Ekaina, 2005 hilabeteko artxiboa
Saharauien egungo intifada berriak telekomunikazioak ditu tresna eta Internet adierazpide: sakeleko telefonoak eta kamara digitalak dira arma berriak. Marokok ezin du informazio jarioa gelditu eta gure esku dago zabalkundean laguntzea. Webgune pilo batek jarraitzen du egunotan saharauien altxamendua, batzuek azkenaldion propio sortuak, Sahara Libre eta Ciberintifada webguneak kasu. Blogak ari dira erabiltzen, Sahara ElHora, Sahara Intifada edo Sahara libre edo Poemario por un Sahara libre egiteko. Informazioa banatzeko posta zerrendak ari da erabiltzen Sahara Press Service (SPS) agentzia, Yahoogroups-en bidez bere albisteak gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez hedatzeko, Norvegiako elkartasun batzordeak ere egiten duen moduan. Arabieraz Cahiers du Sahara webguneak informatzen du, torturatuen argazkiak eta bideoak erakutsiz eta Sahararen aldeko eztabaidaguneak sortu dira.
Lehendik ere baziren informazio webgune batzuk, inportanteena eta osatuena den ARSO elkartearena kasu. Ingelesez albisteak eta testuinguruko informazioa eskaintzen duen Western Sahara webgune txukuna edo preso eta desagertuen senideen AFAPREDESA elkartea, egunotan ere albisteak ateratzeko ahalegin handia egiten ari dena.
Afrol News webguneak Saharari buruzko azken albisteak argitaratzen ditu ingelesez eta gaztelaniaz.
Aaiunen La Vanguardia egunkariarentzat berri emaile dabilen Carla Fibla kazetariak ondo azaltzen du lurralde okupatuetako saharauien ahalegina, bertatik bidalitako erreportaian:
“Sahara libre, pásalo”
Mensajes de móviles, correos electrónicos y documentación en CD conforman la ‘ciberintifada’ saharahui
CARLA FIBLA - 20/06/2005 - El Aaiún. Corresponsal
Sidi Mohamed Balla (26 años, ingeniero naval), Mahmud Kharbiche (24 años, filólogo de lengua inglesa) y Sidammou Zarouali (19 años, estudió hasta tercero de ESO en Canarias) incitaron el pasado 29 de mayo a los saharauis a favor de la independencia para que se reúnan en la céntrica plaza del hotel Nadgil. Rodeados de un impresionante despliegue de fuerzas antidisturbios, agentes secretos y gendarmes, sus caras de angustia fueron transformándose en nerviosas sonrisas al comprobar que los peatones se unían espontáneamente a la protesta. Sidi Mohamed, Mahmud y Sidammou forman parte de la cadena humana de saharauis que lleva más de dos semanas manteniendo un pulso con el rey Mohamed VI.
La nueva generación de saharauis a favor de la autodeterminación del Sahara Occidental apenas habla español. Se comunican a través de mensajes SMS de móvil, informan de forma puntual sobre sus actividades por internet y documentan con fotos digitales y vídeos las torturas y las vejaciones a las que han sido sometidas familias enteras por su presunta participación en la revuelta. Trabajan cerca de los militantes de derechos humanos, la mayoría ex presos políticos, quienes les apoyan.
En la casa del activista Brahim Numbria se trabaja por la noche. Animados debates, discusiones, mucho té y el ordenador portátil mostrando las imágenes del CD que han preparado con la documentación sobre la intifada saharaui que comenzó el 23 de mayo.
“Cuando queremos organizar una manifestación nos ponemos en contacto días antes y mandamos mensajes con el móvil. Así la gente se va enterando del lugar y la hora. Hay que hacerlo en secreto porque si no la policía nos disuelve antes de que empecemos”, explica Mahmud en un inglés esmerado. “Nuestros abuelos murieron por nuestra patria y ahora lo estamos haciendo nosotros. Marcharemos de forma pacífica”, añade Sidi Mohamed después de explicar que existe un contacto fluido con los estudiantes saharauis de las universidades marroquíes que dentro de unos días terminarán el curso y regresarán a El Aaiún.
Las familias de Mahmud, Sidi Mohamed y Sidammou temen que cualquier día les anuncien que sus hijos están en Cárcel Negra. “Si queremos la independencia, tenemos que asumir que habrá víctimas, hay un precio que pagar. Si uno se queda callado, y el otro, y el otro, nadie escuchará nuestro deseo de independencia”, responde Mahmud a su madre cuando ella le pide que deje las manifestaciones. La familia de Sidammou ha sufrido amenazas de la policía para que prohíban a su hijo participar en las concentraciones. “Mi familia tiene miedo, pero está contenta, porque yo soy su hijo, pero también soy hijo del Sahara. Sé que me apoyan en su corazón”.
