'iritziak' ataleko artxiboak
Sareari esker jakin dut martxoaren 8aren ustezko abiapuntu historikoa ez dela benetakoa. Fabrika batean baldintza txarretan zeuden emakume asko hil ziren New Yorken, baina beste data batean izan zen eta lehenagotik aldarrikatzen zuten emakume sozialistek emakumearen egun bat AEBetan. Martxoaren 8a 1914an aukeratu zen estrainekoz, gerraren aurka protesta egiteko. Dena dela, emakume askorentzat ezezaguna eta garrantzirik gabea da egunaren jatorriaren auzia, baita haren edukiaren gehiena, egun euren erara ospatzen baitute. “Enpresariek putetxeak betetzen dituzte maiatzaren lehenean” zioen Morauk, “Marujek jatetxeak betetzen dituzte martxoaren 8an” diot nik, askorentzat horretara mugatzen baita aldarrikapen eguna. Asko dago oraindik aldatzeko, emakume askoren buruetan bai, baita beste hainbat arlotan ere. Esaterako euskarazko esaera zaharren bilduman emakumearen inguruko euskaldunon pentsaera atabikoaren erakusgarri eder batzuk aurkituko ditugu.
Egunero Gotzon Garatek bildutako refranero ospetsuan murgiltzen naiz lanean, egunean-egunean esaera bat aukeratu behar baitugu, menuaren apaingarri moduan. Egun seinalatuetan ahalegintzen gara egun horri dagokion esaeraren bat bilatzen. Eta lehengoan emakumeen aldeko esaera baten bila abiatu nintzelarik konturatu nintzen zein misoginoa den euskaldunon esaera bilduma tradizionala. Asko dira emakume edo andreak aipatzen dituzten esaerak, ez pentsa. Baina ia denek gizonezko matxisten ikuspuntua islatzen dute. Ordu erdiz emakumeen aldeko esaera bakar bat ere aurkitu ezinik, amore eman eta bestelako gai baten gainekoa aukeratu nuen. Hala ere, ikus dezazuen nolakoa den, gure esaeren bildumako erakusgarri ttxiki-ttxiki bat ekarriko dut lerrootara. Bere benetako dimentsioa ikusteko, bildumara jo eta andre edo emakume hitzak bilatu… Susmoa dut behinolako matriarkadoarena ere gure buruak (edo arbasoenak) zuritzeko asmatutako ipuina ez ote den.
Astoa eta emakumea ez zaizkio iñori uzten.
Apaindurik, emakume itsusirik ez.
Ardoaren eta emakumeen mende dagoena gaizki.
Ahuntza, astoa ta emakumea ez ditu iñork teman autsiko.
Aza berriz berotua eta emakumea berriz ezkondua, berdintsu.
Emakume bat etxerako gutxitxo ta bi geitxo.
Emakume edarra, etxe galgarri.
Akatsik gabe ez mandorik ez emakumerik.
Emakumea eta gezurra egun berean jaio ziren.
Emakumea eta zartagia sukaldean.
Emakumeak gobernatzen duan etxia ta oilluak gobernatzen duan baratza berdiñak.
Emakumeak illia sobran ta garunak faltan.
Emakumearen negarra ta arratoi-txakurraren errena berdin.
Emakumeari esandako sekretua ez da sekretua.
Emakumeari eta lapurrari okasiorik ez ipini.
Emakumeekin orga bat pazentzia behar da.
Gerritik be(he)ra ez da emakume zaharrik.
Lumak pisurik ez, emakumeak zentzurik ez.
Kontuz mandoarekin atzetik, zakurrarekin aurretik eta emakumearekin alde guztietatik.
Andrearen indarra, titiak eta negarra.
Andrea ta astoa temosoak.
Andrea soloi, hurdea basoi.
Andre itsusia, urreak edertu.
Andre ederra, etxean gerra.
Andre bi eskatz (eskaratz, sukalde) baten txarto.
Andre barritsuek, sarri baztarrak loi.
(…)
Buzzin in my head: Redemption Song (Bob Marley) Johnny Cash eta Joe Strummer-ek kantatua.
Martxoak 10, 2007
Futbola, ditxosozko futbola… Gizarte honetako opioarekiko distantzia mantendu nahi izan arren, noizean behin heltzen zaizu baloikadaren bat aurpegira, gutxien espero duzunean gainera. Gero eta irmoagoa da ene baitan hura debekatu eta kirolen zerrendatik kendu beharko luketen sinismena. Lehia zikina, deportibitate eza, vedettismoa, oroz gainetik irabazi beharra… Eta guztiaren atzean dirua, dirua eta dirua, kopuru iraingarri eta lotsagabeetan dirua. Kirolik ustelena kendu eta haren ordez rugbya jarri beharko luketela errege, horixe diot nik, gero eta ozenago. Horregatik benetan harritzen nau futbolari bat ganorazko gauzak esaten eta idazten ikusteak.
