Dudarik gabe Al Jazeera telebista kateak azken urteotako arnas berria ekarri du nazioarteko komunikabideen eremuan. Hain beharrezkoa den kontrasterako aukera bakanetakoa ematen du Qatarreko kateak, mendebaldearen etnozentrismoa apurtuz. Bere helburua omen da “iparretik hegoaldera doan informazio jarioaren norabideari buelta ematea”, garapen bidean dauden herrialdeetako albisteak nabarmenduz. Bere leloak “beldurrik gabeko kazetaritza” dio. Eta, arrisku handiak hartuz, bere kazetariek inperioaren egiez bestelako errealitatea erakutsi digute: Irakeko inbasioa, Palestinaren aurkako erasoak… Ikuspegi ezberdinarekin jorratuz, inbadituen eta erasotuen alderdian jarriz.

Hedabide alternatiboa dela esan daiteke, beraz, baina nazioarteko kate handi batek duen hedapen, profesionaltasun, azpiegitura eta diruarekin. Qatarreko petrodolarrak dira Al Jazeera sustengatzen dutenak, bai, erabateko monarkia sistema politikotzat duen estatu txiki bateko jekeek gobernatzen dute mundu arabiarrean indar demokratikoak sustatzen omen dabilen katea.

Detaile hori alde batera utzita, egia da askok ikusten dugula Al Jazeera ingelesez, programazio intersgarria du eta orain Interneten ere ikus daiteke zuzeneko seinalea. Beste askok ikusi nahi baina ezin dute AEBetan, bertako kable operatzaile gehienek euren aukeran sartu nahi ez dutelako. Horregatik kateak berak kanpainia sustatu du, jendea Twitter eta Facebook bidez mobilizatuz, AEBetan seinalea zabal dadin eskatzeko. Lilura hori gurean ere zabaldu da, batzuek Al Jazeera euskaraz eskatzera heldu dira, erdi txantxetan, baina inbidiaz, gurean horrelako bat edukitzearekin amestuz. Fermin Muguruzak bertan herrialde arabiarretako musikaren inguruko saio sorta egin du (hilaren 26an hasiko da Al Jazeera English-en).

Eta bitartean, gero eta nabarmentasun gehiago ari da hartzen, Tunisiako eta Egiptoko gertaerak direla eta batez ere. Aljerian ere, bertan izan da gobernuaren aurkako istiluetan, Sirian eta Yemenen egunotan manifestazioak ari da jarraitzen eta demokraziaren aldeko indarrak sustengatzen. Bahreinen, hala ere, aldaketa nabaritu dute batzuek Al Jazeeraren jokabidean, jekeen gobernu sunia nagusiki Xiiak diren herritarrak zapaltzeko saudiak eta emiratiak kontratatu eta gero. Lehen oso kritikoa zen eta oso harreman txarrak zituen bertako gobernuarekin, baina bat-batean Bahreineko istiluak pantailatik desagertu dira, goitik lerro editoriala agertu omen da, Qatarreko agintariei ez baizaie Xiiak babestea eta arabiar penintsulako lagunak kaltetzea interesatzen.

Eta Libiakoa heldu da, eta gauzak aldatu dira. Esan izan da Al Jazeera independientea dela munduko panorama informatiboan, baina baliteke independentzia hori ameskeria izatea, basamortuko ispillatzea bezala, Qatarren interes ekonomiko zuzenak tartean sartzen direlarik. Horrek -interes ekonomikoak- eragin du lerro editorial nabaria, mendebalde osoarekin lerrokatze argia kasu honetan. Geopolitikan kasualitate gutxi, eta eszeptikoak garenez, kausalitate asko ikusten ari naiz. Golkoko herrialdeek lehiakide dute Libia petroleoaren ekoizpen eta salmentan, eta Gadafi ezin du ikusi ere egin Qatarreko emirrak.

Ez da egundo egon AEBen edo Europaren esku-hartzeetan inoiz zinezko interes humanitariorik, beti nahastu dira ekonomikoekin eta Libia interesgarri egiten duena bere eguneroko 1,5 milioi petroleo upelak dira. Afrikako erreserbarik handienak dira. Hortaz, zauritutako balearekin bezala, marrazo mordoa dabil Gadafiren inguruan bueltaka. Lagun humanitario horiek Kontaktu taldea izenekoa osatu dute, non eta Qatarren. Orain Obamak, Sarkozyk eta Cameronek aitortu dute helburua Gadafi egoztea dela, hori argi izan dute qatartarrek hasieratik, NATOrekin batera interbentzio taldean sartu dira gerra hegazkinekin. Interbentzioa antolatu eta justifikatu nahi dutenek giza eskubideak eta demokrazia jartzen dituzte zurigarri gisa, Benghazikoek mesedez amerikarren interbentziorik ez dutela nahi dioten arren, eurak bakarrik omen direlako gai Gadafi botatzeko, Qatartarren armak erabiliz.

NBEren ebazpenek parte bietako edozeini armak saltzeko debekua ezartzen du, baina inolako lotsarik gabe ari dira Qatariak Gadafiren kontrakoei armak pasatzen. Qatarrek argi du laguntza interesatu hori zeren truke nahi duen eman, eta lortu du: Libiako Kontseilu Nazionalaren izenean (nortzuk dira herritar antolatuak?) salduko du berak matxinoen eskuetan dagoen petroleoa, eurekin adostu duenez.

Airean hegazkinak, lehorrean armak eta uhinetan telebista. Bakarrik matxinoen berri ematen duen Al Jazeerarekin nahikoa ez eta Qatarrek telebista katea prestatu die matxinoei, eure mezua zabal dezaten. Akaso, Googlerekin sortu den bezala, Al Jazeera watch moduko bat sortu beharko litzateke, kate honek ekarri diguna eta estimatzen dugun hori zaindu ahal izateko.

Bertako lagun baten eskutik Tunisiako diktaduraren berri izan genuen duela urte batzuk. Mohamed txiripaz ezagutu genuen, geuk ziberkafe batengatik galdetuta. Turismoarekin zerikusirik ez zuen gazteak bere familia aurkeztu zigun bigarren egunean. Ez zen familia txirokoa bera, eta anaia abokatua zuen. Askatasun politikorik ez zegoela argi eta garbi azaldu zigun, presidentea “betirako” zela. Ez, ez zuen berak izaera aktibistarik, maldizio biblikoa balitz onartzen zuen, burumakur, besterik gabe.