Inquietos, con la mirada en constante actividad, están convencidos de que la situación actual no admite la marcha atrás. “Soy de El Aaiún y sé cómo piensa la gente, el 97% de la población quiere la independencia. Es cierto que existe un silencio mayoritario porque la gente tiene miedo de hablar, les preocupa su seguridad, pero hasta los niños de cinco o seis años quieren la independencia”, argumenta Mahmud.
El objetivo de estos jóvenes es la celebración del referéndum. En cambio, reconocen que algunos de sus compatriotas empiezan a pensar en la violencia. “Los saharauis estamos sufriendo torturas e insultos. A muchos jóvenes les obligan en comisaría a firmar un papel en el que dicen que han recibido dinero de los activistas de derechos humanos por participar en las manifestaciones”, comenta Mahmud. En la enérgica discusión de la generación de saharauis cargados de coraje que desafían a la monarquía alauí se observa que unos prefieren dejar de mirar atrás, a la responsabilidad histórica de países como España y centrarse en la ONU, mientras que otros exigen a José Luis Rodríguez Zapatero que cumpla su compromiso de alcanzar un acuerdo. “La Minurso -Misión de Naciones Unidas para el Referéndum del Sáhara Occidental- debe cumplir su objetivo y celebrar el referéndum. Si no, que abandone el territorio y empiece de nuevo la guerra”.
Ekainak 22, 2005
Katalanezko komunikabide digital aitzindaria dugu Vilaweb, atzo hamar urte bete zituen informazio webgunea. Hamar urte hauetan ibilbide eredugarria egin du Vilawebek eta, ezinbestez, sarean izan den bilakaera ere islatu du bere web orrialdeetan. Era berean, ohohar, kazetaritzari eta profesionalon jardunari aldaketa ikusgarriak ekarri dizkio Internetek. Horregatik, bere hamargarren urteurrenaren zuzuan, La web i el periodisme, deu anys després jardunaldia antolatu dute biharko Bartzelonan. Azken hamarkadan Internetek kazetaritzan eta hedabideetan izan duen eragina aztertuko dute, aditu ospetsu zenbaiten eskutik.
Nazioarteko bilkura honekin Vilawebek hamar urte hauetan ohikoa izan duen jarrera mantendu nahi du, jardunaldiaren webgunean azaltzen dutenez: “komunikabide tradizionalen eta sareko hedabide berrien arteko elkarrizketa eta elkargunea sustatzea, batzuen eta besteen arteko komunikazioa handia izan dadin”.
Bestalde, gurean ez bezala, Katalunian kazetaritza digitalak oso rol garrantzitsua du eta kanpoan ere ezaguna da hori, Europan aitzindiaria baita Kataluniako kazetaritza digitala. Horregatik European Journalism Centre eta AEBetako Poynter Institute ikerketa gune ospetsuekin lankidetzan antolatu dute jardunaldia. Besteak beste, La Vanguardia egunkariko zuzendaria izandako Lluis Foix izango da, egun edizio digitala zuzentzen duena eta oso blogari aktiboa bilakatu den kazetaria. Alemaniako netzeitung.de egunkari elektronikoko zuzendari Michael Maier-ek bere esperientziaren berri emango du, berau baita Vilaweb-en antzeko proiektu bakanetakoa, sarean eta sarerako kalitatezko proiektua.
Vicent Partal bera ere han egongo da, berak sortu baizuen Vilaweb duela hamar urte, Euskal herrian artean antzeko proiekturik ez zegoenean. Pasatu ziren urteak eta, atarien aroan, inbidiaz begiratzen genion hemendik Vilawebi (1), (2), (3), (4), Galiziako Vieiros webguneari bezala. Aro horiek atzean geratu ziren eta Vilaweben bilakaerak aurrera jarraitu zuen. Bitartean, hamar urteok igarota ez dugu horrelako proiekturik gurean gauzatuta ikusi. Agian egun ez luke zentzu handirik izango, baina teknofobia eta atomizazioa gurean nolako indar handiak izan diren erakusten du adibideak.
Ikuspegi berriarekin, komunikabide glokal moduan definitzen zuen berea Partalek Argia aldizkariari emandako elkarrizketa batean, Al jazeera birtual moduan ere bai, beranduxeago. Izan ere, Kataluniako eskualdeen tokian tokiko edizioekin hasi zen arren, egun Euskal Herria edo New York hizpide duten edizioak ere baditu. Bilatzailea ere badu Vilawebek, nosaltres.com izenekoa, eta hainbat komunikabidetako berriak ere eskaintzen ditu, El Punt, El 9 esportiu edo lesfinances.info kasu.