Ez nuen Oleguer Presas futbolaria ezagutzen, lehengoan Berrian Fede ona izeneko haren artikulua irakurri nuen arte. Iñaki De Juana askatzearen alde mintzo zen bertan, argudioak eman zituen hura gartzelan atxikitzea bidegabekeria dela azaltzeko. Albistegien kirol tartean betiko adierazpen hutsalak entzuten ohituta egonik, futbolari batengan ezohikoa den erretorika ordenatua agertzen zuen idatziz… Orduan gogoratu nuen Fermin Muguruzak argazkia atera zuela berriki Ronaldinho eta beste futbolari batekin… Bai, bera zen. Wikipediak datu gehiago eman dizkigu ezohiko futbolari honen gainean: katalanista, globalizazioaren aurkakoa, irakurlea, inteligentea (gurean ordea Yeste estilokoak dira nagusi: argudiorik inteligenteena galtzontziloak erakustea)…
Gerora, Bartzelonako euskal etxearen blogean irakurri dut Kelme enpresak harekin zuen kontratua bertan behera utzi duela artikulu harengatik. Kirol oinetakoak saltzen dituen enpresak berak esan du adierazpen horiek eragin dutela Kelmek kontratua haustea eta, ondoren, prentsa oharrean zera diote, hitzez hitz:
“Los responsables de la empresa deportiva abogan por la defensa de los derechos de libertad de expresión y libre pensamiento. Sin embargo, la vinculación de Kelme con el jugador se basaba en criterios única y exclusivamente deportivos, por lo que se tomó la decisión de rescindir la relación contractual unilateralmente”.
Logika guztia apurtzen duen falazia dugu hau: Beraz, harremana soilik kirol arloan egonik eta, gainera, enpresak iritzi eta adierazpen askatasuna errespetatzen duela adierazita, kontratua hausten dute kirol arloarekin zerikusirik ez duten adierazpen batzuengatik. Norbaitek ulertzen du? Silogismoa ez, baina esan nahi dutena bai, ezta? Ez, ez gara idiotak, erdaraz ere badakigu. Eta espainiako zapatagileen erretorika ustela dela aspaldi ikasia dugu.
Buzzin’ in my head: Santa Maradona (Mano Negra)
Otsailak 24, 2007
Lehengoan Gotzon Uribe lagunak elkarrizketa egin zidan Deiako Ortzadar gehigarriarentzako, irratia.com dela eta. Irratiak, blogak, sarea eta nire ohiko aldarrikapenak izan genituen hizpide. Argiaren Harian agertu zen aipamena baina Interneteko edizio irekian agertu ez zenez, hona dakartzat galdera-erantzunok. Interesa bai baina Deia irakurtzerik izan ez zuenarentzat, nik botatakoen gainean iruzkinik egin nahi duenarentzat… A, eta bai, nik “Internet” behar bezala idatzi nuen, letra larria hasieran (norbaitek zuzenduko zuen gerora).
Jabi Zabala: “Internautak eragilea izan behar du”
irratia.com euskaraz eginiko lehen irrati digitala sortu zuen orain dela zazpi urte Patxi Gaztelumendirekin batera
Testua: Gotzon Uribe
2000ko domusantu egunez abiatu zen irratia.com proiektua. Nagusiki musika kanalak entzuteko aukera ematen zuen webgunea zen. 2001ean Sareko Argia lortu zuten, ekarpen berritzailea egiten zuen euskarria zelako. Teknologia berrien arloan euskararen egoera tamalgarriari buelta emateko eta irratigintza digitalizatzeko bultzada emateko asmoz eratutako proiektua da. Zazpi urte bete ditu.
Zuena irrati digitala da. Norbaitek benetan entzuten al ditu Internet bidezko irratiak?
Noski, jendeak Interneten bidezko irratiak entzuten ditu baina, uhinen bidezko irratietan bezala, badira entzule gehiago edo gutxiago dituztenak. Gure helburua ahalik eta entzule gehien izatea balitz ez genuke euskaraz egingo. Gure komunitate txikian eragitea da gure asmoa, euskal sarean ekarpen teknofiloa egitea.
Euskeraz eginiko lehen irrati digitala izan zela zuena. Nola ikusten duzue zuen bilakaera?
Bai, 2000ko azaroan hasi ginen zuzeneko irratsaio bat egiten, zazpi musika kanalekin eta hainbat ekitaldi zuzenean emitituz. Irrati birtuala zen gurea, ez Interneten bidezkoa zelako, benetako egoitza fisikorik ez geneukalako baizik. Gainerakoan benetakoa zen guztiz. Duela bi urte kontzeptua erabat aldatu genuen: Musika kanalak desagertu ziren, webgunea blog sistema bihurtu eta irratsaioa bihurtu zen irratia.com, asteartero Bilbo Hiria irratian emititzen dena. Sarean agertuz joan diren baliabide berriak berehala bereganatu ditugu gure lana hobeto eta errazago egiteko. Unean uneko baliabide merkeak eta eskuragarriak erabili ditugu beti, euskal irratiak eta beste internautak animatzeko, gauza asko egin daitezkeela erakutsi nahian.