Bere aurpegikera vulkanikoa taberna (alkoholdun edariak zerbitzatzen dizkiete atzerritarrei), jatetxe, eskola eta bazter guztietan zeukan Spock jaun modukoa, Ben Ali agintari pro-okzidentala zen. Turismo giden arabera, Maghrebeko herririk okzidentalena zen Tunisia, bla, bla. Baina ez ziren mendebaldeko konstituzionalismoen bermeei buruz, ezta citoyen kontzeptuari buruz ere. Mendebaldearen-aldeko-baina-etxekoekin-diktadura oso gobernu mota ohikoa da mundu arabiarrean. Mendebaldeak horiekiko harremanetan apaldu egin du bere askatasun aldarria, egonkortasunaren aitzakian. Akaso harrituko gaitu Ben Ali Internazional sozialistan zegoela jakiteak. Munduko sozialdemokratek euretakotzat izan dute hainbat urtez herritarren lepotik luxuan bizi izan den autokrata. Orain bota egin dute elkarte horretatik, nolako diktadorea zen jakin dutenean. Noski, Europak Ben Ali edo Mubarak bezalako gizon indartsuak babesten ditu… boterean diren artean.

Poliziari beldurra gizartean sartuta dago gizarte horietan, eurekiko liskarren bat izanez gero jipoitua izango zaren segurantzia baitago. Gafsa hirian lapur gazte baten atxiloketa ikusi genuen. nola ateratzen zuten komisaldegirantz atxilotutako mutil gazteari. Mohamedek “astindu ederra emango zioten” naturaltasunez esan zigun. Tunisiako lagunak turista koitaduoi azaldu zigun: “Une honetan, kafe honetan estatuaren segurtasuneko hiru bat morroi egongo dira. Nik ez dakit zeintzuk diren, baina zarataka hasiz gero berehala etorriko litzaizkiguke”.

Egipton ere ikusi dugu azal turistikoaren azpian baztertuen multzo erraldoia dagoela -harritu nau 83 milioi lagun direla jakiteak- eta ustelkeriaz gain, oinarri poliziala duen erregimena dela. Tunisian Sarea adierazpide bakarra zutela aipatu nuen behin, hor ere zentsura handia egon da urteotan, baina sarerako sarbide nahiko librea zuten gazteek Twitter eta Facebook bidez animatu dira kalera ateratzera. Mubarakek berehala moztu ditu sarea eta telefonoa Egipton, badaezpada ere.

Hosni Mubarak botatzen badute, laster diktadore ohia izango da; botereari eusten badio presidentea izaten jarraituko du. Errepublika izateak dakarren ezegonkortasuna da mendebaldeko agintariei gustatzen ez zaiena. Hori monarkian bermatuago dago, beldurra eta gurtza nahasten baitira. Adibide hurbila dugu Marokon eta, apaingarri demokratikorik gabe, arabiar penintsulan. Bai, berriki Patxi Lopez egondako Qatar eta Dubain ere monarkia absolutuak dira, baina ez pentsa Patxilo eurei errieta egitera joan denik, edo demokrazia zer den irakastera. Ez, gai txatxu hori albo batera utzi daiteke emir batekin negozioez hitz egitean. Putakumeak dira, baina, Unai Break dioenez, gure putakumeak.

Gure gaztaroko paisaia politiko bortitzaren parte zen Alfon Etxegarai, bere izena Plentziako horma askori ez eze, gure inguru eta sasoiko istorio tragiko bati itsatsia ikusten genuelako. Istorioak Lemoiz zuen izena eta haren ondorioak, tximeletaren hegadak bezala, denboran eta espazioan luzatu dira gaurdaino. Ezagunak genituen bere inguruko gertaerak, denak lazgarriak: David, ihesia, klandestinitatea, armak, GAL, tortura, deportazioa… Alfonek 14 urte zeramatzan irlan ezagutu genuenean, 1998ko urrian.

Gerora Kristianek azaldu zigunez, hegazkineko gizon ilegorri hura Espainiako enbaxadorea zen Gabonen eta, ondorioz, Sao Tomen ere. Destinu berria emana ziotenez, presidenteari agur esatera zetorren. Kristiane ikusi zuenean beregana hurreratu eta, alde egin aurretik, arazoa laster konpontzea opa zion. Su-etena aldarrikatu berritan, gurean gauza asko ari ziren aldatzen Lizarra-Garaziko akordioaren ostean. Gerezi denbora hurbil somatzen zen, hain itxaropentsu zegoen jendea… Osteko desilusio eta atsekabeak ezagunak ditugu denok, baina seguru nago denboraren eta distantziaren higadura handiagoa dela deserrian.

Kristiane
Domintxineko baserrian geunden, atari ondoan. Halako batean, etxeko hormaren ondoko loreen artean zerbait ikusi nuen. Elektrizitate mangera bat zela pentsatu nuen une batez, berehala ohartu nintzen sugegorri mandoa zela, azal beltz-beltzekoa. “Makil batekin uxatuko dut”,  esan nuen. “Uztak bakean, sugeek xantza ona ekartzen dute”, esan zuen Kristianek.

Ezagutu nuenetik pentsatu dut pixkat sorgina dela, guk ez dakigun hainbat gauza dakizkiela izadiaren eta mundu magikoaren inguruan. Irri egiten du malizia ikutu horrekin beti, ez dakit magia edo psikologia intuitibo modukoa den, baina beti harrituta uzten nau, gauzak aztertzean, diagnostiko zorrotzak eginez, baxenafar hizkera xamurrean emanez. Sorgindu egiten duen izaera du. Historikoa, “prehistorikoa” berak esanda, kezkatua eta -bere egutegi erdibituak uzten dion neurrian- gizartean engaiatua. Politikan aspaldi Enbataren inguruan abiatua, gartzelaratua, errefuxiatuen aldeko lanean eta beste hainbat saltsa publikotan ibilia. Azkenaldion antzerkian murgildua ibili da, Ander Lipus eta konpainiarekin, Larzabalen Ibañeta lanaren egokitzapenean ikusi dugu oraintsu.

Alfonso
Ezezagunagoa izan du publikoak orain arte. Bere bahiketaren eta deportazioaren aferak aspaldi egunkarietako orrialde gutxi batzuk bete zituen, baina denborak laster hemerotekara bidali zituen titularrak eta urruntasunak sorterriarekiko kontaktua eragotzi. Nobela baten elementoak ditu bere bizitzak: klandestinitatearen pasadizuak, deportazioa, irla galdua… Bere Regresar a Sara liburuan agertzen duenez, Alfonsok berezko idazkera du, oso barojianoa, bizitzan egokitu zaion pertsonaia bezalakoxea. Formaz xaloa, baina oso lirikoa iruditzen zait eta biziki gustokoa dut bere idazteko era.

