Baina aurreko gaira bueltatuta, Araban agertu dira aztarnok eta hori bereziki mingarria izan daiteke zenbaitentzat. Zergatik? euskararen kontrakoek Araba aukeratu dute EAEn erasotzeko, soziolinguistikatik makalen bertan dagoelako euskara (Nafarroan ere, beste elementu batzuk tarteko, egiten duten bezala).

Kabalak egiten ari naiz, isiltasun mediatiko horrek azalpen politikoa duen jakin nahian, baina beste datu esanguratsu bat eman dit lagun batek gaur: 90ko urteen hasieran, UAren garai onetan, Veleia izeneko elkarte bat izan zen Araban. “Euskararen inposizioaren aurka” aritzen zen, Katalunian eta beste leku batzuetan dauden “gaztelaniaren defentsarako” elkarte horien antzera. Eta kanpotik inposatu nahi diguten euskararen aurka zer hobe Veleia izena aukeratzea baino, erromanizazioaren eta, beraz, gaztelaniaren, aspaldiko presentzia aldarrikatuz, euskara barbaroena den bitartean, gaztelania kulturarekin lotuz…

Duela 10 urte desagertu zen elkarte hura, baina egun bizirik balego, seguruenik izena aldatu beharko luke honez gero.

Azkenean egia izango da.

Azkeneko Argia astekarian irakurri diot Mikel Irizarri, euskaldunok hobeak garela herrigintzan, gerrigintzan baino. Esan nahi du, behintzat 50 hamarkadan jaiotakoak garenok, herrigintzaren bitartez sublimatu izan ditugula gure sexu desira bete ezinezkoak. Edo antzeko zerbait.
Nago baduela baieztapen horrek apùr bat egiatik, ezen balantze pertsonala eginda, eta ingurukoena, beste herrialdeetako lagunek baino arazo handiagoak eduki ditugula iruditzen zait niri, nola herrigintzan, hala gerrigintzan.
Jon Juaristik ere, bere azken liburuan, egurra banatzen du euskaldunontzat gai honen inguruan. Eta ez 50 hamarkadakoontzat bakarrik. Juaristik Santa Ageda egunean kantatzen irteteko ohitura aprobetxatzen du euskaldunoi buruz sekulakoak eta bi esateko. Homosexualitate ezkutukoa, inpotentzia eta halakoak erabiltzen ditu guretzat, Ageda martiriaren bularrak, amatxorekiko maitasuna eta sagardotegietako txuleta gorriak, denak elkarren nahasi eta korapilatzen dituenean. Jakina, Jon Juaristi bera libratu egiten da kalamitate bibliko horretatik, izan ere berak ez baitzuen amaren bularrik hartu. Pelargon edo antzeko zerbait hartu omen zuen berak bular-esnearen lekuan eta, jakina, horrek ikaragarri libratzen du bera tribuaren partaide izatetik. Akabo ba. Horixe bakarrik falta zen, bera ere besteon antzeko mamotretoa izatea.
Balirudike gehiegikeria dela Juaristik eta Irizarrek diotena, baina esango nuke asko baino gehiago dutela biek ala biek egiatik. Erreka entzuten denean, badela urik. Edo nahiago baduzue, era jatorrago agian, izanaren itzala dela izena. Aitatzen dena, nolabait badela benetan. Kea dagoen lekuan sua badela, eta hori guztia.
Eta ez da gaur bertako kontua. Ez dirudi, behintzat. Iruña- Veleian aurkitutako aztarnategitik ez dago argi azkenean zer irtengo den. Miren Azkaraterenak entzunda, pisu handiagoa hartu du hango aurkikuntzak. Eszeptizismoa ezarri nahian, ikusmina handitu du nahigabean. Haur garaian armairu hori ez ireki agintzen zigutenean bezala, handitu zaigu armairu gosea eta jada, hizkuntzalariak, historialariak eta halako gauzen zale oro gaude haraxe begira, euskarak dituen aztarna zaharrenei begira, alegia.
Araba aldeko hizkuntzalariak ere, Knorr, Gorrotxategi eta konpainia, harro agertu dira komunikabideen aurrera, harrotzekoa izango baita arabar euskaltzale batentzat halako aurkikuntzaren testigu izatea. Zazpigarren alaba izatetik, akaso, aurrerapauso handia ezagutu dezake lurralde historiko honek jatortasunaren sailkapenean. Ez da txantxa hirugarren eta seigarren mendeen arteko inskripzioak agertzea zeure etxean.
Baina, zer diote inskripzio garrantzitsu horiek. Hitz sakratuak eta hitz arruntak nahasten omen dira. Eta besteak beste, honakoek harrapatu didate arreta “edan ian lo” eta “ian ta edan”. Antza, aspalditik datorkigun gaitza da, gaur bertan bizi duguna.
Hasier Etxeberria. El Mundo. 060617.

Ostiraleko Berrian, azkenik, berba horiek (edo batzuk bederen) argitaratu ziren. Baina zergatik ez da Iruña-Veleiako aurkikuntzen gaineko ia ezer azaldu Espainiako komunikabideetan? Honen azterketa interesgarria egin du Jabi Zabalak….