Baina egungo joeren isla ere bada egungo Vilaweb. Nork bere bloga edukitzea ahalbidetzen duen Mes Vilaweb ordainduzko zerbitzua atera dute aurten, posta elektronikoa eta webguneen itzulpen zerbitzua ere eskaintzen dituena. Partalek berak ere badu blog bat edo bloc bat, katalanez esaten dioten moduan, Mails per a Hipàtia izenekoa, eta bertan ia egunero idazten du.
Urteurrenaren inguruan bestelako jardunaldiak ere antolatu ditu Vilawebek. Iragan astean El nou dietarisme dels blogs (Blog-en dietarismo berria) gaiaren gainean jardun zuten, blogen fenomenoa dietarioen generoaren berpizkunde moduan aurkeztuz.
Bitartean, Euskal Herrian Interneteko kazetaritza hutsaren hurrengo da saretik kanpotik ikusita, Interneten euskaraz egiten den gehiena bezala. Vilaweb bat edukitzea ez dugu lortu denbora honetan, baina dagoeneko ehunka blogari euskaldunez osatutako multzo gero eta handiagoa dugu, Aurki edo Sustatu bezalako ekimenek trinkotua. Luistxo Fernandezek aste honen hasieran bere bitakoran idatzitako Papera / Digitala izeneko artikuluan salatzen zuenez, komunikabide tradizionalen arreta ez du erakartzen sareko esfera euskaldun horretan egiten denak. Jarraituko dugu, arretaz eta inbidiaz begiratzen Vilawebi eta katalanez telematikaren arloan egiten den lan guztiari. Urte askotarako, Vilaweb!
Feedmaniak itxi du
Zerbitzua bertan behera uztea erabaki du Feedmania zerbitzuko Jose Manuel Abraldes internautak. Bloglines-en antzeko zerbitzua ematen zuen Feedmaniak, RSS jarioen harpidetza zerbitzu pertsonalizatua, baina ekimen pertsonala zen erabat eta ekonomikoki errentagarria ez izateaz gain, denbora eta diru asko kentzen zion kudeatzaile bakarrari. Zerbitzuak 1.800 harpidedun zituen eta egunero 350 bat lagun sartzen ziren bertan euren blog eta albistegi gogokoenak bertatik irakurtzeko. Googleren AdSense iragarkiek ez zuten zerbitzuaren kostuaren zati txiki bat baino ordaintzen.
Itxieraren inguruko gogoeta eginez, Feedmaniak kanpotik ematen zuena baino erabiltzaile gutxiago zituela dio Abraldesek eta hori blogek eragiten duten gainbalorazio efektu bati egozten dio berak. Hainbat blogetan aipatuak diren webgune askok ez dituzte horregatik bisita asko jasotzen, baina blogetan aipatuak izateak ustez ospetsu bihurtzen ditu. Abraldesen arabera, bitakorek webgune baten garrantzia puztu egiten dute artifizialki berau askok aipatzen dutenean, baina hori ez da islatzen gero bisitetan, blogarien zirkulo txiki batean baino ez baita ospetsu bihurtu.
Adsense iragarkiak erakusten zituen Feedmaniak, baina feed edo jario askoren lizentzia ez komertziala denez, publizitatearekin ados ez zeudenen jarioak kentzeko prest zegoen Feedmaniaren sistema. Inork ez zuen eskatu bere jarioa kentzea. Hala ere, Abraldesek azkenean zerbitzua bertan behera utzi behar izan du. Bere erabilgarritasuna kontutan hartuta, oso diru gutxi kostatzen zen proiektua kendu behar izan dute, inongo dirulaguntzarik lortu ez duelako.
Ekainak 16, 2005
Munduko herrialde askotan ez dago inolako adierazpen askatasunik eta horietako askotan Internet bihurtu da zenbait informazio jasotzeko eta igortzeko bide bakarra. Herrialde musulmanetan nabarmenagoa da erregimen autoritarioek egiten duten prentsaren kontrola eta Internet arrisku moduan ikusten dute gobernu askok, euren kontroletik at dagoen neurrian. Bitakoren fenomenoak ere izan du islarik horrelako herrialdeetan eta askori orain arte ez zegoen aukera eman die gertatzen dena bertatik kontatzeko. Horrek errepresioa ekarri du eta dagoeneko dozenaka blogari gartzelaratuak izan dira euren bitakoretan idazteagatik. Committee to Protect Bloggers batzordea sortu da horrelako kasuak salatzeko eta euren lanak izan du emaitzarik.