Plentziatik 1978an alde egin zuen, arrapaladan, tiroketa batean David laguna galdu ostean. Frantziako gobernuak Ekuadorrera deportatu zuen 1985ean eta bertan zela espainiar polizien eskuetan tortura saio latza iragan eta gero, Sao Tome irla txiki eta ezezagunera bidali. Bero ekuatorialeko labean izan dugu lagun izoztua azken 26 urteotan. Ironikoa dirudi baina udarik edo negurik ez dago ekuatorearen marra zapaltzen duen irla horretan. Urterik ez, beraz, egunen hurrenkera etengabea baino.

Pertsonaia barojatarrengatik erakarpen berezia sentitu dut eta Alfonso zinez barojianoa da. Bizitzea egokitu zitzaion garaiaren ondorioa da bere biografia. Liburuan kontatu zuenez, gudaria izatea erabaki zuen eta Aitita gudariaren istorioa asmatu. Ondoren ametsa egiazkoa suertatu zen: CNTko kide eta Gorlizko Uresarantzako erdikoetxe baserrian jaioa, Remigio Atxirika Ibarbengoetxea Nabarra ontzian hil baizuten Matxitxakoko gatazkan.

Deportazioa
Benetako errepublika bananeroa da São Tomé eta Príncipe, Woody Allen-en Bananas filmekoaren antzeko karikatura zinezkoa. Hara bidali zuen Etxegarai Felipe Gonzalezek, hango gobernuari dirua ordainduta. Ez Espainian, ezta Sao Tomen ere, inongo zuzenbide estatutan sartzen ez den egoera dugu deportazioa, baina bada, izan. Eta linbo horretako aterabidea zuzenbidea izan arren, saotometar naziotasuna eskuratzeko baldintza guztiak bete arren, behin eta berriro ukatzen dio hango gobernuak, Espainiatik diru apur bat gehiago kobratzea espero duelako. Egoera horretan etxekotua da Alfon eta bere afera, loop burokratiko kafkiano batean galdua, paperbako instituzionalizatua. Aspaldi iraungitako gidabaimen zaharra, hori da berak daukan agiri bakarra.

Irlak beti erabili izan dira gartzela eta deportazio gune moduan. Sao Tomen bertan eduki zuten Mario Soares deportaturik, klabelinen iraultza aurretik. Bertan dago preso 24 urtez Alfonso, 35×45 Kilometroko kontzentrazio esparruan. Hegazkin bat astean behin, Internet gutxi, munduko telefono deirik garestienak (Ipar Korea eta Somaliarekin batera)… Kristiane du sorterriarekiko lotura nagusia.

Filma
Bikote honen istorioak dokumentala egiteko osagarriak zituela konturatu ziren Txaber Larreategi eta Josu Martinez: gatazka, urruntasuna, politika tartean, baina batez ere maitasun istorioa da Alfonso eta Kristianerena. Jatorri eta testuinguru politikoa du, bai, istorioak. Bizitzea egokitu zaigun garaiaren ondorio gara, eta zoriak zulora, gartzelara edo deportaziora eraman gaitzake. Baina horren atzean eta horren gainetik gizakiak gara, gure emozio eta defektuekin, ilusio eta frustrazioekin. Sagarren denbora Filmean horixe ikus daiteke, biografia gorabeheratsuen gainetik bikote proiektu bat nola eraiki den erakutsi digute, kamaren aurrean biluztu dira, giro militanteetan-eta ikusten ohituta ez gauden alde humanoa azalduz. Egileek ederto ehundu dute kontakizuna eta emaitza bikaina da, ikusle guztiak inarrosi dituen filma.

Euskal Herria
Istorio honen abiapuntua eta helburua Euskal Herria dugu, nazio proiektu baten inguruko militantziak etxetik aterarazi eta elkartu zituen xiberotarra eta bizkaitarra. Hona bueltatzea da helburua, baina Kristiane konturatu denez, egotekotan Euskal Herriaren bilakaerari lotua egongo da Alfontsoren buelta.

Nire iritziz, gure herriarentzako estrategia baliagarri baten falta izan du euskal independentismoak azken hamarkadotan. Gauzak horrela, ilusio batzuk sortu izan dira urte hauetan, baina ondorengo desilusioak eta frustrazioak handiak izan dira ezker abertzalea deritzon masa sozial horretan. Indar metaketa beharrezkotzat aipatu arren, indarrak makaldu bitartean negoziatuko dute errepikatu izan da mekanikoki, estrategiaren eta bilakaeraren azterketa zintzorik egin gabe. Urte gehiegi joan dira horretan eta denbora horrek itxaropenerako ahalmena higatu du bertako eta urrunekoengan…

Gure artean aspaldiko ajeak: botere harremanak, borroka hanpatua, aita santuen (eta zaldi eroen) infalibilitatea, usteak eta uste ustelduak, politikarien saio frustratuak eta herritarren atsekabeak, militarismoa, disziplina eta panplina, autoritas baino potestas (eta zokora si protestas). Horregatik gustatu zait aspaldion Alfonsoren zein Kristianen ikuspegi kritikoa, kezkatzen dituelako gure herriaren orainak eta etorkizunak, eta ez direlako zenbait aparatokidek entzun nahi zutena esatera mugatu, entzun nahi ez zutena esaten ausartu dira sarri.

Sagarren denbora, orain
Baserritar zahar eta jakintsu batek aspaldi irakatsi zidan sagarrondoak nola inausi behar diren neguan, uda ostean sagarrak ugari eman ditzaten. Alde handia dago zaindu gabeko eta zaindutako sagarrondoen artean. Esaterako, gorantz indar handiz ateratzen diren kimu berde gazteak antzuak dira ez dute sagarrik ematen, zuhaitzari beste adarretan sagarrak emateko indarra kendu baizik. Sagarrondoari forma eman behar zaio eta urte bat edo biko adartxo horizontalak lortu, horiek emango baitute lorea.

Sagarren denboran gaude egunotan, eta gure aferaz ari naiz orain, ez sagarrak biltzeko garaia delako, fruituak bilduko baditugu sagarrak (arbolak) lehenagotik landu eta prestatu behar direlako baizik. Zuhaitza eta fruitua, biak dira sagar gure herrian, eta uste dut akaso Sagarren denboran gehiago ari dela Kristiane zuhaitzaz, fruituaz baino. Gerezi denboren aldarriek frustrazioak ekarri dizkigute azkenaldion: “laster dena konponduta egongo da” eta gero desilusioa, frustrazioa.