Gaur egun teknología berriei esker edozeinek egin dezake irratsaio bat bere etxetik. Hau kazetaritza digitalaren hoberako edo txarrerako al da? Agian nolabaiteko galbaheak jarri beharko dira entzulegoa ez despistatzeko…
Onerako, dudarik gabe. Argitalpenen demokratizazioa gertatu da Internet, blogak, i-rratiak eta sareko telebistak agertzearekin batera. Gaur egun edonork egin dezake irratsaio bat bere logelatik, baina hori tresnen demokratizazioa da. Kalitatearena honekin nahastea eta baheak eskatzea eztabaida faltsua sortzea da. Eztabaida hau planteatu da berdin blogen kasuan eta beti ohiko hedabideetatik atera dira karnetak edo baimenak ezartzearen aldeko iritziak. Astakeria galanta da adierazpide tradizionalak aldarrikatuta besteak mugatu nahi izatea. Beti bezala, tresnak eta edukiak nahastetik dator hori: badira kazetaritza blog bikainak baita antikazetaritza egiten dutenak ere, konfidentzialak-eta. Bestaldean, errotatibak eta paperak ez dute bermatzen edukia kazetaritza denik.
Edukietan, idazketan eta gaien tratamenduan dago kazetaritza. Hainbat agerkari eta telebista ospetsutan kazetaritza barik zaborra egin ohi dute egun baina kazetaritzat jotzen dute euren burua, telebista batean egoteagatik-edo. Aitzitik, sarean bere kabuz idazten ospea lortu duen kazetariak berak bakarrik irabazi du ospe hori, editore baten babesik gabe.
Blogosferan ere bazabiltzate aspaldidanik. Euskal blogosfera delakoa benetakoa al da? Orain urtebete martxan zeuden blog ugari gaur egun eguneratu gabe daude…
Bai, euskarazko blogosfera sortu eta ikaragarri hazi da azken urteotan. Blogariak iritzi eta albiste iturri dira, batzuetan interesgarriagoak eta kualifikatuak, besteetan ez hainbeste. Baina bizitasuna eta komunikatzeko grina duen multzoa gara, gure arteko saretxoak ditugu eta harremanetarako tresnak: Zabaldu, Sustatu, Aurki… Komunikazio, pentsamendu eta arrazoitze gaitasuna duen indar handia biltzen ari da euskal blogosferan. Kopuruz ere, Euskal Herriko talde editorialik handienetakoa izango da euskal blogosfera. Gero, normala denez, batzuk desagertu edo gelditzen dira, baina halako hiru sortzen dira gero.
Irratia.com. Teknologia berriak eta musika. Zer bilatzen duzue?
Bada entzun barik gure saioa ordenagailuei buruzkoa dela uste duenik, baina entzundakoan iritziz aldatzen dute: gizarte gaiak jorratzen ditugu eta oso musika ona ipintzen dute Ibon Burgoa eta Ekaitz Hernandez gure teknikariek, oso zeregin garrantzitsua dute irratia.com-en. Edukietan zentratzen gara, euskarazko edukietan batik bat.
Ordenagailuak ez, baina Internet bai izaten dugu hizpide, bertan eztabaidatzen direnak eta baliabide berriak ere. Batez ere 2.0 aro honetako baliabide berri eta interesgarrien alde mintzatzen gara (Flickr, zabaldu.com, Google, Youtube). Eragiteko balio duten aukerak azpimarratzen ditugu beti, Internautak irakurle pasiboa edo erabiltzaile hutsa baino, eragile izan behar duelako. Edukiei buruz, berriz, saiatzen gara entzuleentzat erreferentzia interesgarriak biltzen, blogek egiten duten bahe lanaren antzekoa egiten.
Egun Bilbo Hiria Irratiaren programazioaren barruan emititzen duzue astearte arratsaldetan 6etatik 7etara.
Zuzenean egiten dugu ordu horretan eta Bilbo inguruan FMko 96.0an entzun daiteke, baita sarean ere, bilbohiria.com-en zuzeneko seinalean. Baina zuzenean entzuterik ez duenak badaki beste edozein momentutan irratsaioak entzun edo eskuratzeko aukera duela irratia.com irrati-blogean.
Eskuragarritasun hori podcast delakoaren bidez egiten duzue. Zertan datza?
Podcast egiten dugu, beraz, oso erraza da irratia.com saioak jaitsi eta gero metroan edo kalean entzutea… Nork ez dauka gaur MP3 jogailu horietako bat? Duela bi urte kontzeptua aldatu geneuenean pentsatu genuen irratsaio bakoitzeko testu bat sortzea blogean eta bertan saio horretako MP3 artxiborako lotura jartzea. Artean ez genekien horri “podcast” esaten zitzaionik. Funtsean hori da podcast, baina prozesua automatizatu egiten dute iTunes moduko programek: gure irratsaioa automatikoki iPod-era edo ordenagailura jaitsi daiteke, geroago entzuteko.