Iranen apaiz blogarien fenomeno bitxia sortu da azken urteotan. Mohammad Ali Abtahi apaiz xiita ezaguna da eta itzal handiko blogaria, presidentearen aholkularia ere izan da eta lan handia egin du blogari presoen alde, baina boteretik baztertua izan da azkenaldion eta justizia atzerakoiak diren erlijio epaitegien esku dagoela salatzen du bere bitakoran.
Mojtaba Saminejad 25 urteko ikasle blogaria da eta 2004ko azaroan atxilotu zuen, bere bitakoran beste hiru blogariren atxiloketa salatzeagatik. Urtarrilean askatu zuten eta orduan beste blog bat idazten hasi zen, baina bertan ematen zituen iritziak ez ziren gobernuaren gustokoak eta berriro atxilotu zuen. Ekainaren 2an bi urteko gartzela zigorra ezarri berri diote, “gidari gorena iraintzeagatik”. Mojtabaren kasuak eta aurreko batzuek Committee to Protect Bloggers sorrarazi dute eta eurek eginiko kanpainiei esker lortu dute Iraneko hainbat blogger askatzea.
CPBren gaztelaniazko bertsioa den cpbes.blogspot.com helbidean herialde horietako kasuak azaltzen dira gehienbat. Esaterako, Bahrain herrialdean gobernuak era guztietako webguneak egiten dituztenak erregistro berezi batean izena emanda egon behar dute. Bertako Ali Abdulemam blogaria gartzelan dago, bere bitakoran erregea iraintzea leporatuta. Beste herrialde batzuetan, idazteko ezezik nabigatzeko kontrol estua dago, Saudi Arabian kasu.
Herrialde turistiko baketsu eta egonkorraren irudia eman nahi du Tunisiak kanpotarrentzat, baina lasaitasun hori bertokoekin oso bortitz jokatzen duen sistema polizial baten gainean eraiki du Ben Aliren gobernuak. Tunisiako oposizio politikoa kontrolpean, gartzelan edo erbestean dago. Internet oso zabalduta dago, hiri nagusietan DSL konexioa dute eta ziberkafe ugari dago. Bertan tunezine.com webgunea egiten hasi zen Zouhair Yahyaoui, tunisiako oposizio uzkurrari ahotsa eman nahian, baina poliziak atxilotu eta gartzelaratu zuen. Tortura basatiak eta gartzelako tratu txarrak salatzen jarraitu zuen barrutik, kanpoan haren aldeko nazioarteko kanpainia abian jarri zuten bitartean. Askatu ostean hil zen, aurtengo martxoaren 13an, 36 urte zituela bihotzekoak jota.
Hala ere, Dabbour Mounir-ek bere webgunearen bidez jarraitzen du erbestetik askatasun falta salatzen. Batez ere Zarzis-eko Internauten kasua nabarmentzen du bertan. Zarzis herriko ziberkafe batean atxilotu zituzten zazpi internauta estatuaren kontrako terrorismoa prestatzea leporatuta eta oraindik ez dituzte askatu, nazioarteko hainbat erakundek horren atzean zentsura politikoa dagoela salatu duten arren.
Marokon ez dago blog kritiko askorik, baina zentsura Internetera ere hedatzen da erregea, Sahararen marokiartasuna edo korana aipatuz gero. Ali Lmrabet-en kasuak izan du isla kanpoko blogetan. Saharauiak bahituak barik errefuxiatuak zirela esateagatik datozen hamar urteotan kazetaritza lanik egitea debekatu diote. Saharauiak egunotako intifadaren irudiak eta albisteak kanpora ateratzeko sarea erabiltzen ari dira, ciberintifada deitu diotena antolatuz, ahal duten neurrian, marokoko poliziak telekomunikazio guztiak zelatatzen baititu. Iragan astean saharaui bat atxilotu zuten Bojador herriko ziberkafe batean.
Ziberpunk nobeletakoa errealitatea da herrialde batzuetan, sistema orojakilearen aurka bitarteko teknologikoen bidez borrokatzen baitira blogariak bertan. Horregatik, blogarien babeserako batzordearen bitakoran blogarientzako erabilgarriak diren helbideak aipatzen dituzte, lorratzik utzi gabe bitakora guztiz izengabea lortu nahi dutenentzat. Baina baliabide tekniko eta proxy zerbitzari batzuen helbideak emateaz gain, pribatutasuna mantentzeko eta klandestinitatean idazteko aholkuak ere ematen dituzte.
