Duela lau edo bost urte irizpide nagusia ikusgarritasuna zen, enpresak webgune polita eskatzen zion diseinugileari, animazioak eta koloreak. Bestalde, estandarrak betetzen ez zituen Explorer nabigatzailea eta Windows sistema konbinazioa nagusi zenez gero, diseinugile askok Explorer-erako egiten zituzten webguneak, estandarrak baztertuz. Ondorioz, estandarrak betetzen dituzten nabigatzaileetan ez ziren ondo ikuskatzen webgune horiek, Explorer-en kodeak eta ActiveX kontrolak zituztelako. Oraindik badira horrelakoak baina estandarrak betetzearen aldeko joera zabalduz doa azkenaldion, Jakob Nielsen bezalako guru-en lanari esker, Explorer-en segurtasun akats famatuei esker, Mozilla bezalako nabigatzaile libreei esker eta instituzio batzuek estandarren alde egindako hautuari esker.

Estandarren arabera diseinatzeak garrantzia hartu du azken urteotan, Microsoft Explorer nabigatzailearen nagusitasuna zalantzan dagoelako. Gero eta lagun gehiagok erabiltzen ditu sistema eragile libreak (Linux dugu ezagunena) edo bestelako nabigatzaileak (Mozilla, Firefox edo Opera kasu). Enpresak ere hasi dira kezkatzen, webgune irisgarriak eta erabilgarriak eskatzen.

Irisgarritasuna (atzigarritasuna edo eskuragarritasuna ere esaten diote batzuek)
bisitariek arazorik gabe, estandarrak errespetatzen dituen edozein nabigatzailerekin informazio guztia eskuratzea, informazio elementuak behar den moduan ikuskatzea eta elementu horiek behar den moduan etiketak eramatea, ikusmen arazoak dituztenek arazorik gabe atzeman ditzaten (webgunea irakurtzen dien ahots baten bidez nabigatuz, esaterako).

Erabilgarritasuna, berriz, informazio guztiak era hierarkiko eta intuitiboan ondo ordenatuta egonez, eta webgunearen diseinuak lagunduta, bere helburu informatiboa ondo betetzen duenean esaten zaio. Webgune batean bila gabiltzana aise aurkitzen badugu, webgune erabilgarria dela esan daiteke, elementuen kokapenak eta neurriek ere helburu hori lortzen laguntzen dute.

Gero eta diseinugile gehiagok eskaintzen dute estandarrak errespetatzen dituzten webguneen diseinua. Metro Bilbao bezalako webgune publikoek bertsio eskuragarria dute. Frogatuta dago informazioa emateko xede duen webguneak bere helburua lortzeko kontzeptu biak kontutan hartu behar dituela eta, gainera, webgune estetikoki txukunak egin daitezkeela alferreko animazio ikusgarriak sartu gabe.

Diseinugile euskaldunen bloga

Hainbat diseinugile euskaldunek jarri dute abian Zerrenda Blog izeneko bitakora. Euren helburua esperientziak elkarbanatzea da WordPress sisteman ezarri duten blog honen bidez. Batzuek besteei sarean aurkitutako gauza interesgarrien berri emanez osatzen dute bitakora hau. Esaterako, saguan klik egin gabe bisitatu daitekeen webgunea edo 2005eko diseinurik onenen sariak biltzen dituena.

Zerrenda blog hau egiten dutenen artean Urdaibai etorri berri baten begietatik ikusi duen Joseba Barrenetxea web diseinugile eta argazkilaria dugu. Bere webgunean inguru horretako argazki interesgarriak eskaintzen dizkigu, Bermeotik Muxikara eta Mendatatik Elantxobera ateratakoak.

Tourra blog baten bidez jarraitzeko
Uztailaren 2an hasi den Frantziako Tourra jarraitzeko euskarazko bloga zabaldu dute, Txirrindularitza bloga izenekoa. Bertan, etapaz etapako ibilbidea eta gorabehera guztiak izango dituzte hizpide Jone Muxikak (txirrindulari ohia), Juan Martin Elexpuruk (txirrindulari zalea), Joxe Aranzabalek (irakaslea eta blogaria) Xabier Urzelaik, Gorka Etxabek eta beste hainbat zalek. Kronika eta eztabaida bitxiak irakur daitezke bertan, baina ez da hau txirrindularitzari buruz jarduten duen blog bakarra, Julen Gabiriak ere horren gainean idazten baitu berean. Bada, bestalde, txirrindularitza zale teknofilo batzuek sarean jarritako Tropela.net ekimena, apostu edo porra telematikoan esku hartzea ahalbidetzen duena. Doakoa da, izena ematea besterik ez baita eskatzen babesleek emandako sariak jaso ahal izateko. Frantziako Tourrerako 3057 lagunek eman dute izena, baina egongo da aurrerantzean buelta gehiagotan esku hartzeko aukerarik.

Interneti esker garatu dira konpainia hauek, izan ere, nork bere txartela erosi behar du eta webguneetan eta euren datu baseekin konektatuta dauden sistema automatizatuak erabiltzen dira horretarako. Lan guztia erosleok egin behar dugu, hegaldien aukera asko probatuz, egokiena eta merkeena aukeratzeko. Horrek abilezia pixkat eskatzen du eta pazientzia, ordutegiak eta egutegiak kontutan hartuz aukera asko probatu behar baititugu.