Zuretzat, honekin lotuta, zein izan beharko luke Internet eta euskal munduari loturiko hurrengo bilakaera?
Bilakaera kualitatiboa izango da nagusiki, asko baitago oraindik aldatzeko. Euskal sektore jatorzale teknofoboak gero eta indar gutxiago du baina galga asko daude gure artean: korporatibismoak, subentzionitisak, hedabide tradizionalak… Interneten garapenaren kontra. Aldeko indarrak, berriz, internautak eurak ari dira ipintzen: Sustatu, zabaldu.com, blogari.net , blogak.com
Azken audientza neurtzaileek diote Euskal Herrian irratia gero eta jende gutxiagok entzuten duela. Zergatik izan daitekela uste duzue?
Ez dakit. Sareko irratiak lehen baino lagun gehiagok entzuten dituzte behintzat.
Nola ikusten duzue gaur egungo Euskal Herriko irratien osasuna?
Euskal irratiak, irrati komunitarioak, irrati txikiak dira gehienbat. Denetariko egoerak daude, baina badira elkarlan adibide esanguratsuak, Iparraldeko euskal irratiena kasu (Irulegiko Irratia, Gure Irratia, Xiberoko Botza).
Musika aipatu dugu. Gauza jakina da jendeak bere gustoko gauzak entzun nahi dituela. Espezializazioa al da bidea?
Ez dut uste derrigorrez musika irratietan bide egokia espezializazioa izango denik. Denetariko musika ona jartzea akaso ere ez, jende gehienak ez baitu musika ona bilatzen, radioformulak duen arrakasta ikusita… Baina zuk uste duzu hori bilatu behar duela euskal irrati batek? Azkenean arrakastatsuena ez da izango masentzako irrati bat, norbere neurrira egindakoa baizik. Internetek aurki aukera emango digu gure gustoen araberako musika emango digun aukera edo musika kanala osatzeko.
Internet bidez hizkuntza eta leku ezberdinetako irratiak entzuteko aukera dago; baina kopuruz, gure artean jendeak entzuten al ditu?
Momentuz jende gutxik entzuten ditu Internet bidezko irratiak, jendeak ez baitu ordenagailua irrati moduan erabiltzeko ohiturarik. Baina apurka-apurka egin beharreko kontua da.
Urtarrilak 20, 2007
¿Porque luchamos? goiburua du gaztelaniara itzulita La2-ek iaz eman zuen erreportaia interesgarriak. Google bideoetan aurkitu dut Why we fight dokumental hau. AEBek euren inperio globalaren indarra armadaren bidez bermatuta, zapalkuntzan oinarritzen duten bitartean, bertako jendeak barrutik euren inperialismoaz duten ikuspegi murritza eta erabat itxuraldatuaz jarduten du lan honek.
Amerikar gerra makinaren azterketa bikaina egiten du eta azken 50 urteotan yankien interbentzio militarren bilana. Finean azaltzen den galdera zera da: zergatik jendeak jendearentzako sortutako nazio berri eta demokratikoa zena bilakatu den munduko jendarmea, bere biziraupena etengabeko gerra egoera baten menpe ezarri duen sistema ekonomikoa eratuta.
Chomskyren Hegemony or Survival liburua gogorarazi dit erreportaiak, bai, Hugo Chavezek NBEren asanbladaren aurrean gomendatutako liburua (izugarrizko gorakada izan du geroztik salmentetan). Bertan AEBen kanpo politika aztertzen da, II. Mundu Gerratik inbasio osteko Irak-eraino, inperioaren benetako zio politiko, militar eta ekonomikoak azaleratuz; euren jarduna teorian AEBek defendatzen duen demokrazia, bake prozesua, merkataritza librea eta giza eskubideen aldeko diskurtsoarekin kontrajarriz.
Baina hainbeste aholkulariren artean zehaztutako estrategia militarista horrek erdietsi nahi duenaren kontrako eragina izan du askotan: lehenago Vietnamen edo Kuban, berriki Somalian edo Iraken frogatu izan den moduan, estrategia inperialista zapaltzaile horrekin aurkariak baizik ez ditu irabazi Osaba Sam-ek, Rebelion-en argitaratutako azterketa honek erakusten duenez.
Bideo erreportaia zein liburua interesgarriak dira oso, baina hemen behintzat erreportaia ikus dezakegu osorik. Banda zabala eta denbora behar da berau ikusteko baina merezi du. On egin (handiago ikusi).
Buzzin’ in my head: Hamburger fields (Mano Negra).
Urtarrilak 15, 2007
Euskaltel-Orange gatazka azken txanpan sartzen ari da egunotan. Hainbat lekutan aipatu da afera eta nik ez dut hemen berriro azalduko. Nire kasua azalduko dut, zergatik moskeatu naizen Euskaltelekin eta azkenean Orange zergatik aukeratu dudan. Ez, nik ez dut Laisekaren moduan negarrik egingo, berak bai, arrazoiak ditu negarrerako Euskaltel uzteagatik. Aitzitik, ni pozik nago Orangekoek oparitu didaten telefonoarekin.
