Urria, 2003 hilabeteko artxiboa
Iragan igandean webgune pertsonal eta agerkari txikien edizioa eraldatu duen bitakoren fenomenoa aztertzen hasi ginen, adibide ezagun batzuk emanda. Gaurkoan, weblog-ak egiteko eskura ditugun tresnak eta euskal bitakora batzuk aipatuko ditugu.
Gure bitakora abian jartzeko, idatzeko gaiak eta gogoak izateaz gain, weblog-a bera instalatu beharko dugu, horretarako dauden programak edo zerbitzuak erabiliz. Teknikaren aldetik, bi motatako bitakorak daude: alde batetik, programa edo script jakin batzuk gure zerbitzarian instalatuz eta konfiguratuz sortzen diren bitakorak daude. Doako script sortak daude, Movable Type kasu, nahiko osatuak direnak. Gutxieneko jakintza maila eskatzen dute eta zailak izan daitezke erabiltzaile batzuentzat. Guztiz doakoa eta software librearen filosofiarekin egindakoa da Greymatter softwarea. Erabiltzen zail xamarra den arren, aukera asko eskaintzen ditu.
Badira weblog-ak sortzeko zerbitzuak ere, gure bitakora haien zerbitzarietan jartzea uzten digutenak eta alderdi teknikoaz arduratzen direnak. Horrelako zerbitzuak erabiliz akaso ez dugu lortuko funtzioen eta itxura estetikoaren kontrol osoa baina abiapuntu ona izan daitezke, askok egin duten moduan, agian geroago sistema konplikatuago batera igarotzeko. Normalean doako zerbitzuak izan ohi dira, zure bitakoran erakutsi beharko duzun banner baten bidez finantziatuak. Beste batzuetan ez dago publizitaterik eta aukera gehiago eskaintzen dituzte, baina ordaindu behar izaten da bertan zerbitzua lortzeko.
Blogger dugu doako zerbitzuetan ezagunena eta sinpleena. Txantiloien bidez itxura txukuneko orrialdeak sor ditzakegu. Gure zerbitzarian erabil dezakegu edo eurek eskaintzen duten blogspot.com doako ostatatzea hartuta. Oinarrizko bertsioaz gain, Blogger zerbitzuan badira funtzio aurreratuak eta script erabilgarriak ere. Beste zerbitzu bat TypePad dugu, Movable Type-ren bertsio erraza da, euren zerbitzarietan instalatzeko. Oso webgune txukunak eta fotolog edo argazki bitakorak sor daitezke, baina zerbitzua ordainduzkoa da. Badira doako beste zerbitzu batzuk, blog-city.com, esaterako, edo gure bitakora sistemarik ezagunenetako edozeinen bidez doan jartzea ahalbidetzen diguten zonalibre.org edo bitacoras.com kasu.
Euskal bitakorak
Gurean, beste herrialde batzurekin konparatuz gero, ez dago oraindik hedatuta bitakoren fenomenoa. Badira, hala ere, era guztietako bitakoren adibide batzuk. Sustatu dugu gai baten inguruko bitakora kolektiboa, baina weblog pertsonalik ere bada. Esaterako, pibit.mundurat.net orrialdean blog pertsonala aurki dezakegu, beste atal batzuez gain, baina erdaraz dago gehienbat. Goio Telletxea eta Mikel Lazkanoren webgune pertsonala da Lanbroute. Hasierako orrialdean flash artxiboak daude baina azpiatal batean webloga aurkituko dugu. Barnemuinetan bitakoraren kontzeptu tradizionalari lotutako blog xaloa eta pertsonala da. Kamiyoplanet, berriz kolektiboa da, alegiazko planeta baten inguruan bildu den lagun taldea.
Sustatun behinola aipatutakoez gain, badira beste batzuk blogosferan euskaraz direnak edo zati batzuk euskaraz dituztenak. Aste honetan sarean.com webgunean izan da iragan igandean argitaratu genuen testuaren inguruko iruzkinik. Euskarazko bitakora batzuen berri jaso dugu eta euskaldunek erdaraz eginiko beste batzuk ere ezagutu ditugu. Taxi galduak dugu euskarazko bitakora pertsonala eta bere egile Kaptain Kurtz-ek eman digu horren berri. Gogoeta pertsonalak edo prosa poetikoa egiteko baliatzen dute askok bitakora pertsonala. Nahi duguna esan dezakegunez, gure buruak idatziz askatzeko erabilgarria suerta dakiguke bitakora bat. Horrelako ahalegina da Taxi Galduak izeneko hau, intimoa eta abstraktoa, baita egile berak erdaraz idatzitako La Fabrica de las cosas pequeñas.
Katalanez (1) (2) eta galizieraz badira euskaraz baino askoz bitakora gehiago, jakina baita hizkuntza komunitatea txikiagoa garela, baina euskaldunok sareko gauza berriak probatzen uzkurragoak izateak ere izango du agian zerikusirik. Kontua da Blogaliak Blogometro izeneko ikerketan jaso duenez, hiru hizkuntzon artean sortutako bitakorak 2.400 inguru direla. Euskaraz bospasei ezagutzen ditugu eta beste guztiak galizieraz eta, batez ere, katalanez egongo dira.
Krimbit
pibit.mundurat.net/test
Barnemuinetan
barnemuinetan.eu.hn.org
Kamiyoplanet
www.kamiyoplanet.com
Kaptain Kurtz
taxigalduak.blogspot.com
www.zonalibre.org/blog/hansa
blogometro.blogalia.com
Bertoko beste bitakorak
Estilo pertsonal honen beste adibide bat dugu Belatza bitakora, beste euskaldun batek eginikoa. Bertan, belatza.blog-city.com helbidean, gogoetak eta unean uneko sentipenak biltzen dira, baina gaiak eta iritziak ez dira hain abstraktoak. Testu gehienak gaztelaniaz daude idatzita baina badira euskarazko batzuk. Errealitate sozial eta kulturaleko gaiak aipatzen ditu maiz, ikuspegi humanistiko eta multikulturalarekin aztertuz.