Normalean konpainia bakoitzak hiri bakan batzuk lotzen ditu, baina ordutegien eta konpainia ezberdinen arteko aukera egokiak eginez, ia Europa osoko txoko guztietara helduko gara arazorik gabe. Euskal Herrian Bilbo eta Biarritz dira honelako konpainiak dauden aireportuak. Bilbotik, esaterako, vueling.com kataluniarrak Loiutik Bartzelonara, Valentziara, Malagara eta Erromara eskaintzen ditu hegaldiak. Easyjet konpainiak Londres Stansted-era egiten du hegaz egunero. HLX alemaniarrak Hannover, Koln, Bonn eta Stuttgart lotzen ditu Bilborekin. Air Berlin ere alemaniarra da eta, Mallorcako Palma lotune moduan erabiliz. Biarritzetik Ryanair enpresak Londresera eta Dublinera egiten ditu hegaldiak eta Dublinera Bilbotik ere hasi da hegaldiak eskaintzen Air Lingus enpresa irlandarra, hegaldien bilaketetan oso interface erabilgarriarekin.

Askoz merkeagoak izaten dira konpainia hauen hegaldiak, baina udan salneurriak igotzen dituzte askok, jakin baitakite data horietan eskaera handia dagoela. Horregatik komeni da erreserbak aurrerapenez egitea, azken orduan geratzen diren leku apurrak garestitzen direlako. Beraz, uztailean edo abuztuan alde egiteko ustea baduzu, hobe duzu ahalik eta lasterren erreserba egitea.

Lemoizko gatazka iruditan
Bizkaiko Lemoiz herrian, Armintzako portutik bi kilometrora, zentral nuklearra eraikitzeko proiektuak sekulako gatazka ekarri zuen gure herrira eta horren lekukotza egiten duen webgunea jarri dute sarean xploit|media taldekoek. Horren kontra izan ziren mobilizazioak eta bestelako gertaerak kronologia batean azaltzen dira eta zuri-beltzezko irudi ugari dago, urteka sailkatuta.

All Jazz Era eta Ortophonk
Funk musika egiten duten bertoko bi talde nabarmendu behar ditugu. Alde batetik All Jazz Era talde gaztea dugu, Gorlizen sortutakoa eta Oilosko, Arkaitz, Urtzi, Itziar eta Karmen taldekideek osatua. Webgune ikusgarria dute, Flash formatoan egindakoa, bideoak, abestiak eta argazkiak erakusten dituena. Bestalde, Gasteizko Ortophonk ditugu musika mota honetan ibilbide luzeagoko taldea. Nando de La Casa eta beste musikari profesional batzuek osatu zuten duela bost urte eta euren webgunean kantak, biografia eta bestelako jakingarriak aurkituko ditugu, idazmahairako fondoez eta Flash irudi ikusgarriez gain.

Ertz jaialdia
Musika aurreratuen Ertz jaialdia izan dugu ekaina hasieran Beran (Nafarroa). Bere burua “Nazioarteko bertze musiken jaialdia” bezala definitzen duen topaketa honen seigarren edizioa dugu aurtengoa eta, aurrekoetan bezala, musika bitxi eta aurreratuen azken joerak ezagutzeko aukera eman du Ertz-ek. Jaialdiari lotuta, hala ere, erakustaldiak eta tailerrak ere izaten ari dira beste leku batzuetan. Besteak beste, Arnold Dreyblatt, Jason Kahn, T�s�ri, Damo Suzuki & Zu, Eric la Casa & Thomas Charmetant, Astra, Xabier Iriondo & Gaizka Sarasola arituko dira Berako Kultur Etxean. Sototik irratsaio eta webzinea egiten duen T�s�rik jaialdiko artistekin elkarrizketak, audio artxiboak eta beste eduki batzuk ezarriko ditu bere e-zinean.

Soinua, mezua hedatzeko beste modu bat dugu podcast-a, zuzeneko irratsaioen alternatiba. Azken finean, zuzenean seinalea Interneten igortzea zailxeagoa da eta irratsaioa zuzenean entzule gutxik jarraituko dute. Aldiz, podcast gehienak entzuteko bitakoraren batean dagoen lotura jarraitu beharko dugu eta, bitakoretako albisteak RSS sistemaren bidez eskura daitezkeen bezala, podcast grabaketak ere automatikoki ekar ditzakegu gure ordenagailura.

Ingelesez milaka dira eskura daitezkeen podcast-ak, batzuk ia profesionalak, gainera, iragarkiak eta guzti. Gaztelaniaz eta katalanez dozena batzuk aurki daitezke dagoeneko eta euskaraz, momentuz, irratia.com irratsaio-bitakorak egiten dituenak entzun daitezke.

Nork bere podcast-a egitea oso erraza da, esateko zerbait duen bitartean. Grabaketa hauen gaia edozein izan daiteke: musika, Internet, gogoetak eta bidaiak izaten dira gairik ohikoenak, baina bakoitzak nahi duena esan dezake. Nahikoa da ordenagailuan soinua grabatzeko programa arrunt bat edukitzea eta mikrofonoa beharko dugu esaten duguna grabatzeko. Ondoren, Audacity edo horrelako programa baten bidez soinuak MP3 formatora pasatuko ditugu eta gure webgunean eskegi beharko dugu artxibo hori. Gero, gure bitakoran artxibo horrekiko lotura ipini eta eginda dago.