Kokoteraino nago Euskaltelekoak hemengoak diren argudio hutsalarekin, baina hala ere, Laisekak bezala, nik ere Euskaltelekin geratu nahi nuen printzipioz, hainbat urtez euren bezeroa izanda. Hala, Euskaltelen dendara joan nintzen gabonetan (birritan) eta benetan atsekabetuta geratu nintzen, hurrengo 18 hilabeteotarako sinatzearen truke inolako eskaintzarik egiten ez zidatela entzunda. Are, erdi hilda neukan mugikorra beste bategatik ordezkatzeko 140 euro ordaindu behar nituela esan zidaten. Gainera, norberak SIM txartela aldatzearen molestia hartu behar duenean, horrek dakarren arriskuarekin. Etxeko finkoa eurekin edukitzearekin lotzen dituzte abantailak eta hori estrategia okerra dela uste dut, beste konpainiek ez baitizute eskatzen finkoa eurekin edukitzea.
Orangek eskaintza ausartak egin dizkigu Euskalteleko bezerooi: Euskaltelen geneuzkan kontratu eta tarifak mantenduta, azken belaunaldiko 3G mugikor bat doan eta hitz egindako minutuen fakturazioan %50ko deskontua Euskalteletik Orangera igaroz gero. Ahalegin handia egiten duela nabarmendu behar da, deskontuarena inon idatziz ageri ez bada ere.
Euskaltelek, bestalde, bere erasoa publizitate bidezkoa izatea erabaki du, ez eskaintzen bidezkoa. Eta horrela bonbardaketa jarri du abian telebistan eta prentsan: Amama batek 3G bat eman diotela (nola lortuko zuen?) edo aspaldiko lagun batek tximeletak gustatzen zaizikola… Julio Ibarra, Argiñano sukaldaria, Olaizola pilotaria, mendizaleak… Basko guzti hauek diote zalantzarik gabe Euskaltelekin sinatzeko. Abantailei buruz inork ez du hitz egiten… Akaso eurei bost axola zaie prezioak lehiakideenak baino garestiagoak izatea. Niri ez.
Altura honetan esango didate hemengoa izateko Euskaltelekoa behar dudala izan… Gainera nik ez du hemengoa izan nahi, nik euskalduna nahi dut izan. Eta Euskaltelek baskotasuna besterik ez du saltzen. Fibra baskoa ikutu nahiaren adibide gorena dugu mutil batek zera esaten duen iragarkia: “yo antes no era de Euskaltel, pero he visto la que se ha montao y he dicho: pues ahora me hago de Euskaltel (…) Boga boooogaaa, mariñelaaaa”. Lotsagarria eta topikoz betetako kanpainia.
Euzkeldun zintzo, zindo ta garbijan moduan Euskaltelen lotu gaitezen nahi duten horiek, txakur txiki bat ere ez dute gastatu azken urteotan euskal prentsan eta euskalgintzako ekimenak babesten. Orain bai, ezohiko egoera honetan kanpainia egiteko orrialde beteko iragarki batzuk ikusi dira egunotan Berrian-eta. Gaitzerdi. Gainerakoan eta, egoera normalera bueltatuta, ikusiko dugu.
Ez dut espero Orangerekiko harremanetan euskara erabiltzeko aukerarik izatea, ez, baina Euskaltelena fatxada hutsa da, call center-eko fulanita naiz, en que puedo ayudarle-tik askoz haratago ez doana. Kontu teknikoren bat izan dudanero Cervantesen hizkuntza erabiltzen amaitu behar izan dut Zamudioko baskoekin.
Errematerako, gabonen aurretik dei bat jaso nuen:
Señor Zabala? Soy Ainara de Euskaltel, y le llamo para decirle que ho hagan caso a los mensajes que está mandando Orange, una compañia francesa (zergatik hainbeste insistzentzia besteak frantziarrak direla? Telefonicakoak Espainiarrak direla ez dute inoiz argudio moduan erabili). Jakinminak jota ea Euskaltelek behin-behineko kontratuan hartua zen galdetu nion, Orangeri aurre egiteko antolatutako migralarien superkanpainia garestiaz zerbait entzuna nuen.
“Yo eso no se lo puedo decir, solo le digo que soy Ainara de Euskaltel”, haren arrapostua. Orduan esan nik Euskaltelekiko tratu guztia euskaraz egiten nuela esan nion. Bere erantzuna zakarra izan zen:
“Ez dakit euskaraz hitz egitea (sic). Agur” (eskegi zidan).
Bada, nik ere eskegitzen diot telefonoa Euzkalteli. 18 hilabete emango dizkiot ganorazko zerbait eskaintzeko. Bitartean: Agur, Euzkaltel. Un saludo en JEL…
Buzzin in my head: Tximeleta maitea (Joselu Anaiak).