Bertoko bitakora erdaldunen artean silentcolors.net ere aipatu behar dugu. Donostiako neska batek egiten duen diseinu erakargarriko blog pertsonala da, photolog eta guzti. Beste bat Deustu dugu, itxuraz bertako unibertsitateko ikasle batena.
Baina bitakorek ez dituzte testuak soilik jasotzen. Kamara digitalen hedapenaren ondorioz, gero eta gehiago dira argazkiak erakusteko sortzen diren fotolog-ak. Hori egiten du Iñaki izeneko internautak aramaio.com webgunean. Sorkuntzazko argazkiak, itxuraldatuak, paisaiak… Argazkiak atera eta segituan jar ditzakegu gure bitakoran, munduko edozein bazterretan gaudela. Hori testuekin konbinatuz benetako bitakora grafikoak sor ditzakete bidaiariek, XXI. mendeko bitakora kaierak.
Belatza
http://belatza.blog-city.com/
Deustu
www.aramaio.com/deustu
Aramaio
www.aramaio.com
Blogosfera, komunikazio esparru berria
Bitakoren fenomenoak sortu duen komunikazio esparruari blogosfera esaten diote adituek. Webgune batzuetan berau dute aztergai bitakora kolektiboen bidez, giza zientzien ikuspuntutik anitza eta interesgarria baita. Beraz, hauek metablog edo metabitakorak dira, gaztelaniazko blogosfera.org edo AEBetako blogosphere.us kasu. Beste webgune batzuetan bitakoren direktorioak daude. Esaterako, bitacoras.com edo bitacoras.net webguneetan era guztietako bitakoren berri izango dugu.
Urriak 26, 2003
Egun Interneteko fenomenorik indartsuena dira weblog-ak
Era guztietako bitakorak daude egun, baina definizio baten bila bagabiltza, zera esango dugu: weblog, blog edo bitakorak itxura xaloko webguneak dira, bere editoreak (edo editoreek) albiste edo oharrak idazten ditu eta berauek ordenu kronologikoan ageri zaizkie bisitariei, berrienak goikaldean. Hori da oinarrizko bitakoraren definizioa eta hortik aurrera milaka aldaera aurki daitezke, gehitzen zaizkien funtzio edo apaingarrien arabera.
Batzuek bisitariei albiste horien gaineko iruzkinak idaztea ahalbidetzen diete, besteek ez. Beste batzuek argazkiak dituzte, inkestak, chat berriketa, audio artxiboak…
Bitakora gehienak pertsonalak dira, pertsona bakar batek eginak direlako, eta hauetan gehienak pertsonalak dira gaiei dagokienez ere, pertsona horrek egunean gertatu zaionaren gainean edo bere iritzi, paranoia, gogoeta edo dena delakoen gainean idazten duelako. Beste batzuk kolektiboak dira, gai baten inguruan sortuak eta editore sorta batek informazioz hornituak. Badira teknologia, musika, Internet, politika, kirolak, bidaiak, kontsumoa edo beste edozein gai hizpide dutenak.
Argitalpenen munduan autoedizioak 90en hasieran ekarri zuen iraultzaren parekoa ekarri du Interneten weblog-en agerpenak. Duela hiru urte webgune informatibo dinamikoak, itxura txukunekoak eta sarri eguneratzen zirenak atari handien edo komunikabideen monopolioa ziren. Diru dexente gastatu behar zen horrelakorik edukitzeko.
Abantaila ugari dituzte bitakora dinamikoek webgune tradizionalen ondoan. Hasteko, editatzeko ez da beharrezkoa HTML edizioa ezagutzea. Behin bitakora dinamikoaren sistema martxan egonda edizioa web nabigatzailearen bidez egiten da, formularioak betez: titularra, sarrera, gaia data eta beste jakingarri guztiak, bakoitza bere lekuan jarrita, instant batean agertuko da albistea bere lekuan. Hori prozesu nekagarria da eskuzko HTML edizioan, batez ere egunero hainbat eguneraketa egin behar diren webguneetan. Gainera, edizioa sarearen bidez egiten denez, editoreak ez dira zertan denak fisikoki leku berean egon, etxetik edo ziberkafe batetik eguneratzea idatzi dezakete.
Kazetaritza zuzena
Kazetaritza molde berria ekarri dute bitakorek, kazetaritza zuzena eta independientea. Hori frogatu du Christopher Allbriton kazetariak, bere kabuz bertara joanda, back-to-iraq.com bitakoran Irakeko inbasioaren berri eman baizigun egunero, gertatzen ari zena kontatuz. Zuzena izateaz gain, independientea da, edizioa ez dagoelako lotuta enpresa bati. Kazetaria bera da idazten duenaren editore eta erantzule bakarra eta bere gainetik ez dauka idazten duena baldintzatuko dion faktore politiko edo ekonomikorik.
Komunikazioaren esparrua gero eta erraldoiagoak diren talde gutxi batzuren eskuetan dagoen honetan, gero eta internauta gehiagok jotzen dute weblog edo bitakoretara, informazio independientearen bila. Gainera, ohiko komunikabideen webguneetan irudi gehiegi egoten dira, nabigazioa moteltzen duten multimedia animazioak eta gero eta publizitate iragarki astunagoak. Gero eta gehiagotan ordaindu behar da informazioak eskuratzeko. Horregatik internautek gai jakin batzuen gainean informazioa eskuratzeko nahiago izaten dute bitakora jakin batzuetara jotzea, informazioaz gain diseinu txukuna eta arina dutelako.