Lauaxeta sarean
Bizkaian sortutako olerkari Estepan Urkiaga Laukizen jaio zenetik ehun urte beteko dira aurten, abuztuaren 3an. Lauaxeta gudari ibili zen gerra zibilean eta, bonbardaketaren ostean, Gernikaren hondakinak atzerriko kazetari batzuei erakusten ari zela harrapatu zuten frankistek. Handik gutxira Gasteizen afusilatu zuten. Haren omenez Mungiako Udalak eta beste hainbat erakundek, elkartek eta artistek omenaldiak prestatu dituzte. Horien artean Zura taldeak argitaratu berri duen diskoa dugu, gerran hildako hiru artista omenduz: Lauaxeta, Nikolas Lekuona eta Federico Garcia Lorca. Bere lana hobeto ezagutzeko Bide-barrijak (1931), Arrats beran (1935) edo XX.mendeko poesia kaierak irakur ditzakegu sarean. Klasikoen Gordailuan ere, berak itzulitako hainbat olerki aurkituko ditugu.

Gizakiaren mendekua
Nori ez dio inoiz ordenagailuak alukeriren bat egin? Ez du aparailu berriren bat ezagutzen edo ez dugu programek funtzionatzea lortzen. Kasurik larrienetan, hainbat lan orduren buruan, bat-batean makina eskegita geratzen da edo errakuntza mezuren bat erakusten du… Eta gure lana gorde barik zegoen! Horrelakoetan ordenagailua ostikadaka eta ukabilkadaka jotzeko gogoa etortzen zaigu baina, ezin dugu guk bera baino irrazionalagoak garela erakutsi. Gogoa askatzeko sortu dute Interneten bidez ordenagailuari sekulako astindua emateko aukera “birtuala”.

Ordenagailu zaharren museoa
Duela 20 urte Euskal Herriko etxeetan erabiltzen hasi ziren ordenagailuak ez ziren egungoen modukoak, noski. Gehienbat jolasteko erabili ohi ziren 8 bit-eko makinak, Spectrum, Commodore edota MSX motakoak. Telebistara konektatzen ziren, ez baizeukaten pantailarik, eta audio cassette-ak erabiliz kargatzen ziren programak, bost bat minuturen buruan. Bideojolasak oso sinpleak baina bizi-biziak ziren, 16 kolore eta “makina soinu” polifoniko basikoak. Horien museo birtuala dago Interneten, modelo mordoa biltzen duena. Egun mitikoak bilakatu dira Hyper Sports, Kung-Fu, Pac-Man, Asteroids eta “martiztarren” jokoak (Galaga, Phoenix, Space Invaders eta Galaxian). Haiek bezalako joko klasiko haien emulazioa egiten duten programak ere eskura daitezke sarean. Ezagunena Mame dugu, makina haien lana egiten duen softwarea.

Baina azken hilabeteotako urratsik garrantzitsuena Aurki bilatzaileak eman du, euskarazko albisteen eta bitakoren azken ordua jasotzen duen zerbitzua bilakatuta. Dagoeneko ez ditugu blog guztiak banaka bisitatu behar, bakoitzaren artikulu berriek zer dioten ikusteko.

Blog hauek denetarikoak dira, gaiei, estiloari eta erabiltzen duten edizio sistemari dagokionez. Idazle bezala lehendik ezagunak genituen batzuk hasi dira bakoitza bere bitakoran idazten, Xabier Mendiguren Elizegi edo Julen Gabiria kasu. Blogaren bidez idazteko erraztasuna eta kalitatea dutela erakusten dute beste batzuek, Katixa Agirre gazteak kasu. Blog kolektiboak ere badira, adibidez “Pogmothoin” literatur bandaren Esan ziguten baietz izenekoa. Bere bokazioa aurkitu duenik ere bada, esaterako, ia egunero gogoeta edo iruzkin interesgarriren bat idazten duen Patxi Trapero ezizeneko blogista.

Blog teknofiloak sortu dira, Eneko Astigarragaren Prospektiba, Gari Araolazaren Teknosexua, Igor Leturiarena edo irratia.com irrati-bitakora. Pertsonalak, Etiam, Obabatxue, Gaztelumendi edo Olegario McArrovski izeneko batek idatzitako Bloga, Bloga, Marinela izenburukoa.

Eta zuk zer? Nahi duenak sor dezake blog bat, esaterako, Blogger zerbitzua erabiliz. Errazena da hori hasteko. Aukera gehiago eta diseinu aukera gehiago eskaintzen dute, adibidez, WordPress sisteman eginikoek, baina Blogger zerbitzua erabiliz hiru minututan gure bitakora egina dago, idazten hastea norberaren esku geratzen da.

MacGyver euskaldunen aurka
Zeresan handia eman du sarean.com webgunean eskegita dagoen MacGyver telesaileko atal baten zatiak, batez ere ETBko La Noche de saioan agertu zenez gero. MacGyver ataka guztietatik onik ateratzen dakien abenturazale ausarta da, mila pasadizotan era guztietako gaiztoen aurka borrokatzen dena. 1985ean grabatutako atal horren hasieran Piriniotan amerikar andre bat bahituta daukaten euskaldun batzuei aurre egitea egokitu zaio… Baina euskaldun arraro xamarrak dira amerikarrek bertan itxuratutakoak: hegoamerikar itxura dute eta bananaz apaindutako “Pirinioek” ez dute ematen kontinente honetakoak. Benetako euskaldunekin antzik ere ez dute gerrilari horiek, baina horren kontura barre batzuk egiteko balio digu behintzat.