LABURRAK
Blogari hila Everesten
Rob Milne zientzialari ezaguna zen adimen artifizialaren arloan, baina mendizale porrokatua ere bazen, mendi altuetan ibilitakoa. Azken egunotan Everesten zebilen, expedizio batekin teknologia berri bat probatzen eta bere ibileren berri bitakora batean ematen zuen. Iragan asteburuan, gailurretik 400 metro baino gutxiagora zela, bihotzekoak eman eta hil zen. Maiatzaren 27an idatzi zuen bere azken testua blogean, onik eta eguraldiaren iragarpen ona lagun, gailurrerantz jotzeko prest zegoela adieraziz. Orain internauten doluminak jasotzen ari da bloga bertako iruzkinen bidez.
Applek Intel erabiliko du
Orain arte IBMk eginiko prozesagailuak erabili izan ditu Applek bere Macintosh G4 eta G5 ordenagailuetan, baina astelehenean enpresaren buru Steve Jobs-ek iragarri zuenez, aurrerantzean “askoz egokiagoak” diren Intel markakoak erabiliko ditu. Macintosh-en arkitekturara egokituko diren modelo bereziak izango dira eta 2006an kaleratuko dira lehenengo ordenagailuak, baina lehenago sistema bera ere egokitu beharko dute Intel erabiltzeko. Windowsekiko bateragarritasuna ekarriko duen zalantzak daude baina, adituek diotenez, aldaketak hori lortzen lagunduko du.
Bideoblog pertsonala
Borja izeneko blogari batek Que Vida Mas Triste izeneko bideobloga ezarri du sarean. Berak bertan azaltzen duenez, blogariek eguneroko pasadizuak “testu mordoiloen bidez” kontatzen dituztela ikusita, “igandero eta biharamunarekin” irudi batzuk grabatu eta bere bitakoran jartzea otu zitzaion berari. Windows Media formatoko artxiboetan ezartzen ditu oso bideo pertsonalak.
Ekainak 12, 2005
Tartea ataleko Interneti buruzko azken orrialdea izango da Berrian datorren astean argitaratuko dena. Ez dakit uda ondoren Interneti buruz idazten jarraituko dudan, zortzi urte lar da eta aldaketa baten beharra sentitzen dut, horretan ere. Udaren etorrera aldaketa garaia da, gogo gutxiago dut idazteko eta gehiago beste gauza batzuk egiteko. Uztaileko oporraldiak hainbat gauza egiteko aukera emango dit eta aldaketa garaia izango da niretzat, zentzu askotan. Honen guztiaren inguruan apur bat mamurtzeko eta nire bizitzan oreka pixkat bilatzeko baliatu nahi dut uda.
Irrikaz nago udako oporraldiaren begira. Izan ere, negu (edo ikasturte) honetan oso saturatuta ibili naiz, astean gutxienez sei egun lan egiten eta behin-behineko ondorio bat bederen aspaldi aterata daukat: ordu gutxiago eman behar ditut teklatu aurrean eta gehiago mendian, hondartzan, kalean…
Beste sumaketa bat: Interneti buruz idazten marka guztiak hautsi ostean aitortu behar dut nekatuta nagoela. Ekainak eta udak izango dute zerikusirik agian, baina aireak aldatzeko garaia dela uste dut, proiektu berriak ditut esku artean, Interneti buruz idazteak baino gehiago ilusionatzen nautenak. Zortzi urte hauetan sareari buruz idatzitako guztiak, helburu teknofiloak… Ez daukat erabat garbi norainoko eragina izan duten ezta eragin hori onerako izan den.
Esaten duten moduan, azkenaldion nahiko enkasillatuta nagoela iruditzen zait eta, bitakora eduki arren, nik nahi dudanari buruz eta nahi dudan neurrian ez dudala idazten somatzen dut. Denbora asko dedikatzen diot ordenagailuari (ez bakarrik Interneti) eta hori ez dut uste gehiegi aldatuko denik gaia aldatzen badut. Azken finean teklak erabiltzen jarraituko dut idazteko eta sarea informazioa biltzeko. Nire “benetako” lanean ere hori dut lanabes eta sarea adierazpide.