Gai horren gainean informaziorik gaurkotuena izan ohi dute, oso albiste freskoak izaten dira, lehen eskukoak edo beste komunikabideetatik hartuak, baina gaiaren inguruko informazioa eskuratzeko erreferentziarik onenak izaten dira eta bertan analisirik onenak eta iritzirik zuzenenak aurki daitezke. Bitakora horietako batzuk hain arrakastatsuak bihurtu dira ezen, doakoak izatearen joera apurtuz, egileak dirua irabazten duela. Hori da Rafat Ali kazetariaren kasua, bere paidcontent.org weblog-agatik aurtengo Netmedia online kazetaritza saria irabazi baitu. Hurbilagokoa eta pertsonala ere dugu divulcat.com zientzia aldizkaria. Alex Fernandez kazetari bilbotarrak egiten du, doakoa da eta beste webgune batzuekiko elkartrukearen bidez elikatzen da.
Esan dugunez, askotan prentsan agertutako albisteak aurki daitezke bitakoretan. Gai baten inguruko erreferentziarik onenak bitakorak izanik, prentsa konbentzionalaren heriotza iragarri duenik ere bada. Gu zuhurragoak izango gara eta fenomeno bitxi bati erreparatuko diogu: prentsa konbentzionalak ere bitakoretan bilatzen du informazioa. Izan ere, azken aldi honetan asko izan dira sustatu.com albistegian agertu ondoren paperezko prentsan eta beste komunikabideetan islatu diren albisteak eta iritziak.
Euskal bitakora kolektibo horrek erakutsi dizkigu gai baten inguruko weblog batek dituen ezaugarriak: albisteak ematen azkarrak direla, eztabaidak pizten direla eta azkenik erreferentzia bihurtzen direla. Bestelako weblog tematiko kolektiboak ditugu slashdot.org edo barrapunto.com, oso albiste iturri onak dira eta eztabaida interesgarriak sortzen dira bertan Internet, informatika eta teknologiaren inguruan.
Datorren astean bitakorak aztertzen jarraituko dugu, besteak beste, weblog euskaldunak aipatuz eta nork bere bitakora sortzeko dauden tresnak eta aukerak azalduz. Bitartean, zuen ekarpenak eta iruzkinak ongi etorri etorriko zaizkigu eta, badakizue, sarean.com bitakoran plazaratu ditzakezue.
LABURRAK
Pertsonalak eta harrigarriak
Bitakora pertsonalek badute exhibizionismo ikutua, normalean idazleak nahi duena idazten du, espazio, gaia edo edukia mugatu edo zentsuratuko dion editorerik gabe. Horren ondorioz, askotan ezinezkoa da jakitea zeri buruz idatziko duen hurrengoan weblogger batek. Batzuetan gai, planeta, herrialde edo pertsonaia bat asmatu eta haren inguruan idazten dute. Diario de un feo bitakoran, sorkuntza zutabe absurdoak bezala har daitezkeen artikulu laburrak aurki daitezke. Horrelako beste asko daude bertan aurkituko dugun aurkibidean.
Diario de un feo
feo.blogspot.com
Informatiboak
Irakeko gerra aipatu dugu eta ez da horren inguruko bakarra izan Back In Iraq bitakora. Kazetaritza molde berri honen adierazle izan dira beste batzuk, esaterako, Bagdadetik bertatik bonbardaketen kronikak idazten zituen irakiarra, Salam Pax ezizenekoa. Desagertuta egon zen egun batzutan amerikarrak sartu zirenean eta hiltzat eman zuten. Orain, The Guardian-entzat idazten ditu kolaborazioak. Beste kazetari bat Kevin Sites dugu, CNNrentzat egiten zituen kroniketan baino askeago mintzo zen bere bitakoran Iraketik, harik eta kateak webloga itxiarazi zion arte. Gerraren kontrako beste bitakora batzuek haren kontrako mobilizazioak iragartzeko eta hedabideetan izkutatutako informazioak plazaratzeko balio izan zuten.
Back To Iraq
www.back-to-iraq.com
Salam Pax
dear_raed.blogspot.com
Kevin Sites
www.kevinsites.net
No War Blog
www.nowarblog.org
warbloggerwatch.blogspot.com
Arms and the man
majorbarbara.blogspot.com
Urriak 19, 2003
Berriro ere euskalgintzako jendeak atxilotuak, berriro ere kultur parkeak gizon armatuz beteta, gure duintasuna zafratua, hizkuntza kriminalizatua. Euskaldunon eta euskararen indefentsioa agerian geratu da, berriro ere, zortzi hilabeteren ostean orduan bezain ahulak garela gogoratzera etorri dira txapelokerrak, orduan bezain indartsu sentitzen direla Espainian inor erasoen bidegabekeriaz ohartzen ez delako.
Parkearen udagoien kolorea berde olibaz tindatua, bota hotsak erredakzioen pasiloetan. Berriro ere torturaren itzala, hainbat herritarrengatik kezka, otsailetik hona bildu ditugun indarrak eta gure herrian zabaldu den kontzientzia eurentzat garrantzitsua ez dela esatera etorri dira euren epaile eta poliziak, boterea euren esku dagoela. Egin ditzakegu manifestazioak protesta egiteko, herriari hitza emateko planak egin ditzakegu, baina boterea eurek daukatela eta euskaldunok babes efektiborik ez dugula esatera etorri dira berriro. Eta nahi dutelarik etorriko direla berriro.