Vigalondoren film laburra
Berak sorturiko film labur batekin Hollywood-eko Oscar saria irabaztekotan izan da Nacho Vigalondo, gurean bizi den zinemagile kantabriarra. Webgunea ere badu eta bertan, bere bitakora irakurtzeaz gain, denen ahotan ibili den 7:35 AM izeneko film laburra ikus daiteke. Oso egoera bitxia suertatzen da neska bat goizero gosaltzera joan ohi den taberna batean sartzean. Giro arraroa sumatuko du, jende guztia ixilik dago, baina bat-batean… Tira, hobe norberak ikustea. Quicktime programa eta ADSL edo kablea eduki behar da bideoa ikusteko, 20 Megabyteko pisua baitauka. Horrez gain, Vigalondoren beste labur batzuk ere ikus daitezke bertan.

Soinuaren Hotsa
Euskal Herriko Tritikixa Elkartearen webguneaz gain, elkarteak abian jarri du Soinuaren Hotsa webgune berria trikimailua.com helbidean. Trikitixak dakarren ondarea transmititu nahi dute honen bidez eta horregatik material ugari jarri dute bertan, besteak beste, trikitixak historian pairatu dituen debekuen eta pasadizu barregarrien inguruko testuak. Datuez gain, argazkiak, datu bitxiak eta pieza osoak jarri dituzte mp3 formatoan, hitzekin eta partiturekin. Trikitilariak izan duen eta duen funtzio soziala nabarmendu nahi izan dute didaktikoa eta aldi berean ludikoa izateko sortu duten webgune honetan.

Dagoeneko badira hitz egiteko aukera ematen duten berehalako mezularitza zerbitzuak, Messenger ezberdinak kasu, baina Skypek denen abantailak biltzen ditu. Gainera, Jabber mezularitza sisteman bezala, erabiltzaile izen bat ez dago derrigorrez e-posta helbide bati loturik; Yahoo edo MSN messenger zerbitzuetan, ordea, bai.

IP ahotsa esaten zaio ahotsak saretik garraiatzeari, baina orain arte ez du arrakasta handirik izan. Skypek, berriz, soinu kalitate ona ematen digu, telefono arruntarena baino hobea. Gainera, elkarrizketak etenik gabe egiten dira gehienetan. Baina telefonoz bezala hitz egite hutsari oso ezaugarri interesgarriak gehitzen dizkio Skypek, erabilgarria bihurtzen dutenak.

Izan ere, esan dugunez, Skypek mezularitza programa batek dituen abantaila guztiak ditu: gure kontaktuak edo lagunak online dauden adierazten zaigu eta hitz egiteko prest dauden. Baten batek gurekin hitz egin nahi badu gure izenari “deitu” egingo dio eta guri telefonoko txirrina hasiko zaigu joka.

Komunikazio guztiak enkriptaturik doaz, elkarrizketen segurtasuna eta pribatutasuna mantentzeko. Messenger-en antzera chat berriketa egin dezakegu, berba egin barik, eta batak besteari artxiboak igorri.

Azken finean P2P programa bat da Skype, Kazaa famatua bezala eta sortzaile berek sortua da. Kazaa musika lagunen artean trukatzeko programa ospetsua da, azkenaldion berarekin batera instalatzen dituen adware eta spyware (publizitate molestagarria eta espioitza) osagarriengatik polemikoa suertatu dena. Baina Kazaak aspaldi utzi zion sortzaileena izateari eta Skype honek horrelakorik ez duela ziurtatzen dute Skypekoek.

Nahi dugunean programa deskonektatu dezakegu edo gure egoera aldatu, besteei kanpoan, lo edo guztiz deskonektaturik gaudela adieraziz. Lagun askoren arteko solasaldiak ere egin daiteke, bi pertsonen artean hitz egiteaz gain, horrela herrialde askotan dauden lagunen arteko bilera birtualak egin daitezke. Erabiltzen hasten denetik eguneroko tresna bilakatzen da askorentzat, enpresa eta elkarteetan batez ere.

Urrun dauden senideekin komunikazioa mantentzeko baliagarria da Skype, baina askoz erabilgarriagoa egiten duen beste ezaugarri bat telefono arruntetara deiak egiteko aukera da. Skypeout zerbitzua kontratatuz gero 10 euroko bonoa eros daiteke eta, ondoren, minutuko bi zentimo baino merkeagoa da Australiako, Europako edo AEBetako edozein telefonotara deitzea. Telefono enpresak ez dira oso pozik egongo programa honekin, dagoeneko ia 2 milioi erabiltzaile baititu eta aurten azkar hedatuko dela diote aditu askok.

Doakoa izan arren, hala ere, Skype ez da software librea, jabeduna baizik. Hala ere, bere programaren kodea publikoa egin du, komunikaziorako erabiltzen dituen kodeak ez beste guztia publiko eginez.

http://pof.eslack.org/blog/2004/11/10/110/

Horregatik, baliteke laster Skype berehalako mezularitza zerbitzu batzuetan txertatuta ikustea, Trillian edo Gaim programetan kasu.