Egia da denborak eta distantziak beren lana egiten dutela, urrun, urrun geratzen da laguna: titular batzuk prentsan eta gero denbora, eta denbora… Eta ahanzturaren putzuan, hemendik gero eta urrunago, gero eta ttikiago. Horregatik, Kristianeren lanaz gain, Sagarren denbora bezalako bizigarriak garrantzitsuak dira Alfonsorentzat: mezuak gurutzatzen dira, gurutzatzen dira gutunak, liburuak, ozeanoa zeharkatzen gogoak, Astondo puntatik Ilheu das Cabras-era. Aranbaltzako sagar bizkaitarra nekez loratuko da sargori ekuatorialean, moztu zuten arren sustraiak hemen dituelako. Domintxineko soloetan bai, sagar ugari emango ditu, baina horretarako ekarrarazi beharko dugu, apurka-apurka, kimak apurtu gabe… Zerura begira egonda ez dugu sagarrik bilduko, sagarra prestatu behar da, baina pazientziaz, mimoz, kimu antzurik sor ez dadin bideratuz. Dena da posible.

Invictus filma ikusi nuen lehengo egunean, arreta guztia Hego Afrikan jarrita egon den egunotan, oso film aproposa. Mandelak egindako kirolaren erabilera guztiz politikoa kontatzen du, filmak defendatzen duenez, erabilera guztiz onargarria, nazioa batzea eta zuri eta beltzen arteko berdintasuna bultzatu beharreko helburutzat onartzen dugunez gero. Ondo ulertu dute gurean espazio publikoa hartu eta hemen falta den espainiartasuna sustatu nahi dutenek.

Baina gurean egiten den erabilera nonazionalistaz gain, kirolaren erabilera ez da gauza berria masaren arreta desbideratzeko tresna moduan. Aste honetan ere O ano em que meus pais sairam de féiras filma ikusi dut. Brasilen 1970ean kokatuta, herrialdea Emilio Garrastazuren diktadurapean bizi zen bitartean, bertako selekzioak irabazi zuen mundialaren garaia futbola beste kezkarik ez duen haur baten ikuspuntutik kontatzen du. Bere gurasoak oporretan joan dira (guk badakigu militante komunistak direlako alde egin dutela, errepresiotik ihesi) eta herritarrak telebistara begira dauden bitartean, polizia ezkertiarrak arazorik gabe atxilotzen…

Tira, Argentinan ere 1978ko mundiala erabili zuen batzorde militarrak, Francok ere… Mila adibide daude. Erroman errepublika inperio bilakatu ahal izateko panem et circenses erabakigarria izan zen. Zapaterok bere decretazo famatua Espainiak mundialeko lehenengo partida jokatzen zuenean onartu zuen.

Gurera hurbilduz, futbolaren eta politikaren arteko harremanaren analisi zorrotza egiten du Alberto Lacasak Kataluniatik. Jordi Pujolek aipatutako nacionalismo banal kontzeptua dakar gogora, kirolaren bidez hain sotila den nazionalismoa, hain sozialki onartua ezen ez baita nazionalismotzat hartzen. Gero dago norberak ontzat hartzen duen, hori aldez aurreko gure jarrera politikoak zehaztuko du, baina erabilera nazionalista da.

Espainiarren kasuan besteak (euskaldunak) ukatzean oinarritutako selekzioak irabazteak besteak (euskaldunak) bertoko kaleetan are gehiago ukatzeko balio badezake, ez egin zalantzarik, funtzionario eta guzti bultzatuko dutela. Espainiak irabaztean azalerazten dira balio espainiar unibertsal horiek: nazionalismo inperialista, etnozentrismo eta arrazismoa (Manolo Lama kasua). Egia da halaber egungo Espainiako selekzioak ez duela oso soslai castizoa, jokalari gehienak Barça-koak izanik, eta bitxia da gure kaleetan Espainiaren garaipena ospatzen ibili direnetatik asko hegoamerikar etorkinak direla.

Bitxia da, baina Invictus filman Mandelak aitortzen duenez, kirola politikoki erabiltzearen ideia Bartzelonan 92an egin zioten harreran bururatu zitzaion. Liluratuta ikusi zuen Espainiako taldea nola babesten zuten katalanek, madrildarrek… “Inongo politikarik baino sentimendu gehiago mugiarazten ditu kirolak” dio Mandelak filman. Invictus oinarrituta dagoen Playing the Enemy nobela idatzi zuen John Carlin idazleak gehitzen du: “Eta noiz azalerazten da indar handiz harrotasuna, patriotismoa? Gerran, kirolean”.

Telefonoz Eroski Movilera deituta informatu nintzen uneko tarifarik onena eskuratzeko baldintzez. Esan zidatenez, aurretik Eroski Fundazioko kide izan edo euren Visa Red txartela eduki beharra zegoen tarifa hori eskatu ahal izateko. Bada, egun horretan bertan egin nuen txartelaren eskabidea. Aurrerapenez egin nuen eskabidea, internauta naizenez, Internet bidez eta, euskalduna naizenez, euskaraz. Uste dut aukera horietako batek eragina izan duela sinatzeko paperak hiru hilabete geroago heldu izanarekin. Sinatuta eta eskatzen zidaten nominaren fotokopia erantsita bidali nituen.

Ondoren, beste bi hilabete igaro ziren berririk gabe. Duela hiru aste, txartela heltzen ez zela ikusita, deitu egin nuen Visa Red Eroskiren txarteleko telefonora. Itxura denez, Eroskik Santander bankuarekin (ez galdetu niri zergatik ez laboralarekin) daraman Red txartelaren zerbitzu hori hirugarren enpresa batek kudeatzen du, Grupo Konecta izeneko madrildarrak. Deitu eta orduan azaldu zidaten dokumentu gehiago bidali behar nituela: kooperatibista nintzenez errenta aitorpena ere bidali behar nien, beste jendearentzat nahikoa izaten den nominaz gain. Dokumentu horiek eskatuak zizkidatela zen euren txosteneko informazioa, horregatik ez zidatela deitu.  Ez zen egia, inork ez baizidan deitu. Baten batek suertea izan duen arren, Internet bidezko eskaerak askoz motelago tramitatzen dituztela ere esan zidaten. Hori egia dela badakit. Ba omen daukate pertsona bat arratsaldez, Internet bidez bidalitakoak kudeatzeko, eta beste bat euskaraz egiteko, baina ez dira pertsona bera eta, akaso izapiderik ez zen egongo baldintza biak (estreinakoz?) suertatuz gero.