Baina, bestalde, idazle eta webmaster konpultsiboa naizela konturatuta nago. Sumaketa horiek guztiak gorabehera, aldaketarako nire ezkutuko arrazoia beste enbarkada berri batzuetan sartzeko denbora ateratzea da, agian gerora desoreka bera sentitzeko, baina beste diskurtso, gai eta forma batzuk ditut esku artean, komunikazioari eta Interneti lotuak (ezinbestean) horiek ere. Aurreko gehienek bezala, hauek ere ez didate txakur txiki bat ere emango, aitzitik, denbora eta dirua kenduko didate, baina grina, harra edo monoa asetzeko balio izango ahal dute. Proiektu berri horiek datozen egunotan ezagutuko dituzue.
Udaldiko oporraldia, beraz, proiektu horiek elikatzeko baliatzeaz gain, etorkizunaz mamurtzeko, etxe-aldaketa egiteko, familiari kasu gehiago egiteko… A! eta atsedena hartzeko ere egunen bat gorde beharko dut.
Ekainak 12, 2005
Interneten bidez iruzur mota asko egin ohi dira, baina gaur egun kalte gehien egiten duena phishing delakoa dugu. Posta elektronikoa eta webgune faltsuak erabiliz egiten da phising hau eta beste iruzur motak baino arrakastatsuagoa da. Iruzurleak biktimari banku batetik idazten diola sinistarazten dio eta web orrialde baten helbidea ematen dio, bankuaren itxura duena, bertan bere pasahitza sar dezan. Horrela eskuratuko dute gure gakoa eta ondoren eurak sartuko dira gure benetako kontuan, handik dirua ateratzeko.
Egunen batean, posta elektronikoa jaso eta gure banku edo aurrezki kutxak bidalia dirudien mezua aurkituko dugu. Gure helbidera bidali dute eta mezuak gure bankuko logotipoa du, bankuaren tipografia eta elementu estetiko guztiak ditu. Akaso ez dugu ongi gogoratuko bankuari e-posta helbide hori eman genionik baina ziurrenik ez dugu horretan erreparatuko. Era berean, ez gara konturatuko gure helbidera bidali duten arren gehienetan mezu horretan ez dela gure izena azaltzen. Tira, hainbeste datu dakite eta hainbeste jenderi bidaltzen dizkiote honelakoak…
Mezuan gure bankuak zera diosku: gure datuak eguneratu edo egiaztatu behar dituela Interneten bidez eta hori lehenbailehen egin behar dugula, bestela gure kontua ezeztatu edo blokatu behar izango baitute, segurtasun arrazoiak direla medio. Hori egin dezagun lotura ageri zaigu mezuan bertan. Klik egin behar dugun loturak itxuraz bankuarena den webgune baten helbidea du agerian. Amua irentsiz gero, lotura horretan klik egingo dugu, gure nabigatzailea zabalduko da –normalki Microsoft Explorer– eta bankuarena dirudien webgune bat erakutsiko digu. Bertan, hurrenez hurren, gure erabiltzaile izena eta gakoa sartzeko formularioak agertuko zaizkigu. Erabat sinistuta, gure telebanka zerbitzuko gakoak sartuko ditugu eta dena ondo dagoela dioen abisua agertuko zaigu. Ezezagun bati gure kontuetara sartzeko datuak eman berri dizkiogu.
Mezua faltsua zen, webgunea bezala, oso erraza baita banku baten HTML kodeak eta estiloak kopiatzea. Bidaltzailearen helbidea ere faltsua zen, beste spam bidaltzaile guztienak bezala. Baina bidalketa masibo honek helburu maltzurragoak zituen: lapurreta. Phising esaten zaio jarduera honi sarean, baina fishing (arrantzan) berbatik eratorri da.
Arrantza mota hau oraintsu arte AEBetako kontua zen, baina azkenaldion tokian tokiko bertsioak agertzen hasi dira. Arrain gehiago harrapatzeko estatistikak ere kontutan hartzen baitituzte ziberarrantzale hauek, bertokoentzako beita aproposagoak jarriz. Oso famatua izan da azken urteotan Citibank kasua, baina gurean oso bezero gutxi duten bankuen izenean bidalitako mezuak amuzki txarrak ziren. Oraintsu, berriz, famatuak bilakatu dira BBVAren izenean eginiko iruzurrak eta, esaterako, horrelako bidalketa batek arrakasta izateko aukera gehiago ditu Espainian. Edozelan ere, virus-radar.com webgunearen arabera, Phisihing-ak iruzurretan arrakasta indizerik altuena du 86,3 jasotzailetik bat tranpan jausten baita.
