatzea.
Bada bereziki gustoko dudan kantu bat, ETBko albistegiak ikustean sarri burura etortzen zaidana. Enpresa arrakastatsu bat aukeratzen dute eta haren doaiak kontatzen dizkigute, zuzendarien eta jabeen ahotan. Beti arrakasta horren arduradunak zuzendariak ei dira… Baina langileak? Bertolt Brecht-ek kontatu zigun eta Mikel Laboak euskaraz kantatu:
Zazpi Atedun Tebas hura, nork eraiki zuen?
Liburuetan Errege izenik baizik ez da ageri.
Erregeek garraiatu ote zituzten harritzar haundiok?
Eta hainbatetan porrokatua izan zen Babilonia,
nork jaso zuen beste hainbestetan? Lima distirant hura
eraiki zuten langilleak, ze etxetan bizi ote ziren?
Txinako Harresia bukatu zen iluntzean:
nora jo zuten harginek? Erroma bikain hura
garaitza arkuz beterik. Nork altxatu zituen?
Nortzuk menperatu zituzten Zesarrek?
Hain ospetsua zen Bizanziok, jauregiz besterik
ez ote zuen bertako jendearentzat? Alegiazko Atlantidan
berebat, itsasoak irentsi zuen gauean, biztanleak ito zorian
oihuka ari zitzaizkien beren esklaboei leguntza eske.
Alejandro gazteak India bereganatu zuen.
Berak bakarrik ote?
Zesarrek galoak menderatu.
Ez ote zuen berarekin sukaldari bat bederen?
Felipe Espainiakoak negar egin zuen bere Armada
urperatu zenean. Ez ote zuen beste inork negarrik egin?
Federiko Bigarrenak Zazpi Urteko Gerra irabazi.
Nork bestek zuen irabazi?
Garaitza bat orrialde bakoitzean.
Nortzuk atondu zituzten garaitza banketeak?
Hamar urtez behin gizon haundi bat.
Nork ordaintzen zituen haren gastuak?
Zenbat historia, hainbat galdera. Historiak bezainbat
galdera.
Zenbat historia! Zenbat galdera!
Maiatzak 1, 2006