Bidali nien errentarena ere, ohar batekin:

Nik deitu ostean telefonoz eskatu didazuen moduan, honekin batera doakizue nire errenta aitorpenaren deklarazioa.

Ez dakit noiz pentsatuta zenuten zerbait falta zitzaidala esatea, baina URRIAN egin nuen eskaera sarean, ta duela hilabete bidali nizuen sinatuta formularioa nominarekin. Gainera, hemen daukat zuek bidalitako gutuna eta testualki, zera dio: “dni.aren fotokopiarekin batea sarrialdi justifikantea (nomina, zahar sari edo errenta deklarazioa) adjuntatu behar duzue”. Bata EDO bestea dioenez, nik diru-sarreren justifikantea (nomina) bidali nuen, nahikoa izango zelakoan. Argi dago gaizki idatzita dagoela (bestelako akatsez gain). Beraz, gutuna zuzentzeko eskatzen dizuet, ni bezala izapideak sarean eta euskaraz egitea aukeratzen dutenek ez dezaten besteek baino gehiago itxaron beharrik izan.

Adeitasunez

P.D. Kooperatibista garenoi besteei baino dokumentu gehiago eskatzeak ironikoa dirudi, gainera, kooperatiba batengandik etorrita.

Aste honetako ostegunean heldu zitzaidan zorioneko VISA txartela. Azkenik! Orangerekiko permanentzia aspaldi bukatua dut eta irrikaz nengoen hainbeste laguni gomendatutako Eroski Contigora pasatzeko aukera behingoz izango nuelako, urtean aurreratuko nituen euroekin a zelako planak egingo nituen! Astelehenean bertan, faltarik gabe, Hiper Eroski batera joateko asmoa neukan, frantses multinazionala utzi eta euskal kooperatiba baten telefonia zerbitzua erabiltzen hasteko desiatzen nengoen…

Hara non gaur sartu naizen Eroski Movilen webgunean, tarifak bere horretan dauden ikusteko eta, nire atsekaberako, Contigo hori ez da agertzen jada, 15 zentimoko beste bat baizik. Aldatu dituzte tarifak aste honetan. Urduri, euren telefonoa markatu dut eta (aurreko biei bezala tarifa non dagoen euskaraz galdetu diedan hirugarren) telefonistak esan dit abenduaren 31 arte zela eskaintza hori. Niri inork ez zidala hori esan azaldu diot, eta Interneten egin nuela eskabidea. Berak argitu dit tarifa hori urte bukaera arte eta saltoki fisikoetan eskatutakoei gorde egin zaiela, geroago aplikatzeko bazen ere. Nik esan diot inork ez zidala horrelakorik esan eta berak saltoki fisikoetan bakarrik erreserbatzen zela (nola erreserbatuko zidaten, hala ere, baldintza den txartela oraindik ez baneukan?), sentitzen duela baina tarifa hori dagoeneko ez dagoela indarrean. “Eskerrik asko deitzeagatik”, agur.

Errepasatuz: eskatu didaten guztia egin dut, txartela eskatu, dokumentuak bidali, pazientziaz itxaron… Eta orain galdetzen diot nire buruari: zertarako hainbeste pazientzia, hainbeste tramite, dei eta email, emango ez didaten tarifa bat lortzeko? Saltokietan eskatu dutenei bai, gorde zaie contigo tarifa hori, baina Internet bidez egin dugunoi ezer ez, itxaronaldi luzeaz gain.

Hori eskatzeko baldintza zen beraien txartela Internetez eskatu eta bost hilabetera ematen badute, gainera, euren inkonpetentzia norberak ordaindu behar du orain. Tontoa ni, eskabidea Interneten eta euskaraz egiteagatik. “Egin zitekeelako” egin nuen, sobera denboraz, eta orain hemen nago, larunbat arratsalde gozoa galtzen, haserrea teklekin askatuz. Orain pentsatzen dut red txartel hori zaborretara botako dudala, zertarako emango nituen hainbeste buelta? Aaargh! Nazkatu nauten beste basko batzuk, oraingoan inkonpetentziagatik. Banoa Pepephoneko espainolengana, zer erremedio.

La pasada semana se cumplieron 19 años desde que, un 6 de diciembre de 1990, salió a la calle el primer diario en euskara desde la guerra civil. Seguramente entonces muy poca gente se enteró de ello en España, porque esas cosas no suelen ser noticia en Madrid. En cambio, para la comunidad vascoparlante fue un hito, un paso en la normalización de la lengua, esperado y trabajado por mucha gente. Con un presupuesto más que modesto y nulo apoyo institucional en sus comienzos, Euskaldunon Egunkaria fue un proyecto sufragado de los bolsillos de euskaldunes de toda condición que sentían necesario tener un diario en su lengua.

La aparición de Egunkaria tuvo lugar coincidiendo con la feria de Durango, la principal feria del libro y disco vascos, que se celebra cada año a principios de diciembre. Fuera del País Vasco bien poco se sabe de este evento, ya que raramente es mencionado en los medios de la corte, pero yo llevo 23 años sin faltar ni uno solo a la cita. Recuerdo que ya antes de aparecer el primer número estuvimos haciendo campaña en el instituto público en el que yo cursaba mis estudios en modelo A, en apoyo de Egunkaria Sortzen, reuniendo dinero y haciendo propaganda de un proyecto que, entonces no era visto con buenos ojos por ninguna administración, pero que despertaba una ilusión palpable en mucha gente, euskaldunes de toda condición. Aún tengo guardado el ejemplar de aquel primer número de aquel diario en el que años más tarde tendría la suerte de pasar un verano como joven redactor en prácticas y que supuso una experiencia muy enriquecedora a nivel profesional y personal.

Siempre tuve muy claro que mi vocación era el periodismo: contar a la gente lo que sucede, aportar verdad, conocimiento y cultura a la sociedad para hacerla mejor. Me fascinaba la imagen cinematográfica del reportero y recuerdo que en la UPV estudiaba con mayor ilusión las asignaturas relacionadas directamente con la práctica periodística a la vez que, embarcado en la aventura de hacer la carrera en euskara, reforzaba mis escasos conocimientos día a día. Que conste que sigue pareciéndome una profesión en principio admirable, de servicio, corrompida a menudo por la realidad de las empresas periodísticas y las líneas editoriales.