Urriak 18, 2003
Hegoaldea ondo ezagutzen duen lapurtarra dugu Anje Duhalde. Gaztetatik musikari eta kantari, euskarazko rockaren hasiera markatu zuen Errobi talde mitikoaren sortzailea izan zen Mixel Ducaurekin batera. Ondoren, Akelarre taldetik igaro ostean, bakarkako ibilbideari ekin zion eta 9 diskoko sorta ederra eman digu orain artean, azkena Brassens Kantari izenekoa. Arrangoitzeko musikariarekin izan gara, musika, zentsura eta Iparraldea mintzagai.
UK aldizkarian argitaratua. Bertsio osoa.
-Nola hasi zinen euskal musikaren munduan?
Musikaren bidez, 16 urterekin berreskuratu nuen euskara, Mixel Labegerieren kantu batzuk entzuten. Ez Dok Amairu hasten zen orduan… Baina orduan euskara ez zen nire kezka, Rolling Stones baizik.
-Euskararekiko harremana nolakoa zen orduan?
Ustaritzen hazi nintzen, Lapurdiko hiriburu kulturalean. Sei urte arte euskaraz egin nuen. Garai hartan frantses hezkuntza ministerioak erabaki zuen hizkuntza politika gogorra egitea, konturatu baiziren Frantziar gehienek ez zutela frantsesa egiten. Guri gogorrena tokatu zitzaigun, kultura ezabatzea. Euskaraz egitea debekatzen ziguten, zigortuak ginen. Gure herrian medikuaren semeak bakarrik egiten zuen frantsesez, baina Baionara joaten ginenean arraza berezi batekoak bezala ginen, mespretxuz tratatzen gintuzten. Batzuk ziren gaskoinak eta gu ginen baskorroak. Zortzi urterekin jada frantsesez egiten nuen. Aitarekin beti euskaraz, baina ama oso gogor jarri zen horrekin, frantsesez egin behar genuela. Frantsestu gintuzten, hizkeraz eta izaeraz.
-Hegoaldea zer zen zuentzat orduan?
Horiek espainolak ziren guretzat. Hegoaldearekiko lehenengo kontaktua 68an izan nuen, Debako Arte Eskolako batzuk ezagutu nituen, Daniel Landarten bidez, orduan Enbatan sartu bainintzen. Gero Burgoseko auzia izan zen eta politika arloan harremanak sakondu ziren. Benito Uztaritzen ikusi nuen eta gogoan dut harritu nintzela, Donovan-en bertsio bat egin zuelako.
-Nolakoa izan zen Errobiren sorrera
Ni El Fuego izeneko berbena taldean nengoen 66tik, bateria jotzen. Orduan talde guztiek izen espainolak zituzten, Los Amigos eta horrelakoak. Euskarazko abestiak sartzen hasi ginen 68an, baina soldaduskatik bueltan erabaki nuen euskarazko taldea egin behar genuela. Landartek bazuen kantu bat, Zure begiek, Mikel Laboak kantatu zuena… Hiruzpalau kantu nituen jada, 1973an, Mixel Ducau ezagutu nuenean.
-Lehenengo euskal rock taldea izan ei zen Errobi.
Hori diote baina ez da oso inportantea niretzat. Lehendik euskarazko rock kantu batzuk baziren, lehenengoa Egan-ek atera omen zuen, baina formalki talde bezala bai, lehenengoa Errobi izan zen. hasieran bikote bezala funtzionatzen genuen. Beste armonia eta ahots batzuk ekarri genituen eta horrek markatu zuen aldaketa. Orduan Lete, Benito, Laboa, Urko eta horrelakoak zeuden.
-Orduko joerak jarraitu zenituzten, rock progresiboa eta abar.
Tira, hasieran country-folkaren eragina handiagoa izan zen eta geroago etorri zen rock progresiboa, 77an. Errobiren diskorik deigarriena eta salduena Bizi-bizian izan zen: zuzenekoa, rockeroa, baina euskal doinuak ere baziren bertan. Gaiak oso internazionalistak ziren. Gero rock sinfonikoa sartu zen eta Ametsaren Bidea izan zen ibilbide horren bukaera.
-Kostatu zitzaizun Errobiren itzaletik aldentzea?
Bai, 80an bakarkako lehen diskoa oso folkie-a izan zen, hortik aldendu nahian. Hala ere, Errobiko kantari bezala identifikatzen ninduten oraindik. Nolabait bizi behar nuela eta, Akelarre taldearen eskaintza hartu eta hiru-lau urtez ibili ginen Euskal Herri osotik. Erromeriaren aldaketan eragin handia izan genuen, baina nik bide hori agortua ikusi nuen eta beste bat hartzea erabaki nuen.
-Zure bakarkako diskoetatik zein duzu maiteen?
Zaila da esaten. Agian esango nizuke bakoitzetik zer dudan maiteago. Baina aukeratuz gero Bakezaleak eta Zuzenean hartuko nituzke. Nire irudirik benetakoena ematen baitute. Azkena, Brassens kantari, haren kantekin beti egin nahi izan dudan gauza bat da. Oso ondo hartu dute frantsesek ere, Frantzia osotik mezuak jaso baititut eskerrak emanez.
-Iparraldean nola ikusten duzu euskal musikaren egoera?
Galdera hori beti egiten didate, sondeoak egiteko aparailua banintz bezala. Lapurdikoa naiz baina euskalduna naiz, besterik gabe. Nik uste krisia dagoela baina alde guztietan, ez bakarrik Iparraldean, euskaldungoan baizik. Horrek ondorioak dakartza baina badago, hala ere, lan egiteko gogoa duen jenderik.
-Kontraste harrigaria da, esaterako, Garazin hardcore elkarte bat egotea.