LABURREAN

Asmakizunen makina “adimentsua”
Gogoan daukaguna asmatuko duen webgune bitxia aurkitu dugu sarean. Bisitatzen badugu, haren erronka onar dezakegu eta harekin lehiatu. Hogei galdera egingo dizkigu webgune honek edo haren atzean dagoen ordenagailuak. Ez daki euskaraz baina bai ingelesez, gaztelaniaz edo frantsesez. Gauza bat, objektu bat pentsatu behar dugu eta ondoren hasten da lehia. Gehienez hogei galdera eginda, gogoan daukaguna zer den asmatuko du makinak, bere galderen bidez. Filmak asmatzeko jokoaren modukoa da baina aukera gehiagorekin eta, ondorioz, gizakiok baino “adimentsuagoa” dela aldarrikatzen du. Irabaz diezaiokegu, baina berak 20. galdera baino lehen asmatuko du gehienetan.

Matraka ematen
Berria egunkariaren gazte gehigarriak bere txokoa ere badauka sarean. Matraka.info webgunean gazteentzako informazio interesgarri asko aurkituko ditugu eta paperean argitaratzen ez diren baliabideak ere bai. Esaterako, bertako eztabaidaguneak erokrazia du izena eta bertan edonork nahi duen proposamena egin dezake. Nork bere albisteak gehitzeko edo lagunak bilatzeko kontaktuak egiteko aukera ere badago bertan. Gazteentzako agenda, sexua, zinema, teknologia, eta hezkuntza atalez gain, zozketak izan ohi dira bertan eta sareko lotura interesgarriak aurkituko digu Matrakan.

Gauzen funtsa azaltzen
Teknologiaren eta eguneroko bizitzako hainbat mekanismo eta aparailuren funtzionamendua azalduko digun webgunea dugu How Stuff Works izenekoa. Besteak beste, Airbus A380 hegazkinak, josteko makinak, telefono eramangarriak, itsasikarak eta beste hainbat tresna, teknologia edo fenomeno naturalen funtsa azaltzen dituzte bertan.

Jokoak euskaraz
Taldeka nahiz bakarka ordenagailuaren aurka lehiatzeko jokoak aurkituko ditugu jokoak.com webgunean. Galdera-erantzunen Flash jokoa da Teinka eta jokatzeko beste lehiakide batzuk aurkitu beharko ditugu. Gurutzegramak ere bete daitezke baina nahiko zailak dira. Bestalde, ludoteka.com helbidean joko gehiago aurkituko ditugu euskaraz, taula jokoak zein karta eta dado jokoak: wari afrikarra, xakea, tablut, quarto, go-moku eta beste hainbat, bakarka edo taldeka jolasteko.

Datozen urteotan software libreak garapen izugarria izango duela aurreikusten dute adituek. Administrazio publiko asko Linux erabiltzen hasiko dira eta morrontza teknologikotik askatzen. Batez ere herrialde pobreetako zenbait gobernu izan dira konturatzen lehenengoak lizentziak ordaintzeak dakarrenaz. Esaterako, Brasilgo gobernua guztiz sinistuta dago software librea herrialde azpigaratuentzako tresna informatiko bakarra izan behar duela eta bere Linux banaketak garatzen ari da, herrialde osoko administrazio eta eskoletan ezartzeko.

Horretaz konturatu da Microsoft eta, fundazio baten bidez, herrialde horietan Windowsdun ordenagailuak ezarri nahi ditu. Namibiako Schoolnet elkartea, horretaz konturatuta, ezetz erantzun zion Microsoft-en “laguntza” eskariari, enpresak Office programa sortaren 2.000 dolarreko salneurria zuten lizentziak eskaini baizizkion elkarteari, honek Windowsen lizentziak erosiz 9.000 dolarreko gastua egiten bazuen. Windows-ekin jarraitzea dependentzia teknologikoan sakontzeko bidea zela erantzunez.

Garapen bidean dauden herrialdeek ere lizentzien morrontzatik askatzeko bidea ikusi dute software librean, jakintza eta aurrerapena diruaren mende egon ez dadin. Duela gutxi, Linuxen eraginez bere irabaziak kolokan dituen Bill Gatesek, software librea gutxietsi nahian, halako “komunismo modernoa” dela esan du, softwareagatik ordaintzea.

Programa horiek eskuratzeko muga ekonomikoak ezabatuta, oraindik konexioaren arazoa lotzen zaigu, planeta osoak sarerako doako sarbidea izatea. Mundu osoak Interneterako sarbidea duenean, orduan lortuko da entziklopedisten ametsa, jakintzaren unibertsalizazioa.

Non erosi dezaket eta zenbat ordaindu beharko dut sistema hori instalatzeko?

Sistema libreak doakoak dira. Sareko hainbat lekutatik deskargatu daitezke ezer ordaindu gabe. Normalki, CD bat osa dezagun, 700 Megabyteko ISO artxibo handi bat edo bi eskuratu behar izango ditugu, beraz, hobe izango dugu ADSL edo kable konexio indartsua edukitzea artxibo horiek eskuratzeko. Linux sistemaren bihotza bakarra izanik, banaketa izeneko sortetan instalatzen eta banatzen dira. Banaketa bakoitzak, Linux sistemaz gain, makinak funtzionatzeko behar dituen programa guztiak dakartza: nabigatzaileak, idazteko programa, kalkulagailua, jokoak, zientzia aplikazioak, filmak ikustekoak, musika edo sareko irratiak entzutekoak… Geroago ere, nahi izanez gero, programa jakinen bat eskuratzeko aukera izango dugu edozein momentutan. Izan ere, sarean badira Linux sistemarako denetariko programak biltzen dituzten webguneak, Source Forge kasu. Gainera, programa hauek sistema beraren filosofia jarraitzen dute: doakoak dira eta gainera kode irekikoak, hau da, sortzaileak baimena ematen die beste programatzaileei programa aldatu eta hobetzeko, hobekuntzaren emaitza komunitatearen onerako izango delakoan.