En un contexto en el que todos los demás periódicos reflejaban sin disimulo las fuerzas políticas que los impulsaban y manejaban, la imagen que yo tenía de Egunkaria era la del más neutral de todos ellos. Dada la peculiar situación de nuestra comunidad lingüística, pequeña y minorizada en una diglosia desfavorable, siendo el euskara muñeco permantente del pimpampún partidista, Egunkaria debía ser decididamente neutral para poder tener lectores de todas las corrientes en las que se dividía la pequeña masa lectora euskaldun, no tenía otra opción y cultivó a conciencia ese no mojarse. A mucha gente nos parecía que hacía de la necesidad virtud, es decir, que de hecho era el más neutro, el menos emotivo, el que mejor distinguía los géneros informativos de los opinativos en sus escasas páginas y el más plural en su elenco de columnistas. No tenía editorial, otra prueba más de su voluntad de no significarse demasiado.

Egunkaria, además, aportaba una función muy importante en la compactación de la comunidad y en la normalización de la lengua. Recuerdo su primer libro de estilo, que yo leía y releía como si fuese una novela y que, en ediciones posteriores, corregido y aumentado, fue estandarizando el euskara correctamente escrito, confirmándolo como una lengua totalmente homologada para la comunicación mediática.

Me ilusioné mucho cuando en junio de 1995 recibí en casa la inesperada llamada de Martxelo Otamendi, invitándome a pasar el verano como becario en Andoain. Me había presentado sin mucho convencimiento a una prueba de selección en la que había una multitud de euskaldunzaharras que seguramente dominaban mejor que yo la redacción en euskara. El caso es que acudí gustoso y fue una experiencia vital de la que guardo un grato recuerdo. Allí había un ambiente muy cordial, con gente joven de diversos orígenes y variadas filiaciónes, aunque la mayoría no parecían estar demasiado interesados en política. Desde luego, nadie me preguntó a quién votaba y, por supuesto nunca ví a nadie pasearse con pasamontañas y pistola por la redacción.

Después de aquella experiencia en Andoain vino otra, ya en Bilbao, haciendo sustituciónes. Después, varios años como colaborador en suplementos (Uni, KZ, Udagiroa, Barkatu Ama), crónicas de última página… Pasé por política, sociedad, cultura… ¡Hasta escribí sobre deportes! Conocí a muchas personas y puedo asegurar que jamás percibí la más mínima sensación de pertenecer a trama ni “entorno” alguno, ni sospechabamos cómo nuestro trabajo en aquel proyecto podría beneficiar a ETA. Obviamente, está claro que no éramos lo suficientemente retorcidos (entiéndase la ironía). Por supuesto, nos identificábamos con el proyecto como vascófilos, y es que tenia su buena parte de militancia el aceptar un sueldo varias veces más bajo que el de compañeros de otros medios.

Mucha gente, incluso en el País Vasco, desconocía la existencia de Egunkaria hasta el día de su cierre. Lo sé porque me tocó a menudo repetir el nombre y explicar que era el único diario en euskara. Pienso que la impunidad con la que se han portado con Egunkaria se sustenta en gran parte en ese desconocimiento generalizado en la sociedad española hacia todo lo relacionado con la lengua y cultura vascas. Basta ponerse a pensar y darse cuenta de que la mayoría de españoles ni siquiera saben “como suena” nuestra lengua, ya que en contadísimas excepciones ha aparecido alguien expresandose en euskara en TVE, por poner un ejemplo. Suena fuerte, pero es así. Otro ejemplo: anteayer mismo tuvo lugar un evento cultural de primer orden en el mundo vascófono, con 14.000 pertsonas asistiendo en el BEC a la final del campeonato de bertsolaris (improvisadores de versos). Pues bien, no ha sido noticia EN NINGUN MEDIO fuera de Euskal Herria. Muchísimas más posibilidades de publicarse en Madrid habría tenido la combustión espontánea de una papelera en cualquier barrio de Bilbao.

La mañana del 20 de febrero de 2003 no salíamos de nuestro asombro cuando oímos que habían cerrado Egunkaria y detenido a varios directivos. La verdad es que desde un punto de vista político no acabo de entender por qué la Guardia Civil y Del Olmo decidieron ir a por Egunkaria, a todos nos pilló por sorpresa que se metiera en el saco de ETA a un medio con poca relevancia social, económicamente modesto y políticamente no muy alineado. Desde el punto de vista criminal, una simple mención en unos supuestos papeles de ETA en los que presuntamente se valora que en Egunkaria hayan puesto a este o aquel como director es una argumentación falaz y no se sostiene para establecer las imputaciones. Así lo entendió la fiscalía, aunque tarde, porque su cambio de postura al solicitar el archivo no pudo evitar todo lo que han sufrido y han pagado ya los acusados, como tampoco ha podido evitar la celebración del juicio sin acusación pública ni particular, solo con las acusaciones de dos asociaciones ultras.

Sé que muchos se dejaron llevar entonces por el “algo habrán hecho” del desconocimiento. Por eso, otras personas que también pasaron por Egunkaria, conscientes de lo injusto y peligroso de las acusaciones, han decidido contarlo, en castellano y en otros idiomas, a las anestesiadas conciencias de muchos que nunca conocieron Egunkaria y que lo primero y lo único que oyeron en torno a este diario fué toda la basura que entonces se vertió sobre los detenidos, humillados, apaleados y, para mas inri, calumniados. Y como el “algo queda” del “calumnia” es en este caso una difusa imagen de culpabilidad, es nuestro deber dejar las cosas claras.

Aunque nos parezca que los argumentos de la acusación no tienen base argumentativa alguna, aunque veamos fuertes los de la defensa, no debemos olvidarnos de que en estos juicios nunca se sabe, de que son fuertes condenas las que están en juego, que bastante han sufrido ya los procesados, unas personas cuyo único delito fue poner en marcha un diario en euskara. Deberíamos estarles profundamente agradecidos por ello pero ahora, además, necesitan nuestro apoyo. Bajo el lema Egunkaria libre! se están creando comités de apoyo a los encausados en muchos lugares, hasta en Madrid.

El sábado 19 se espera una multitudinaria manifestación en Bilbao en solidaridad con los procesados. Allí estaremos.

Altsasun sortu zen Herri Batasuna, eta Atzoko agerpena bertan egin izana kointzidentzia ez dela pentsatu nahi dut. Azken hilabeteotan gabiltza, azken asteotan batez ere, ezker abertzaleak azkenik bide armatuaren amaiera barneratu duen zantzuak jasotzen. Atzokoa horren berrespena izan zen. Idatziz, asteotan zabaldutako eztabaidarako txostenak zekarren, noski, baina atzoko mise en scène-aren helburua erabaki horren inguruko batasuna adieraztea zen, barrura eta kanpora begira.