Azken bost-sei urteotan oso talde gogorrak agertu dira, baina beti da hegoaldean gertatzen den fenomenoaren kopia bat. Gure garaian gazteak hegoaldetik iparraldera begira zeuden eta orain Hegoaldeari begira daude Iparraldeko euskaldunak. Badira elementu batzuk itxaropen handiak neuzkan beraiekiko baina azken finean betikoak gaude: Erramun, Niko eta beste batzuk.
-Nola ikusten duzu frantsesak erakartzeko ahalegina, Arrosako jaialdia kasu?
Arrosakoa nazioartean oso ondo hartua da, baina nik galdera egiten dizut: nola euskaldundu hego euskal herria? Hogei urte pasatu dira, hizkuntza politika bat izan da eta emaitzak oso kaxkarrak izan dira. Iparraldean, hizkuntza ofizialki onartua ez den bitartean, partxeak ipintzen ibiliko gara. Seaska lan sakona egiten ari da, noiz arte ez dakigu… Funtsezko arazoa da herri bat ez garela eta gure burua benetan komunitate moduan planteatzen ez dugun bitartean ez dugu aurrera egingo.
-Hegoaldekook nola jokatu beharko genuke Iparraldearekiko?
Begira, Iparraldeko gizartea nolakoa den jakin behar da. Aldea irudikatzeko joan hadi Hendaiara, handik hartu Hondarribirako txalupa poteoaren orduan eta konturatuko haiz bi kilometroko tartean zein ezberdinak diren alde biotako gizarteak. Hori hasteko. Gizartearen harremanak… Dena da ezberdina. Kostaldearen eta barnealdearen artean ere diferentzia handia dago. Beti izan da eta dramatikoa bihurtzen ari da azken urte hauetan. Zuberoa Pauera begira dago, administratiboki eta denerako. Diferentziak izan dira beti, nafarroan ipar nafarroaren eta erriberaren artean bezala.
-Zertan da Baionan euskal kulturgune bat sortzeko proiektua?
Oraindik goizegi da esateko, finkaturik ez dagoelako, baina nik uste dut aterako dela. Gutxi gora behera Kafe Antzokiaren eta Zenbat Gararen egitura bertsua egitea izango litzateke. Eskaera badago jendearen aldetik eta beti bezala
beharrezkoa da borondate politikoa. Udaletxeak oniritzia eman behar du, horren zai gaude, baina nik uste dut aurrera aterako dela.
-Zentsura dugu modako hitza gurean.
Zentsura egongo da, gero eta gehiago, hor dago Fermin Muguruzaren kasua, Egunkaria ere zentsuratu dute, ni ere zentsuratu ninduten… Baina zentsura hori ez da egongo bakarrik artean edo komunikabideetan, arlo guztietara zabalduko da. Onena izango dugu bakoitzak bere alor txiki horretan jarraitzea lanean. zeren eta gero eta konbentzituago nago hemen kontua ez dela une batean zaratak ateratzea eta gero isiltzea. iraupen kontua da: iraun behar dugu eta irauteko metodo bat bilatu behar dugu, ez da gutxi.
-Erasoen aurrean zer egin behar du euskalgintzak?
Kantuak dioen bezala, inor ez mintzearren isilduko banintz… Azken finean ez gara ixildu behar. Nik ez nuen espero hainbestekoa izango zenik erasoa, baina argi dago hemen kondenatzen gaituztenean ez dutela gizabanakoa kondenatzen. Inuxenteak izan gara azken urteotan, pentsatzen genuelako gure dinamikan sartuta egonik ez zigutela erasoko. Ikusten da benetan enfrentamentu filosofiko ekonomiko politiko baten aurrean deus gutxi garela. Horrek arduratzen nau baina azken finean gogo kontua da. Esaterako, Palestinan hor daude zapalduta baina ez dute intifada gelditu, harriekin egiten dietete aurre tankeei. Horrek zer pentsatu ematen du.
Urriak 17, 2003
Bozketak zabalik daude Buber sarietan euskarazko webgunerik onena aukeratzeko. Webgune hau “Interneten euskararen garapenaren alde lanik gehien egin duen web gunea” aukeratua izateko hautagaien artean dago. Bozkatu nahi baduzu, sakatu HEMEN eta eman zure botoa.
“Hedabide web gunerik onena” eta Kultura web gunerik onena bozkatzeko epeak itxita daude dagoeneko.
Urriak 16, 2003
Interneten bidez milaka irrati emisora entzun ditzakegu. Bakoitzak nondik emititzen duen ez du garrantzirik, sarean denak eskuragarri baititugu. Pixkat bilatuz gero, era guztietako musika eta programak aurkituko ditugu, makina bat hizkuntzatan.
Haietako asko irrati emisora arruntak dira, irrati uhinen bidez seinalea eskualde edo herrialde batean igorri ohi dutenak. Beste batzuk, berriz, Interneterako propio sortuak dira eta soilik sarean entzun daitezke.
Irrati kate handi guztiak aurki daitezke sarean. EITBren webgunean, esaterako, Euskadi Irratia eta Radio Euskadi entzun daitezke. Espainiako irrati kate gehienek ere badute sarearen bidezko emisiorik. Bertoko emisorei dagokienez, Herri Irratia, Pititako Irratia eta Hala Bedi Irratia entzun ditzakegu sarean, besteak beste.