Mandrake izeneko banaketa sarean eskura daiteke, doan eta euskaraz. Eusko Jaurlaritzaren Euskarazko softwarea atalean. Bertatik Mandrake Linux 10 Euskaraz jaitsi dezakegu gure ordenagailura (713 Megabyte). Ondoren, ISO artxibo hori CDra pasatu eta handik instalatu dezakegu Mandrake euskaraz. Ez dugu zertan Windows kendu, instalazio programak berak gure diskoa erdibituko baitu, edozein momentutan zein sistemarekin abiatu aukeratu ahal izan dezagun

Beste programa libreak
Sistema eragilea ezezik, badira software libreko beste programa asko, haietako batzuk Windows sisteman ibiltzeko eginak. Esaterako, orain oso ospetsua bihurtu den Firefox nabigatzailea, Explorer baino hobea dena edo bere bertsio osatuagoa den Mozilla sorta. Testuak idazteko, kalkulu orriak egiteko eta datu baseak osatzeko Office programa erabiltzen den bitartean, haren bertsio librea da OpenOffice.org bikaina. Bada, haren euskarazko bertsioa ere aurkituko dugu lehen aipatutako helbidean.

Bestelako banaketak ere badira, zeregin zehatz batzuetarako aplikazioekin, leku jakin batean erabiltzeko konexio datuak eta logotipoak dituztenak. Esaterako, Extremadurako gobernuak bertan banatu duen Linex oso famatua eta eredugarria bihurtu da munduan, instalatzeko CDen banaketa masiboa egin baizuen hango gobernuak biztanleen artean. Badira Andaluziako Guadalinex, Valentziako Lliurex eta Aragoeko Augustusx. Laster Gipuzkoako Foru Aldundiak Ginex banaketa gipuzkoarra herritarren artean banatzea espero du… Dagoeneko badugu gure ordenagailua erabat aldatu eta bide librean abiatzeko aukerarik. Ausartuko zara bide librean lehenengo urratsa ematen?

Uste oneko gutunak
Hauen helburua jendeak mezua ahalik eta lagun gehienei berriro bidaltzea izaten da, denek mezua aldi berean helbide jakin batera bidali dezaten. Gaixorik dagoen ume bati elkartasuna adierazteko edo birus berri baten arriskuaz ohartarazteko, enpresa batek telefono eramangarriak ematen dituelako edo Bill Gatesek 5.000 dolar zozketatuko dituela. Iragarritakoa ez da egia izaten, gezur hauen helburua norbaitek gure helbide elektronikoak eskuratzea da, ondoren bere datubasera gehitzeko eta guri spam-a bidaltzeko edo spammerrei gure helbidea eta beste milioi bat helbide pertsonal saltzeko. Gezurrezko mezuei hoax esaten zaie, baina spam-arekin lotuta datozenean scam hitz zehatzagoa erabiltzen da horiek izendatzeko.

Dialerrak
Dialer programak gure ordenagailuan instalatzen dira, 906 edo ordainduzko telefono berezi eta garesti horietara dei dezan konfiguratuz. Guk webgune batean klik egin dugu, akaso OK sakatu dutu eta ez dakigu besterik. Telefono faktura heltzean konturatuko gara programa instalatu genuela eta hark deitu eragin diola gure makinari. Ez instalatu aurretik guztiz fidagarritzat jotzen ez duzun programarik eta kontuz, Explorer programako abisu guztiei OK ez eman aurretik irakurri gabe. Erabili Mozilla edo Firefox, programek instalatzea zailagoa baitute nabigatzaile horiekin.

Birusak
birusak ere iruzurrak dira normalean, tranpan jausi beharra baitago berauek aktibatzeko. Orain asko ari da hedatzen gabonetarako apropos atera duten birus bat Zafi.D izenekoa, gabonetako postal elektronikoaren itxurarekin datorrena. Kontuz horrelako zorion postalekin, gure lagun batek bidalia badirudi ere, birusak jasotzailearen arabera hizkuntzaz eta itxuraz aldatzen baitu postala. Euskaraz jasotzea seinale ona izan daiteke, birus horrek ez duelako seguruenik gure hizkuntza jakingo, baina mezuaren goiburuan dioena koherentea ez bada hobe izango dugu lagun horrekin bere egiletza telefonoz frogatzea.

Spam-a
Ingelesezko spam izenagatik ere ezagunak diren zabor-mezuak posta elektronikoz heltzen zaizkigu, bidaltzaile gehienek ez gaituzte ezagutzen, era ilegalean eskuratu dute gure helbidea eta pentsatzekoa da ez digutela ezer fidagarririk salduko. Sarearen historia eginez, dokumentatuta dagoen lehenengo “Make money fast” mezua 1989koa da eta oraindik web nabigaziorik ez zegoen, soilik posta elektronikoa erabiltzen zen unibertsitate eta ikerketa arloko leku bakan batzuetan.