Noski, ezker abertzalea zentzu zabalean hartuta (eremu soziopolitikoa) aspaldion arnasten den bertako gehiengo sozialaren hausnarketa eta gogoa norabide horretan doa, baina nukleo politikoaren eskutik berariazko hain adierazpen argirik ez da egon orain arte. Lehengoan Arnaldo Otegik, Rafa Diezek eta sarekada berean atxilotutako besteek beste fase bat, beste estrategia batzuk, beste tresna batzuk izango zituen fase politiko berriaren hasiera eskatu zuten gartzelatik: “estrategia horrek oinarri bakarra izan beharko du: herritarren atxikimendua” zioten. Atzokoa ezker abertzaleko egitura politikoaren eta erreferentzia nagusien hitz horiekiko berrespen argia eta garbia izan zen.

Hausnarketa eta analogia interesgarriak plazaratu zituen lehengo egunean Jose Maria Perez Busterok Salir de la torre a la plaza artikuluan. Bat nator: gotorlekutik plazara atera behar du ezker abertzaleak, menditik ibarrera jaitsi, aurrera egingo badu ezinbestekoa izango du, agorafobiarik gabe, proposamen interesgarri eta erakargarriak egiteko ahalmenak ematen duen indarrak bultzatuta. Lagunak eta bidaideak lortzeko bide bakarra da, inor uxatu gabe, eta hala ulertu duela argi dago Oinarriak eta borondatea dokumentuan:

Fase berrian eskuratu beharreko helburuak Euskal Herriaren nazio aitorpena eta autodeterminazio eskubidearen aitorpena izanik, aldaketa egiteko ezinbestekoa da gero eta zabalagoa izango den indar metaketa bideratzea eta konfrontazioa estatuak ahulen diren eremura eramatea; hau da, konfrontazioa eremu politikora eramatea. Horrenbestez, masa borroka, borroka instituzionala eta borroka ideologikoa, indar harremanen aldaketa eta nazioarteko babesa bilatzea estrategia berriaren funtsezko oinarri izango dira.

Autokritika eginez, besteak beste aitortzen da gatazkaren aro armatua gehiegi luzatu dela denboran, kalte larriak eraginez. Barnera begira, oso makalduta dago ezker abertzalea higadura horren ondorioz: babes soziala oso murriztua, instituzionalki neutralizatua, polizialki zafratua eta moralki burumakur heldu da gogoeta honetara. Asko gara urte hauetan bertako egituretan ibili izanda, ilusioak zapuztuta eta atsekabeturik urrundutakoak.

Aldiz, itxaropenerako arrazoirik handiena ekar lezake aro armatuaren amaierak: ezker abertzalea, bere zentzu zabalean den sektore handia eta dinamikoa izanik, bere ahalmena gizartean benetan dagokion indarraren benetako isla izatera heltzea.

Beti egongo da, edozer esanda ere, egunotako adierazpenetan ezer berririk ez dagoela edo tranpa dela dioenik. Beste batzuek gehiago zehazteko eskatu dute. Ni atzokoarekin konformatzen naiz momentuz, gehiegi estutu gabe. Lokarrikoen lehenengo galdera bien erantzuna baiezkoa da, eztabaida txostenetik eta atzoko adierazpenetik ondorioztatzen denez. Hirugarrena aldiz, ez dakit publikoki eskatuko dioten ETAri armak bertan behera uzteko, IRAri Sinn Fein-ek eskatu zion bezala, baina publikoki ez bada ere, argi dago eskatu egin diotela. Argi hitz egitea, ausardia eta gehiago zehaztea eskatzen diote betikoek ezker abertzaleari. Nik uste dut nahiko argia dela azken egunotako diskurtsoa, ulertu nahi duenarentzat. Ikuskizun dago ea denek ulertu edo ulertu nahi izango duten. Bitxia eman dezake ezer berririk ikusten ez duten politikarien erreakzioak, baina ez dut uste berritasunez ohartzeko gaitasun faltak jota daudenik. Ez, aitzitik, gustora dauden paradigmaren aldaketa ekar dezakeenaren beldur direla eta, normala da PP-PSOEren erreakzioa.

Armen uztea gauzatuz gero, ordea, zer egingo dute? Gai izango dira plazara jaitsi eta besteekiko berdintasunean, denontzako askatasunean, beren proposamenak defendatzeko, besteenak haintzat hartuz? Balizko armen uztearen aurrean PPren jarrera zein izango den ez daukat zalantzarik, baina PSOE? Orain oso gotortuta ikusten dut baina, Espainian PPk aurki gobernua kenduko dion ziurtasunak bultzatuta, karta potenteren bat (elkarrizketarena) jokatu beharko du.

Tira, zerbaitetan irabazi behar zuen hemengo enpresa batek eta, une honetan, Hego Euskal Herrian telefonia mugikorreko kontraturik interesgarriena Eroski Movil-ek dauka bere Contigo tarifarekin: deiaren ezarpena doan eta minutuko 10 zentimo, edozein ordutan Espainiako edozein telefonotara. Esan daiteke bertakoa ere dugun Euskaltelen antitesia dela Eroski, ia publizitaterik egin gabe, tarifarik merkeena eskaintzen baitu Elorrioko operatzaile birtualak.

Duela hiru urte hasi ziren agertzen Espainian lehenengo OMV edo operatzaile birtualak, apurka-apurka, operatzaile nagusien (Movistar, Vodafone eta Orange) sareak erabiliz tarifa interesgarriagoak eskainiz. Lotsor hasi ziren OMVak eta inertziak tradizionalen alde jokatu zuen hasieran, baina 2009an inoiz baino erabiltzaile gehiago pasatu dira low cost hauetara. Krisiak gastuak murriztera eraman gaitu arlo guztietan eta, honetan behintzat, bada alde ederra batzuen eta besteen fakturetan.

Tradizionalen alde seriotasuna, denda fisikoak, terminalak doan ematea eta horrelako argudioak entzun izan ditugu… Errealitate gordinak erakutsi digu arazoren bat izan dugunean pazientzia gal dezakegula enpresa serio horietako ozeanoz bestaldeko call center-eko morroiari gure arazoa azaltzen eta bezero izateak ez duela egiazki deus balio (gehiago estimatzen dute konpetentziatik etortzekotan dagoena). Mugikorra ematearena ere, ikusiko dugunez, abantaila baino, operatzailera 12 edo 18 hilabetez lotuko gaituen amuzkia baizik ez da.