Oso ezaguna da Radio France Internationale (RFI), 19 hizkuntzatan emititzen duelako. Lehen soilik uhin laburreko irrati seinaleak igortzen zituen eta orain bere saioak sarean entzun daitezke, besteak beste, vietnameraz, turkieraz, arabieraz, espainieraz, txineraz eta beste hainbat hizkuntzatan. Aukera ederra da RFI hizkuntza horiek nolako soinua duten entzuteko. BBC britainiarrak ere igortzen du seinalea gaztelaniaz eta beste hizkuntza batzuetan. Albistegiak ezezik, musika saioak eta ingelesa irakasteko irratsaioak eskaintzen ditu BBCk.
Sareari eta uhinei garrantzi bera ematen dion irratia dugu Kataluniako Comradio. Webgunearen bidez albisteak irakur daitezke eta zuzeneko emisioa entzun. Horrez gain, entzun nahi dugun irratsaioa aukera dezakegu, emisioaren orduari erreparatu gabe. Hori da sareko emisioen beste abantaila bat, irratsaioak edozein momentutan entzu daitezkeela.
Interneterako propio sortutako irratiak ere badira, era guztietako saioak biltzen dituen Espainiako Radio Internet kasu, AEBetan 3WK Undergroundradio izenekoak soilik musika igortzen du, musika alternatiboa. Gerraren eta globalizazioaren kontrako mezua zabaltzeko erabili dute Indymedian, irrati libre askok bat eginda. Horrela, Cancun-eko gailurretik emisioak entzun ahal izan ditugu Hego Afrikako Diversity Radio-ren bidez.
Indymediaren irratian, zuzeneko emanaldiez gain, Cancuneko gailurraren inguruan izan diren irratsaioen aukera dago grabatuta entzungai. Grabatutako irratsaioak dira, hain zuzen, Radio4all webgunean aurki daitezkeenak. Edonork jar dezake bertan entzungai berak grabatutako edozein artxibo.
Zentsura gainditzeko ere erabiltzen dute sarea irratiek eta euren mezua nazioartera zabaltzeko. Esaterako, Iraneko oposizioak baditu emisora batzuk sarean, baina gobernuak ere bere mezua hedatzen sarean, hainbat hizkuntzatan emisioak igorriz.
Reggae, Dance, Heavy, Indie, Rai eta imagina daitezkeen era guztietako musikak gustoko badituzu, beti aurkituko dituzu mota horretako musikan berezitutako emisorak sarean, musika baita gehienen ezaugarria. Zergatik daude hainbeste emisora? Bada, esaterako, ys.shoutcast.com aurkibidean topatuko ditugun emisio asko pertsonalak direlako, hau da, lagun batek bere etxeko logelatik eginikoak.
-Sarean daude:
EITB
http://www.eitb.com/
Irratia.com
http://www.irratia.com/
Hala Bedi
http://www.halabedi.org/
Pititako
http://www.pititako.net/
RFI
http://www.rfi.fr
BBC
http://www.bbcmundo.com
Comradio
http://www.comradio.com
Radio Internet
http://www.radiointernet.fm
Underground Radio
http://www.3wk.com
Indymedia Radio
http://radio.indymedia.org
http://www.radio4all.net
No War Radio
http://nowar.rootoon.com
Iraneko oposizioa
http://www.radioiranla.com
http://www.radioiranonline.com
Gobernuarena
http://www.irib.ir
-Emisorak aurkitzeko:
http://yp.shoutcast.com
http://www.radio-locator.com
Audio formatoak
Emisora bakoitzak formato jakin batean emititzen du, nahiz eta badiren formato ezberdinetan emititzen duten batzuk. Windows Media eta RealPlayer dira formatorik ezagunenak eta, gehienbat, irrati kate handiek erabiltzen dituzte. Derrigorrez programa berarekin entzun behar dira emisioak, jende askok erabiltzen ditu programa horiek irratia entzuteko baina formato horietan emisioa egitea garestia da.
Irrati emisora txikien alternatiba merkea eta eraginkorra MP3 jarioa da. Emisora txikiek MP3 formatoan emititzen dute, Shoutcast edo Icecast programak erabiliz. Entzuteko, berriz, hainbat programa erabil daitezke. Windows plataforman Winamp dugu erabiliena baina badira beste asko, baita Linux edo Mac OS sistemetako ordenagailuentzat ere. Irratia.com euskarazko irrati digitalaren webgunean gure hizkuntzan azalduko digute Shoutcast jarioa nola entzun.
Gure konexioaren arabera kalitate handiko edo txikiko jarioa entzun ahal izango dugu. Adibidez, 24Kbps konpresio maila altua da, AM irrati baten kalitateko soinua. Modem bidez konektatzen bagara ezin izango dugu hori baino kalitate handiagoko emisioa entzun. ADSLa badugu, ordea, 128 Kbps-tan konprimitutako emisioa entzun ahal izango dugu, ia CD baten kalitatekoa. Horrelako emisioak aurkituko ditugu yp.shoutcast.com aurkibidean. Kalitate onekoa aukeratuz gero munduko beste puntatik bidalitako emisioa entzungo dugu bertako FM irratia balitz bezala.
-Softwareak:
Real Audio
http://www.real.com
-Shoutcast entzuteko:
Winamp (Windows)
http://www.winamp.com
XMMS (Linux)
http://www.xmms.org
MacAmp (Mac OS)
http://www.macamp.com
Nola sortu zure irratia Interneten
Entzule izatetik igorle izatera pasatu nahi baduzu, ez duzu oztopo handirik izango. Bai, emititzeko ez da aparteko ezagutzarik edo tresneriarik behar. ADSL konexio arrunta eta ordenagailu berri xamar batekin nahikoa izango da.
Beharrezkoak diren programak, berriz, doakoak dira eta saretik eskura daitezke. Linux erabiltzen dutenek badute Icecast programa, baina hemen Windowserako Shoutcast zerbitzaria nork bere ordenagailuan instalatzeko argibideak emango ditugu, gehienen eskura dagoelako eta konfiguratzeko nahiko erraza delako.