Ordutik hona asko garatu dira spamerren teknikak, gauzak saltzeko. Gehienek benetako gauzak saldu nahi dituzte eta horren bidez dirua irabazi, baina ez dira gauza fidagarriak izaten: zakila luzatzeko tratamendu miragarriak, inprimagailurako tinta berezia, Viagraren estiloko pilulak… Sexua da mezu horien gai nagusia, azken finean Interneteko ekonomiaren motorretakoa ei da hori, baina badira saltzaile horiek guri saltzeko prest dauden beste ehunka artikulu kaxkar. Hala ere, mezu horietako batzuk iruzur hutsak dira, pasahitzak edo gure bankuko gakoak emateko eskatzen dutenak kasu. Gogoratu gure bankuak, ganorazkoa bada, inoiz ez digu posta elektronikoz horrelako daturik eskatuko.

Azkenean, gure helbidea horien eskuetan jausi bada, gero eta zabor-mezu gehiago jasoko ditugu eta spam-aren kontrako hesi edo bahe bat ipini beharko dugu gure posta programan. Gure mezuak ordenagailura jaisten baditugu, Outlook Expressen estiloko programa bat erabiliz, oso gomendagarria izango da Thunderbird programara aldatzea. Programa librea da Thunderbird eta mezu molestagarriak zeintzuk diren ikasten du, inteligentea baita. Berak ezberdinduko dizkigu guretzako diren mezuak, mezu inportanteak, eta zabor-mezuak.

Nabigatzailearen bidezko posta zerbitzua erabiltzen badugu (Yahoo edo Hotmail kasu) ez ditugu mezuak gure ordenagailura jaisten eta, gainera, zerbitzu horiek bahe sistema edukitzen dute guk eskatu gabeko mezuak baztertzeko.

Alegiazko mundu gehiago aurki daitezke liburuetan. Adibidez, On Kixotek Santxori Insula Barataria delakoaren gobernua emango diola sinestarazten dio Cervantesen liburuan. James Hilton-en Lost Horizon eleberrian Shangri-La izeneko leku galdua dago Himalaya mendietan eta Leonardo Di Caprio protagonista zuen The Beach filmean hippy guztien paradisu moduko txoko sekretu eta izugarri ederrean bizi da, gozaro, komuna moduko lagun taldea.

Azken urteotan, Internet heldu zaigunetik, Moorerenaren moduko alegiazko gobernu utopiko asko sortu dira eta sarean izaten duten webguneek benetako herrialde baten webgune ofizialaren itxura osoa izaten dute: lurraldearen deskribapena, historia, gobernu mota edo naziotasuna eskuratzeko izapideak zeintzuk diren ikusiko dugu bertan. Euren artean ere nolabaiteko koordinazioa osatu dute haietako batzuek, NBEn eta beste “benetako” erakundeetan sartzea galerazita daukatenez gero, Mikronazioen Liga sortuz.

Macusia, Albernia, Marajo, Argaal, Pacifica, Thalassa edo Torhavn herrialdeak dira. Mikronazioen Ligako kideak dira eta, beste hainbatekin batera agertzen dira elkarte horren webgunean. Batzuek izen hantusteak dituzte, Kato Handiko Inperio Inperialaren Teokrazia Sakratua kasu. Egia esan, denetarikoak dira nazio horiek: batzuek webgunea eta formulazio teorikoa besterik ez dute, baina beste batzuek lurraldea erosita edo okupatuta daukate eta bertan aldarrikatu dute euren estatua.

Horietako bat Sealand dugu. Nazioarteko uretan sortu zuen familia batek, britainiarrek II. Mundu Gerraren ostean abandonatutako plataforma batean eta, bertakoen aburuz, nazio independientea izateko ezaugarri guztiak biltzen ditu. Nazioarteko komunitateak ez du inoiz estatu moduan ezagutu baina, badaezpada ere, ontzi asko ez dira ingurutik pasatzen, bertatik tirokatuko dituzten beldur. Pasaporteak ematen dituzte eta, azken urteotan, beste inongo legeen menpe ez dauden Internet ostatatze zerbitzuak ematen dituzte. Bertako herritarrek pasaporteak dituzte eta merkataritza tratuak egiten dituzte Sealand herrialde independientea bailitzan. Honelako beste bat Melchizedek dugu, Marshall irlen ondoko Taongi atoloia eta Kolombiako Malpelo irla bere lurraldetzat hartzen dituena.

Beste batzuk guztiz birtualak dira, ez dute lurralderik, baina gobernu sistema zehaztasunez deskribatzen dute webgunean. Babkha mikronazioa, adibidez, historia luzea duen alegiazko lurraldea da Persiaren baitan. Denek ez dute gobernu sistema demokratikoa bilatzen, haietako asko monarkiak baitira. Batzuek pasaporteak eta bestelako parafernalia saltzen ateratzen dute dirua. . Batzuk hiriak dira, aintzinako greziakoen modukoak, Beste batzuek hizkuntza ofizialak dituzte, Banrok hizkuntza nagusi den Ancallon herrialdea kasu. Eredurik landuenetan benetako hizkuntza daukate, hizkuntzalariek asmatutako Conlang bat. Azken finean, imaginazioa eta abilidadeak praktikan jartzeko modu bat dugu herrialdeak asmatzea. Seguruenik Moorek, egun bizirik balego, horrelako webgune bat edukiko luke bere Utopia jendeari azaltzeko.