Urtarrilak 11, 2007
Azken urteotan ETAren erabaki eta ekintza bakarrarekin bat etorri naiz: su-etenarekin. Gainerakoan bere estrategia eta ekintza gehienak ulertezinak iruditu zaizkit, teorian erdietsi nahi diren helburuen kontrakoak, burubako batzuek gidaturikoak. PP goratu zuten botereraino, haren propagandista nagusia izan dira politikariak, enpresariak, sukaldariak, trenaren edo autobusaren zain zeuden langileak eta zibil errugabeak garbituz, gero eta ekintza dorpeagoak eta zatarragoak eginez. ETAren zuzendaritzan PPko satorrak zeuden susmoa burutik pasatu zait hainbatetan azken urteotan.
Orain, bake prozesuak aurrera egiten ez zuela ikusita, mahai gainean ukabilkada eman nahi izan dute miliek (edo haietako batzuek?), IRAk 1996ko otsailaren 9an Londreseko City-an eragindako zartakoa fotokopiatuz. Su-etena indarrean zuen orduan IRAk, eta Downing Street-eko akordioan zehaztutako promesak ez zituen betetzen gobernu britainiarrak, Sinn Fein-ekin hitz egin behar zuen baina elkarrizketa behin eta berriro atzeratzen zuten, errepublikarrek ondorio larriez ohartarazten zuten bitartean. Ondorioa otsailaren 9an etorri zen, IRAk sekulako bonba jarri zuen Londreseko negozio gunean, su-etena derrepentean hautsita, bi lagun akatuz eta kalte handiak eraginez. Ohi baino askoz dinamita kilo gehiago zituen bonbak, eta apurketaren oihartzuna biderkatu zuen kristal hautsien irudiak nazioarteko prentsan.
Orain haren fotokopia egin nahi izan du ETAk, bere abilezia gehituz. Ustegabekoa izanagatik eta eragindako kalte itzelak gorabehera, ez da ia ezer nabarmendu munduan bezperatik iragarrita zegoen Sadam Hussein-en exekuzioak lausotuta. Ondorioak: euskal gizartea harrituta, atsekabetuta eta PPkoak pozarren, gauzak euren gustoko “normaltasunera” datozela ikusita. Gainera, bi ekuadortar hil ditu bonbak, seguraski urrundik ere ezagutzen ez zuten euskal gatazkaren kalte kolaterala. Hori bai gatazka nazioartekotzea!
Nor kaltetu du Barajasekoak?
Besteak beste, eta hildako etorkin biez gain: aireportuko erabiltzaileak eta kotxedunak, Arrasateko hainbat biztanle, Iñaki de Juana, gainerako presoak, berriro frustrazioak jotako herri oso bat… Baina ondorioak bazter askotara zabalduko dira, denboran ere, bonba honek hasierako laukira garamatzalako. Esaterako, beste hainbat herritakoak bezalaxe, neure herrian ezker abertzaleko hautagaitza osatzeko eta aurkeztu ahal izateko lanean dabiltza. Aurreko su-etena apurtu zenetik burua jaso ezinik dabil ezker abertzalea eta ezkerreko oposizio kritikorik gabe PNVkoek nahi dutena egin ahal izan dute azken urteotan…
Nor onuratu du?
Zer lortu dute ETAren izenean bonba jarri duten horiek? presoen hurbilketarik, ezker abertzalearen legalizaziorik? ETAk bestela ikusi nahi ez duen arren, Espainia ez da erakunde uniforme eta bakarra, horrelako ekintzen aurrean monolitikoki eta ETAren logikak espero duen arabera erreakzionatuko duena. PP eta PSOE mokoka dabiltza, euskal gatazkaren inguruan gehienbat. Asko dago aldatzeko Espainiako gizartean, apurka-apurka egin beharreko lana da urteotako antiterrorismoaren pozoia garbitzea eta argi dago prozesuak bakarrik PSOE boterean egonik izan dezakeela aukerarik. Bien arteko aldea ttikia eta mugikorra da, inkestek erakusten duten moduan. Gainera, alde hori ETAren ekintzen arabera mugitzen da alderdi batera edo bestera.
Bestalde, prozesua posible izan dadin, Espainian prozesuaren aldeko mintzakidea egon beharko da ezinbestez. PSOEk ez du ezertxo ere egin, eta ETA ezeren truke konforme geratuko zela pentsatzeari komunikazio arazo deritzo Blancok… Baina honelako ekintzekin PP onuratu baizik ez da egiten, edonork ikus dezakeen moduan. Daborduko inkestek buelta eman dute eta Barajasekoaz gero PPk puntu erdiko aldea aterako lioke PSOEri Espainian oraintxe hauteskundeak egitekotan… Akaso bonba jarri dutenek uste dute Madrilen PP gobernuan jarrita prozesuak aukerarik nimiñoena izango duela? Mariano Rajoy ez da inondik inora John Major-en fotokopia izango.