Aldaera batzuk ere badira eta azkenaldion gero eta sinesgarriagoak dira iruzurleek eginiko webgune faltsuak. Mezuak bideratuko gaituen webguneak ere benetako bankuaren domeinu izena erakustea lortzen dute, hala ez den arren. Internauta gehienek erabiltzen duten Explorer programak segurtasun zulo asko ditu, bertsio zaharkituek batez ere, eta nabigatzailearen akats bati esker iruzurleek domeinu izenak faltsuztatzea lortzen dute, benetan bankuaren webgunean gaudela sinistaraziz. Akats horiei esker ere gure makinan gu zelatatzeko espioitza programak instalatzea lortzen dute iruzurleek askotan.
Harrapatuak ez izateko ere babes neurriak hartu behar dituzte iruzurleek. Posta mezuak proxy bidez bidaltzen dituzte, euren benetako IP helbideak agerian ez uzteko. SMTP motore bereziak sortzen dituzte mezuok bidaltzeko eta egiantzeko webguneak ezartzea ere zaila da lorratzik utzi gabe. Mezua eta webgunea diseinatzean ere erabilitako programen aztarnarik ez uztea ziurtatzen dute, baina gero eta elementu gehiago sartzen dira phising iruzurleen joko honetan eta nahikoa litzateke akats bat poliziari berauek harrapatzeko bidea emateko.
Phising iruzurleen lanak banku eta aurrezki kutxak babes neurri zorrotzagoak hartzera behartu ditu. Adibidez, BBKk bere segurtasuna emendatzeko, orain arteko lau zenbakien ordez, sei zenbakiko gakoa ezarriko du aurrerantzean eta edozein eragiketa burutzeko barkuen jokoa deritzon gakoa eskatuko du aldiro. Gainontzean, internautek egin beharrekoak hauek dira: ordenagailua birusetatik libre mantentzea, sistema eragilea, nabigatzailea eta posta programa eguneratuta edukitzea, Firefox bezalako programa seguruak erabiltzea eta sekula santan horrelako posta mezuak ez sinistea.
LABURRAK
Webgune iraingarria
Iruñeko 20 urteko ikasle bati 1.200 euroko isuna ezarri dio epaileak, bere institutuko ikaskideak eta irakasleak iraintzen zituen webgunea sortzeagatik. Halaber, 5.400 euroko kalte-ordainak ordaindu beharko dizkie bertan aipatutakoei. Webgunea sarean bost egunez izan zen, harik eta Goardia Zibilak ezabatzea lortu zuen arte. Cybereuskadi aldizkarian irakurri dugunez, webgunean “hankadun balea”, “lodikote kabroia” edo “historiaurreko piztia” moduko loreak dedikatzen zizkien ikasle horrek bere irakasle eta ikaskideei.
Birus berri arriskutsua
Erabiltzaileen datu pribatuak ordenagailutik ebastea helburu duen birus arriskutsu eta maltzur xamarra agertu da egunotan, Eyeveg.D izenekoa. Harraren eta troiarraren ezaugarriak biltzen ditu birus berri honek. Lehenengoek bere hedapenean laguntzen dute, posta elektronikoa erabiltzen baitu bere burua gure lagunei gu ohartu gabe bidaltzeko. Bigarrenak gure ordenagailu barruan izkutatzen laguntzen dio, ausazko izena duen exekutagarri baten forma hartzen baitu. Aktibatzen denean gure datu pertsonalak, bankukoak edo sareko gakoak bilatzen ditu gure makinan, ondoren datu horiek gu konturatu gabe egileari helarazteko.
Ekainak 5, 2005
Oporraldia hemen dugu eta aurten inoiz baino gehiago erabiliko ditugu hegaldi merkeetako konpainien zerbitzuak. Duela gutxi arte ikasle gehienek autobusez egiten zituzten bidaiak Londresera, Bartzelonara edo Parisera… Gaur egun, ordea, oso hegaldi merkeak eskura daitezke Europako edozein hiri handitara joateko. Abilezia eta pazientzia pixkatekin edonora joatea merke aterako zaigu.
Interneten bidez erosten dira hegaldi merkeetako konpainien bidaia txartelak eta hori da bidaiak merkeagoak izatearen arrazoietako bat. Agentziei komisiorik ez eta langilerik ez, bidaiariak zuzenean erosten du txartela, erreserba sistema automatizatu baten bidez. Hegaldian aparteko luxurik ez dago eta catering (janaria) zerbitzuak aparte ordaindu behar dira. Gainera, aireportu txikietan eta gutxien erabili ohi diren ordutegietan izaten dira konpainia hauen hegaldiak. Zergatik? Aireportu baten erabilera ordu tarte jakin batean (slot esaten zaiona ingelesez) aireportuari erosi egin behar diote konpainiek, eta hauek askoz ere merkeagoak dira. Kontinente barruko hegaldiak izan ohi dira, aireportu txikietako slot horiek profitatzeko hegazkinak ere txikiak izan behar direlako.