Arazoak izan dira, hala ere, musika emititzen duten emisorekin, Espainiako SGAE elkarteak, egile eskubideak direla eta, dirua eskatu baitie askori. Baina logelako emisorak ez dira izaten eurentzat molestia handia, ez baitute publiko zabalegia izaten.
Hasteko, Nullsoft-en Winamp instalatu beharko dugu, winamp.com webgunetik jaitsi ostean. Ondoren, shoutcast.com webgunetik, Downloads ataletik programa bi jaitsiko ditugu. Lehenengoa Winamp-i erantsiko diogun plug-in edo gehigarria izango da, haren bidez irratiak entzun beharrean seinalea igorri ahal izateko. Bigarrena Shoutcast zerbitzaria izango da, gure ordenagailura konektatzen direnei seinalea zerbitzatuko dien programa.
Shoutcast zerbitzaria konfiguratu behar dugu gure ordenagailutik emititzeko. Ez da zeregin zaila baina horren azalpenak luze joko luke. Beraz, onena izango dugu shoutcast.com webgunean bertan dauden azalpenak jarraitzea. Funtsean, gure ordenagailuak IP helbide bat eta bakarra izango du sarean konektatuta dagoenean. Bestalde, Shoutcast emisioa ordenagailuaren portu edo sarrera jakin batetik egin ohi da, 8000 izeneko portutik, alegia. Bada, bere ordenagailuko Winamp-etik gure ordenagailura gure helbidea jarrita (adibidez: http://192.163.0.45:8000) konektatzen denak gure emisioa entzun beharko luke arazorik gabe.
Winamp erabili behar dugu seinalea MP3 formatora trinkotzeko eta zerbitzarira igotzeko. Kasu honetan Shoutcast zerbitzaria ere gure ordenagailuan izango dugu eta aurretik konektatu beharko dugu. Ondoren, Winamp-en Shoutcast emisioa konfiguratuko dugu Output eta DSP/Effect pluginen bidez.
Emitituko ditugun edukiak guri dagokigu aukeratzea. Gure ordenagailuan ditugun MP3 artxiboen sorta bat aukera dezakegu eta hura emititu edo, bestela, gure ahotsa sar dezakegu.
-Shoutcast konfiguratzeko (gaztelaniaz)
http://software.ethek.com/software/contenido.asp?IDContenido=130
-Winamp-en bidez seinalea igortzeko
http://www.sonidodance.com/como_hacer_una_radio_on_line.htm
Urriak 15, 2003
Eskatu gabeko publizitate mezuak hedatzen ari da eta jada arazo handia dira hainbat internauta eta enpresarentzat. Spam deritzon izurriteak geldiezina dirudi eta gure postontzia erabat blokatu dezake. Babes neurririk onena gure e-posta helbidea lagun gutxiri ematea da.
Egunero kontu berbera errepikatzen da milaka etxe eta lantokitan. Internautak bere postontzi elektronikoa zabaldu eta berak eskatu ez dituen hainbat publizitate mezu heltzen dira bere helbide elektroniko pertsonalera: zakila luzatzeko modu miragarriak, kable telebista doan ikusteko aparailuak, viagra pilula merkeak, etxetik mugitu barik lan egiteko aukera, azkar aberasteko errezeta magikoak… Denetarik iragartzen dute eta, kopuru handia jasoz gero, nahiko molestagarriak dira, banan-banan ezabatu behar baitira.
Behin gure helbidea spammer horien eskuetan jausiz gero, tarteka, mezuren bat edo beste jasotzen hasiko gara. Denboraren porazuz, gero eta gehiago izango dira zabor mezuak, gehiago izango baitira gure helbidea daukaten lagunak. Konturatzerako, gure mezu pertsonalak gutxienak izango dira publizitate mezuen ondoan eta bilakaera ez da geldituko. Muturreko kasuetan egunero 100 edo 200 mezu jasotzera heltzen dira batzuk. Azkenik, gure betiko helbidea bertan behera utzi eta helbide berria sortu beharko dugu spam-etik ihes egin nahi badugu.
Nazioarteko arazoa bihurtu da publizitate-erauntsia eta, haren kontra sortutako legeak gora behera, izugarri emendatu da spam-aren hedapena eta kopurua, batez ere duela urte batetik hona. Jada hiru mezu elektronikotik bat, trafikoaren %36, spam dela dio horren kontrako softwarea egiten duen Brightmail enpresaren txosten batek. Ondorioak nabarmenak dira jada enpresa eta etxeetan: erabiltzaileak zoratu, zerbitzariak blokatu, trafikoa moteldu… Gartner aholkularitza enpresaren arabera, 10.000 langileko enpresa batek urtero 13 milioi dolar inguru galtzen ditu eskatu gabeko e-posta dela eta.
Spam-aren kontrako programak badira, baina ez dira oso eraginkorrak. Gehienek gako-hitzen araberako baheak ezartzen dituzte, publizitate mezuetan aurkitu ohi diren hitzak bilatuz eta horiek dakartzaten mezuak ezabatuz. Baina spamerrak oso azkarrak dira eta bahe horiek gainditzen dituzte euren mezuei izenburu irudimentsuak jarriz. Gainera, baliteke guretzako den mezuren bat ezabatzea gako-hitz horietako bat edukiz gero.