Demokrazia eskatzen dugu abertzaleok Euskal Herriarentzat, eta Espainiako gobernuari dagokio hainbat urrats ematea, garrantzitsuena herritarren hitza eta erabakia errespetatuko duela adieraztea. Baina eskaera horrekin ez da bateragarria lau lagunen artean, izkutuan eta abertzale gehienen asmoak aintzat hartu gabe gure herriaren etorkizuna baldintzatuko duten erabaki garrantzitsu eta lazgarriak hartzeak. IRAren fotokopiak egitera mugatzen badira, jarraituko ahal dute horrela azken bururaino, baina nik ETAri su-etenarekin jarraitzeko eskatzen diot argi eta ozen, besteak beste Arnaldo Otegik edo Fermin Muguruzak egin duten bezala. Gizarte zibilaren garaia da, eta ezker abertzale zibilarena.
A! Eta urte berri on, oztopoak gorabehera.
Buzzin’ in my head: Zaindu maite duzun hori (Ruper).
Urtarrilak 8, 2007
Lehengo egunean Txakurkalearen aurkezpena izan genuen Kafe Antzokian. 5×8 kolektiboak ideia sortu eta hainbat lagunek esku hartu dute proiektu multimediatiko honetan. Zazpikaleetako txakurren gaineko DVDa egin dute, bertan bizi diren edo ibiltzen diren hainbat txakurren ibilerak islatzen. Honi loturik, dokumentalaren irudiak lagunduz, soinu banda bitxia osatu dute bertoko hainbat artistaren kolaborazioekin eta haren CDa argitaratu du Gotzon Uribe lankideak. Besteak beste diskoan The Uski’s, Argi, TK Project, Atom Rhumba, The Cherry Boppers, Basin Street Cafe, Makala… Eta Pascual Molongua bera ere ageri da.
Ezagutzen ez dutenentzat (tira Bilbotik sarri ez dabiltzanentzat): Pascual Bidebarrietan edo Correon kantari jarri ohi den gizona dugu, oso ospetsua eta estimatua. Karaoke moduko musika baten gainean kantari aritzen aritzen da: Nino Bravo, Benito Lertxundi… Edozer. Ahots apala du, bera bezain beltza, irribarre zabala eta, tarteka, agur potxolaaa! batekin agurtzen du paseatzen dabilena edo txanponen bat botatzen diona.
Urtero Baltsar erregeak Pascualen aurpegia eramaten du Bilboko kabalgatan. Gurean 30 urte daramatza Pascualek eta, behin entzun nionez, bera Ekuatore Gineatik etorri zelarik beltz familia bakarra zegoen Bilbon, Jones futbolariarena…
Dokumentala luzetxoa egin zitzaigun, zutunik ikusteko behintzat, baina ondo egon zen, huts nabarmen bi kenduta: gure Gasi, Barrenkaleko erregina eta Jazin, Txakurto tabernako txakurttoa ez ziren ageri… Baina proiekzioaren ostean zuzeneko emanaldia heldu zen.
The Cherry Boppers hasi ziren, zinez Maceo Parker estiloan; Argi & The Uski’s geroago, rock dantzagarria egiten; Basin Street Cafe swingeroak azkenik… Eta orduan haiekin igo zen Pascual oholtzara. Diskoan agertzen den Mannish Boy blues famatuaren bertsio basatia kantatu zuen, bere ahotsik urratuena ateraz. Benetako frontman moduan jardun zuen, natural, kalean egiten duen moduan.
Ikusi nahi?
Buzzin in my head: Txuma, Rafa, Petti - Gaua eta kea (Hauxe)
Abenduak 9, 2006
Dokumental zinez interesgarria ikusi nuen igandean ETB2ko Mundo.Hoy saioan. Arriskuan diren hizkuntzen gaineko erreportaia da eta mende honetan munduan diren 6.000 hizkuntzetan 3.000 inguru desagertuko direla dio. Hizkuntzen aniztasunaren aldeko aldarria egiten du dokumentalak, hizkuntza anitz izateak gizateriarentzat nolako aberastasuna dakarren azalduz. Euskaldun askok jada barneratuta dauzkagun kontuak dira, baina uniformizazioa eta mestizaje akulturizantea maite duten munduko hiritar askok kontutan hartzen ez duten gaia da hizkuntzen eta kulturen aniztasuna.
Bioaniztasunak eta hizkuntza aniztasunak bat egiten dute mapan. Hizkuntzak komunikatzeko tresna hutsak baino, euren bitartez interpretatzen den unibertsoa islatzeko modu bereziak dira. Alabaina, sistema ahulak dira, beti indartsuagoa den hizkuntza expansiboren baten mehatxupean. Hori azaltzen digu daniarrek 2005ean egindako In Languages We Live — Voices of the World dokumental eder honek.