Argitu nahi dut ni bezalako erabiltzaile arruntaren ikuspuntutik ari naizela. Akaso oso profil zehatzeko enpresa gizon, gautxori edo kalakariek neurrira eginiko tarifa hobea izango dute… Ez dut uste. Tarifak azkar aldatu eta alternatibak sortzen dira. Beraz, telefoniaren kontu honetan noizean behin burua altxatu eta inguruan zer dagoen begiratzea da onena, urtean behin edo.

Duela hiru urte eratu zen OMV moduan Euskaltel eta handik gutxira Amenarekiko (Orange) haustura gertatu zenean, bigarrenaren aldeko hautua egin nuen. Gutarrek ez zidaten ezer eskaini eta Orangek telefono berriaz gain %50ko deskontua kontsumoetan. Denbora tarte honetan Euskaltelek ez du estrategia aldatu: telebista iragarki asko, baskoak direla, txirrindulariak eta abar, baina tarifak oso garestiak dira. Espainian eragiteko atera duten Viva Mobile horrek ere ez du gauza handirik eskaintzen, (euskara ez den) zure hizkuntzan hitzegiteaz aparte.

Baina bestelako OMV merkeak sortuz joan dira. Internetekiko jarrera onarekin sortu zen Simyo,  8 zentimo minutuko tarifa sinplearekin. Gero Pepephonek 6 zentimokoa eskaini zuen, gastatutako kopuru bera autoa alokatzeko edo hegaldia ordaintzeko deskontua eskainiz. Biek mantentzen zuten 15 zentimoko ezarpena eta aurten etorri dira eskaintzarik onenak: ezarpenaren 15 zentimoak kentzen dituztenak. Horietan onenak Pepephoneren Movilonia tarifa eta Eroskiren Contigo kontratua. Pepephonek proposatzen digun alderaketak argi erakusten du tradizionalekiko haren abantailak, baina ez du Eroskirena kontutan hartzen.  Alderaketa independienteago batek frogatzen duenez, Eroskirena da onena 7 minututik beherako deietan eta, bataz besteko deia 1,45 minutukoa dela kontutan hartuz, ez dago zalantzarik. Eroskiren webgunean zenbat pagatuko zenukeen kalkulatzeko aukera ematen dute (webgunea nahiko motel kargatzen da) eta egungo nire 30 euro inguruko faktura xumea 12koa bihurtuko litzateke bertan. Ez dutela telefonorik oparitzen? Lasai, urte batean aurrezten dudanarekin nahi dudan telefono librea erosi dezaket, inongo loturarik gabe, edo diru hori beste zerbaitetan gastatu eta nire telefono zaharrarekin jarraitu.

Hori ikusita, konpainia tradizionalek bakoitzak bere erantzuna eman du: Movistar-ek kontratu sinplea iragarri du, Vodafonek DiMinuto atera du (dei luzeetarako oso interesgarria) eta Orangek Basico atera du. Hirurak OMVen kontratuen antzekoak, eta derrigortutako denbora loturarik gabe, ez baitute telefonorik oparitzen. Seguraski gauzak aldatuko dira eta are eskaintza interesgarriagoak agertuko dira aurki, CMT erakundeak datozen hilabeteetarako gutxieneko tarifak merketzea agindu baitu. Beraz, adi ibili eta noizean behin… Gogoratu Manuel Luquek esaten zuena.

Hain gordina izan da debekuaren aldeko bere adierazpena, ezen Basagoiti alderdikideak leundu behar izan du. Baina bigarren zatia ekarri nahi dut. Mayor Orejaren azken esaldiak iradokitzen du zein den argudioaren oinarria: El papel importantísimo del Español.

Espainieraren aldeko aldarriak justifikazioa bilatu beharra du, eta justifikazio honek lotzen du Mayorren diskurtsoa gaztelaniaren ustezko bikaintasun eta mundialtasun sena berezkoaren teoriarekin. Oso interesgarria da azken finean ulertzeko zergatik jende honek ikuskatzen duen gaztelania ilustratuen hizkuntza zerutiar gisa. Jakobinismoaren arrazionaltasun ta neutraltasunarena bezain faltsua den nagusitasun intelektualaren mito etnozentrista.

Hainbat gauza interesgarri azaltzen dira Informe Semanaleko beste dokumentu honetan:

“El español está en peligro”, beraz, “El español no tiene el lugar que le corresponde” eta horrelako baieztapenak informazioan. Baina orduan dator onena, Antonio Gamoneda jakintsuaren ahotik. Xamarri esker aurkitu dut, blog honetan aipamena. Eskerrak norbaitek youtuben ipini zuela bideoa, bestela agian ez zenidaten sinetsiko. Hala ere, dena irentsi nahi ez baduzue, mamitsuena 9,5 minutuaren inguruan dago.

Cervantes sariduna berau, jakintsua omen. Esatariak diosku:  “Nunca quiso aprender otra lengua que el español, para poder pensar en su idioma sin contaminaciones”. Ondoren bera agertzen da esanez espainiera besteak baino hobea dela sentimenduak adierazteko: “Para la comunicación afectiva, emocional y estética, en esa gama de sensibilidad y de sentimiento, yo creo que el español es el lenguaje más fuerte”. Denoi datorkigu burura galdera bera: nola jakingo du hizkuntzak konparatzen, berak bakarra badaki? Cervantes sariduna izango da, baina hizkuntzen alderatze horretan autoritate gehiago du Mohamed auzokoak: Arabiera, Tarifit, Frantses pixkat eta Espainiera.  Gainera, a ze kasualitatea, berea da onena.

Horrelako jarreren eta euren argudio makalen azterketa bikaina egiten du Juan Carlos Moreno Cabrera irakaslearen El nacionalismo lingüístico liburuak. Hizkuntzalari madrildarrak hitz madarikatua Espainian ezohikoa den lekuan kokatzen du liburu gomendagarri honetan: Cervantesen hizkuntzaren defendatzaile sutsuena nazionalismoa da haren arabera.

Egun, bere buruari nonacionalista esaten dion sektore horren diskurtsoa da, hain zuzen, nazionalismo linguistiko horren frontean gogor jo duena, azken adierazpena Mayor Orejarena izan da, baina multzo honetan badira bere burua munduko hiritar moduan aurkezten duten beste progre batzuk ere: euskararen erabilera defendatzea txokokeria etnizista da; denok batzen gaituen hizkuntza komun ezinago eder horren nagusitasuna aldarrikatzea, berriz, ilustrazioaren ezinbesteko adierazpide neutroa. Tira, eskerrak aurrerantzean guraso guztiek seme-alabak zein hizkuntzatan matrikulatu aukeratu ahal izango omen dutela, amaitu da arazoa.