Izurriteak geldiezina dirudi eta zaila da legeak eremu honetan betearaztea. Esaterako, Espainiako LSSI legeak eta AEBetako Internet Freedom Act izenekoak debekatzen dute eskatu gabeko publizitate mezuak bidaltzea. Espainian honako baldintzak bete behar dituzte publititate mezuek: Mezuaren gaian argiro publizitatea dela adieraztea eta aldez aurretik internautaren baimena izatea. Horrela izan ezik spam-tzat hartuko da, nahiz eta bidaltzaileak bere mezuetan banaketa zerrendatik ezabatzeko aukera eman. Dena dela, herrialde bateko legeen bidez nekez zigor daiteke beste herrialde bateko spam-erra, nor den jakinda ere. Horregatik eremu zabalagoa hartu beharko dute lege horiek, eraginkorrak izango badira. Iragan martxoan eskatu gabeko publizitatea debekatuko duen araudi bateratua egiteko proposamena aurkeztu zuen Europar Batasunak.
BABES NEURRIAK hartzeko spam-aren mekanismoa ulertu behar dugu. Sarea etengabe arakatzen dute spamerrek, euren zerrendetara gehitzeko e-posta helbideen bila. Webguneak arakatzen dituzten robotek a-bildua duen edozein hitz hartu eta datu basean sartzen dute. Beste batzuek berriketa kanalak eta Usenet-eko berri taldeak arakatzen dituzte. Maltzurrenek mezu kateak sortzen dituzte, internautek batak besteari bidaltzen dizkioten txisteekin, irudi barregarriekin edo sinatu beharreko aldarrikapenekin. Txistea ona baldin bada laster milaka helbide ageriko dira mezu horietan, jendeak Forward sakatu eta lagun guztien helbideak jarriko baititu agerian. Handik gutxira txistea amesgaizto bihur daiteke koadrila osoarentzat, spam-a jasotzen hasiz gero postontzia garbitzea, hots, haren kontrola berreskuratzea ezinezkoa delako.
Gainera, azken aldion Internauta batzuk birusak erabiltzen hasi dira helbideak lortzeko. Zabor mezu horietako batzuek zomorro eta troiarrak dakartzate, hedatzeaz gain makina bakoitzean dau dauden e-posta helbide guztiak bildu eta e-mail harvester edo e-posta biltzaileari bidaltzen dizkiotenak. Segundu gutxitako kontua izan daiteke internauta horiek milaka helbide batzea. Pertsona hauek gero helbide sortak saltzen dizkiete beste spammer batzuei, milaka edo milioika helbidez osatutako datu baseak. Askotan helbide sorta horiek eskaintzeko ere spam-a erabiltzen dute inolako lotsarik gabe.
Frogatuta dago alferrekoa dela bidaltzaileari mesedez zerrendatik ezabatzeko eskatuz idaztea. Gehienetan bidaltzailearen helbide hori ez da benetakoa izaten eta benetakoa denean gure mezua baliagarria izango zaio spammer-ari, gure helbidea indarrean dagoela berretsiko dio eta.
Guri gerta ez dakigun komeni da zuhur ibiltzea, sareko eztabaidaguneetan, webguneetan, formularioetan eta gure e-posta helbidea eskatzen diguten leku horietan guztietan gezurrezko helbidea ematea da onena. Gure helbidea inori ematekotan soilik konfidantzazko lagunei ematea eta eurei helbidea beste inori ez emateko eskatzea. Hala ere ez gara inoiz guztiz salbu egongo.
Aholkuak euskaraz
http://www.besafeonline.org/
AUI
http://www.aui.es/contraelspam
Collectif anti spam
http://caspam.org/
LABURRAK
Ordenagailuen museoa
Californiako Mountain View hirian ordenagailuen historiari buruzko museoa dago, Computer History Museum izenekoa. BertanVisible storage erakusketa dugu ikusgai, azken hamarkadetan izan diren ordenagailuen bilduma ederra. Erakusketak ez du historiako ordenagailu guztiak erakustea helburu, esanguratsuenak izan diren makinak baizik. Bertaratu ezin garenontzat erakusketaren bertsio telematikoa jarri dute sarean. Oso urte gutxitan izan den bilakaera izugarri azkarraz ohartuko gara lehendabiziko Xerox, Commodore eta Apple makinak ikusita. Egun oso retroak ematen duten diseinuak ikusiko ditugu, makina handiak eta eramangarri primitibo samarrak.
Museoa
www.computerhistory.org
SGAEren kontra
Egunotan sartu da indarrean CD grabagarri bakoitza 15 zentimo garestiago egiten duen kanona. Espainiako egileen eta editore gehienak biltzen dituen SGAE elkarteak eramango du diru hori, CD horiek musika legez kanpo kopiatzeko erabiltzen direla argudiatuta. Honek erabiltzaile askoren haserrea piztu du, CDak aurretik zertarako erabiliko diren jakitea ezinezkoa dela baitiote eta ez diote SGAEri diru hori kobratzeko zilegitasunik aitortzen. Batzuk mobilizazioak egiten ari dira egunotan eta webgune berria jarri dute sarean euren arrazoiak emateko.
Kanpainia
www.putasgae.org
Napster deskafeinatua
Napster ospetsua berriro datorrela iragarri dute baina ez da lehengo bera izango, jazarpenaren ostean sistemak asimilatua geratu baita diskagintza asaldatu zuen truke zerbitzua. Doakoa zena orain ordainduzko zerbitzua izango da, disketxeek dirua irabaz dezaten. Berau sortu zuen Shawn Fanning-ek ere orain poliziaren kolaboratzaile bezala aurkezten du bere burua, musika legez kanpo trukatzen dutenak salatzeko programa bat sortu baitu. Zenbat buelta ematen dituen munduak! Egungo Napster berriak, hala ere, doako beste zerbitzu batzuk dira, Kazaa, WinMX eta SoulSeek.
Napster
www.napster.com
Urriak 12, 2003