“Euskadin rokanrolak ez du inoiz dirurik emanen”, zioen Hertzainak taldearen abesti batek duela 20 urte, baina arlo horretan ez da ezer onerako aldatu. Dirua irabazteko edo behintzat profesionalizatzeko ustea duenak jakin badaki zuzeneko emanaldiak direla sos batzuk eskuratzeko bide bakarra. Baina horretarako, lehendabiziko urratsa gure buruak eta gure musika ezagutaraztea da eta Interneteko hainbat tresna erabil daitezke gaur egun hori lortzeko.

Taldea badaukagu, hainbat orduz lokalean trebatu ostean osatu dugun errepertorioa maketa edo disko batean argitaratzea izango da lehenengo urrats inportantea. Hala ere, disko bat ateratzea ez da hasieran dirudien bezain erraza, betiko bidea jarraitzen badugu behintzat. Hasteko, ganorazko grabaketa egin beharra dago eta hori estudio batean egitea ezinbestekoa da. Hala ere, nork bere grabaketa egitea posiblea da orain ordenagailuei eta Garageband bezalako programari esker. Edozein modutan, seguruenik estudio batetik igaro beharko dugu grabaketa itxurosoa aterako bada.

Hurrengo urratsak diskoa diseinatzea, kopiak egitea eta banatzea izango dira. Ohiko bide komertzialetik doazen taldeak, pixkat ezagunak edo onak direla frogatu behar dute disketxe batek bere baitan har ditzan eta lan horien ardura har dezan. Dena dela, hasi berria den taldeak beti bere kabuz argitaratu behar izaten du lehenengo maketa.

Taldeen promoziorako zerbitzuak egon badaude, baina azkenean Webgunea egitea ezinbestekoa egingo zaigu, sarean taldearen erreferentzia nagusia izango baita. Bertan gure taldearen biografia, gure musikaren deskribapena eta datu interesgarriak jarri behar ditugu. Oso inportantea da argazki batzuk jartzea, pantailan ikusteko modukoak zein kalitate eta neurri handikoak, prentsa idatzian kazetariek erabili ahal izan ditzaten. Noski, gure webgunean abesti batzuk edo maketako abesti guztiak jar ditzakegu MP3 formatoan. Erakusgarri moduan bakoitzaren zati bat ipini dezakegu edo abestiak oso-osorik, guk nahiago duguna egin dezakegu. Ondoren, posta elektronikoa erabil dezakegu gure taldearen promoziorako, spam-ean jausi gabe eta jasotzaileen helbideak izkutuan geratuko diren Bcc: eremuan jarrita. Disketxeei, kontzertu aretoei, gaztetxe, elkarte eta jai batzordeei emango diegu ondoren gure berri, mezu elektronikoak bidaliz eta kontakturako izenak eta telefonoak emanez.

Bide librea
Sareak bultzatu duen software librearen filosofia berria musikagintzara ere heldu da eta copyleft lizentziapean argitaratzen duten musika taldeak hasi dira agertzen. Bilboko MCD taldea izan zen aitzindaria gurean eta ondorengo Motorsex taldeak bide hori jarraitu du. Funtsean, copyright kontzeptuaren ararabera, lan intelektual baten egileak (kasu honetan abestiez ari gara, baina margoak, eskulturak edo idazkiak izan daitezke) kopiak egiteko baimena gordetzen du, originala bere baita. Kopia horiengatik kobratu nahi badu eskubidea du eta berak ezarriko du kopia bakoitzaren salneurria. Kontrakoa da copyleft filosofia, jendeari nahi beste kopia egin dezan baimentzen duena.

Arazoa Espainian dagoen SGAE elkartearekin gertatzen da. Elkarte boteretsu honek bere bazkide artisten egile eskubideak kudeatzeko ardura hartzen du eta, nahiz eta artistak une baten eskubide horiei uko egin, elkarteak kobratzen jarraitu nahi izango du horiengatik. Tabernei musika jartzeagatik, irratiei emititzeagatik, antolatzaileei kontzertuak egiteagatik… Denei kobratu nahi die SGAEk dirua, elkarte pribatua izan arren. Baina SGAEk artisten artean diru hori banatzeko duen erarekin pozik ez dauden artista asko musika librearen mugimendura ari dira pasatzen.

Copyleft mugimenduko artistak ez dira SGAEko kide edo ez dute nahi euren eskubideak elkarte horrek kudeatzea. Motorsex-ez gain, gurean Lendakaris Muertos eta Oikobras taldeek ere beren kantak ematen dituzte sarean, baina banaketa librearen defentsa sutsua eta azalpen mordoa Kataluniako La Mundial funk taldearen webgunean aurkituko duzue. Oso interesgarria da bertan aurkituko dugun aholku piloa, gure musika libreki banatzeko. Motorsex-en moduan, euren webgunean diskoaren osagarri guztiak aurkituko ditugu, geuk etxean kopiak egin ahal izateko. Abestiak MP3 formatoan eskuratzeaz gain, diskoaren azalak, liburuxkak eta CDaren gainean inprimatzeko gailetak eskura ditzakegu.