Munduan orokorra den joeraren hainbat adibide ematen ditu: hizkuntza indigenak, batez ere ahozko adierazpena baizik ez dutenak, suntsituak izateko arriskurik handiena dutenak dira. Hizkuntza boteretsuak zapaltzaileak dira beti, txikiak gutxiesten dituzte, hiztunak lotsarazten, hizkuntza ahanztarazten… Mundu osoko fenomenoa da euskaldunok ezagutu eta ezagutzen duguna. Mandarina ikasi eta changsa-hua ama-hizkuntza ahaztu nahi duen neska txinatarra aurkezten digute, bere seme-alabei irakatsiko ez diela argi duena…
Gauza bera gertatzen da Mexicoko hizkuntza indigenen hiztunen artean edo Thailandiako Mlabri herrian, besteak beste. Euskararen aipamenik ez dago dokumentalean, baina bai Europako Livonierarena. Azken hiztuna aurkezten digute, inork ulertzen ez dion hizkuntza batean azken berbak egiten dituen gizon zahar eta tristea… Zirraragarria benetan.
Dokumentalaren aipamen bakarra aurkitu dut sarean, tamalez. Berriro noiz emango duten eta satelite edo LTD bidezko kateetan errepikatuko duten begiratzen egon naiz, baina kate horietako programazioetan ez da Mundo.hoy ageri. Nola liteke hain saio interesgarriak ez edukitzea tartetxo bat kate horietan?
Buzzin in my head: Egin Kontu (Ruper Ordorika).
Azaroak 21, 2006
Lelo konatibo deigarriak hiztegian bezala, euskararen erabileraren arloan ideiak agortuta ditugula ematen du eta horretaz ez ei da inor konturatzen. Kezkatuta nago benetan betiko kanpainiak eta betiko jarrerak ikusteaz, dena konponduko duen azken muñekote sinpatikoa aurkezten diguten bitartean. Gure agintariak euskararekiko erabat sinpatiko ikusten ditut.
Iñaki Martinez de Lunak idatzi du, Atxagak behin egindako herritarren euskararekiko jarrera eta jardunaren araberako sailkapena oinarri hartuta. Patetikoak, sinpatikoak eta antipatikoak deskribatzen zituen hark: patetikoak euskaraz bizi nahi duten euskaldunak direla; militanteak, alegia. Sinpatikoek, aldiz, euskarekiko atxikimendua adierazten badute ere, ez dute inongo ahaleginik egiten euskaraz bizitzeko. Bada, Iñakiren esanetan, patetiko izandako asko sinpatiko bilakatu dira denborarekin. Zera gaineratzen du berak: “Egun, aldiz, herri mugimendua izatetik elite baten ahalegina izatera pasa da, ia erabat, euskararen aldeko lana; patetikoak, une honetan, lau euskaltzale eta euskararen inteligentzia baino ez dira”.
Euskararen promozioaren inguruan errituak sortu dira eta horretan dena da antzekoa patetikoen artean ere: ezdakitzer eguna, ikastolen herrialdekako jaiak, Korrika, egizu! gisako agindu-leloa, abesti ofiziala eta merchandising-a, egun bateko jaia, diru bilketa…
Eta testuinguru horretan, mamiak baino, gero eta garrantzi handiagoa hartzen du azalak, itxurak, montajeak eta erritualak, ondo gera gaitezen. Gure instituzioek berehala ikasi dute arlo horretan hori dela errentagarriena, zerbait egiten duzun irudia ematea. Horretarako, noizean behin kanpainia bat egin behar da: maskota sinpatiko bat egin diezaguten enpresa bat kontratatu, aurpegi ezagun batzuk bildu, prentsaurrekoa egin… Eta derrigorrezko lunch-aren ostean denok etxera, lasai-lasai, euskararen alde ahal genuena egin dugu-eta.
Nire iritziz bistan da bertoko agintariek euskara galdutzat ematen dutela, erabileraren eremu serioan duten ikuspegiaren benetako neurria damaigu Osakidetzan langileak euskaldunak izateari uko egin dioten bitartean gure arreta birus sinpatiko batengana desbideratu nahi izateak. Ironikoa benetan munstroaren ondoan ematen duten irudia patetikoa izatea…
Itxuraz helduoi zuzendutako kanpainia da azkeneko Ukan hori, baina zer joera inozoa jendea umemoko moduan tratatzea! Honelako kanpainiak kontraproduzenteak diren susmoa daukat (eta erabileraren birusa ez da inolaz ere hedatzen ari, hori errealitatea da). Kezkatzen nau Jaurlaritzaren sinpatia inozoak, baina patetikoon indar eta ideia berri faltak ere kezkatzen nau, noski.
P.D. Laster Euskararen Nazioarteko Eguna datorkigu, beste kanpainia erabat sinpatiko bat.
Azaroak 18, 2006
Pare bat aste hemen ezer idatzi barik, eta ez da gai faltagatik. Hainbat konturen gainean
idatz nezakeen: Egunotako beroaz, Bruselako eztabaidaz, Euskaltel-Orange aferaz, Ruperren lehengo eguneko kontzertuaz edo Xamarrek lehengoan aurkeztutako liburuaz… Baina Interneten bidezko informazio alternatiboa maite dugunok hunkitu gaituen gertaera bat aipatu nahi dut gaurkoan. Indymediako berri emaile Bradley Will hil dute Oaxacan. Betikoek hil dute, boterearen morroiek
Urriak 29, 2006
Hurrengo idatziak
Aurreko idatziak