Interneti esker garatu dira konpainia hauek, izan ere, nork bere txartela erosi behar du eta webguneetan eta euren datu baseekin konektatuta dauden sistema automatizatuak erabiltzen dira horretarako. Lan guztia erosleok egin behar dugu, hegaldien aukera asko probatuz, egokiena eta merkeena aukeratzeko. Horrek abilezia pixkat eskatzen du eta pazientzia, ordutegiak eta egutegiak kontutan hartuz aukera asko probatu behar baititugu.
Normalean konpainia bakoitzak hiri bakan batzuk lotzen ditu, baina ordutegien eta konpainia ezberdinen arteko aukera egokiak eginez, ia Europa osoko txoko guztietara helduko gara arazorik gabe. Euskal Herrian Bilbo eta Biarritz dira honelako konpainiak dauden aireportuak. Bilbotik, esaterako, vueling.com kataluniarrak Loiutik Bartzelonara, Valentziara, Malagara eta Erromara eskaintzen ditu hegaldiak. Easyjet konpainiak Londres Stansted-era egiten du hegaz egunero. HLX alemaniarrak Hannover, Koln, Bonn eta Stuttgart lotzen ditu Bilborekin. Air Berlin ere alemaniarra da eta, Mallorcako Palma lotune moduan erabiliz. Biarritzetik Ryanair enpresak Londresera eta Dublinera egiten ditu hegaldiak eta Dublinera Bilbotik ere hasi da hegaldiak eskaintzen Air Lingus enpresa irlandarra, hegaldien bilaketetan oso interface erabilgarriarekin.
Askoz merkeagoak izaten dira konpainia hauen hegaldiak, baina udan salneurriak igotzen dituzte askok, jakin baitakite data horietan eskaera handia dagoela. Horregatik komeni da erreserbak aurrerapenez egitea, azken orduan geratzen diren leku apurrak garestitzen direlako. Beraz, uztailean edo abuztuan alde egiteko ustea baduzu, hobe duzu ahalik eta lasterren erreserba egitea.
Lemoizko gatazka iruditan
Bizkaiko Lemoiz herrian, Armintzako portutik bi kilometrora, zentral nuklearra eraikitzeko proiektuak sekulako gatazka ekarri zuen gure herrira eta horren lekukotza egiten duen webgunea jarri dute sarean xploit|media taldekoek. Horren kontra izan ziren mobilizazioak eta bestelako gertaerak kronologia batean azaltzen dira eta zuri-beltzezko irudi ugari dago, urteka sailkatuta.
All Jazz Era eta Ortophonk
Funk musika egiten duten bertoko bi talde nabarmendu behar ditugu. Alde batetik All Jazz Era talde gaztea dugu, Gorlizen sortutakoa eta Oilosko, Arkaitz, Urtzi, Itziar eta Karmen taldekideek osatua. Webgune ikusgarria dute, Flash formatoan egindakoa, bideoak, abestiak eta argazkiak erakusten dituena. Bestalde, Gasteizko Ortophonk ditugu musika mota honetan ibilbide luzeagoko taldea. Nando de La Casa eta beste musikari profesional batzuek osatu zuten duela bost urte eta euren webgunean kantak, biografia eta bestelako jakingarriak aurkituko ditugu, idazmahairako fondoez eta Flash irudi ikusgarriez gain.
Ertz jaialdia
Musika aurreratuen Ertz jaialdia izan dugu ekaina hasieran Beran (Nafarroa). Bere burua “Nazioarteko bertze musiken jaialdia” bezala definitzen duen topaketa honen seigarren edizioa dugu aurtengoa eta, aurrekoetan bezala, musika bitxi eta aurreratuen azken joerak ezagutzeko aukera eman du Ertz-ek. Jaialdiari lotuta, hala ere, erakustaldiak eta tailerrak ere izaten ari dira beste leku batzuetan. Besteak beste, Arnold Dreyblatt, Jason Kahn, T�s�ri, Damo Suzuki & Zu, Eric la Casa & Thomas Charmetant, Astra, Xabier Iriondo & Gaizka Sarasola arituko dira Berako Kultur Etxean. Sototik irratsaio eta webzinea egiten duen T�s�rik jaialdiko artistekin elkarrizketak, audio artxiboak eta beste eduki batzuk ezarriko ditu bere e-zinean.
Ekainak 1, 2005
