'hitzalean' ataleko artxiboak
Kamera digitalei esker weblog edo bitakora asko photolog bihurtu dira eta hauetako batzuk phoneblog bilakatu, telefono mugikorren bat-batekotasuna gehituta.
Sanferminetako entzierroa, goizeko 8:02etan. Estafeta kalean zezen batek John Smith amerikar turista koitadua zapaldu du. Balkoi batetik argazkia egin dio Yung Lee lagunak bere telefono eramangarriarekin eta, segituan, online dagoen argazki galeria batera igoarazi du argazkia. Zezen guztiak plaza barruan egon baino lehen, AEBetan dagoen Johnen amak bere semearen irudia ikusi du etxeko ordenagailuaren pantailan.
Egoera hori ez da, jada, ametsa edo zientzia-fikzioa, errealitatea da eta gero eta gehiago dira sarean dauden denbora errealeko irudien galeriak. Duela urte batzuk Japonian hasitako joera da phonecam edo kamaradun telefono mugikorrak sareari lotzea eta argazkiak bat-batean online jartzearena. Baina gure artera heldu berria den arren, fenomeno teknologiko eta sozial bati buruz hitz egin daiteke, datozen hilabeteotan izugarri garatuko dena.
Argazkiak erakusten bereiztutako bitakorak modan daude, edizio automatizatuaren garapenari eta kamara digitalen hedapenari esker. Aukera hori emendatu dute izugarri hedatzen ari diren kamara-telefono eramangarriak. Alde batetik, aparailuak gero eta errazago konektatzen dira elkarren artean. Bestetik, telefono mugikorrak gainean eramaten ditugu milaka lagunok ia uneoro. Aparailu berri hauek argazkiak hartu eta sareratzeko duten gaitasuna gehituz gero, edozein gertaera harrapatuko duten bat-bateko milaka erreportari independiente ditugu. Hau photolog-ek argazkiak sarean eskegitzeko ematen diguten aukerarekin konbinatuz gero, kazetaritza pertsonala eta freskoa egiteko aukera ematen digu aparailuen eta teknologia ezberdinen arteko konbinaketa honek, lehen aipatu dugun adibidean bezala, gaia norberaren familiaren edo lagunen interesekoa delako.
Baina informazio orokorra lantzeko ere balio du, askotan albisteak eta argazkiak komunikabide handiak baino arinago hedatzen dute. Herritarrak bertatik bertara berri emale izan dira, esaterako, gerraren aurkako hainbat manifestazioren unean-uneko argazkiak Indymedian ikusi ahal izan genituen martxoan.
Beste erabilera batzuk izan ditzake phonecam-en eta sarearen arteko konbinaketak, voyeurismotik lapurretaraino, horregatik leku batzuetan debekatuta daude horrelako telefonoak, zenbait museo, kontzertu edota dendetako probalekuetan kasu. Intimitatea urratuko diguten arriskua ere badago, ez baitakigu edozein unetan egingo diguten argazkia edo sarera igoko duten, horrelako argazkiak biltzen dituzten cam7.com phonebin.com edo uboot.com bezalako atarietara. Hondartzan gauden bitartean agian atera berri diguten argazkiari puntuak ematen egon daitezke internautak.
Fenomeno hau hasi baizik ez da egin, gero eta gehiago izango dira argazkilariak, argazkiak eta voyeur-ak. Gero eta neurri handiagoko argazkiak eta filmak bidali ahal izango dira eta gero eta nahasiagoak izango dira publikoa eta pribatua, komunikabideak eta webgune pertsonalak ezberdintzen dituzten mugak.
LABURRAK
Eguraldia euskaraz
Gurean izango dugun eguraldiaren iragarpena euskaraz ikus dezakegu sarean, iragan asteaz gero. Euskal Herriko Klimatologia eta Meteorologia Elkarteak (EHKME) abian jarri duen webgunean gaur izango dugun eguraldiaren mapa ageriko zaigu eta datozen egunotan izango den eguraldia ere jakin dezakegu. Euskaraz gain, Euskal Herria soilik eta berau osorik hartzen du EHKMEren webguneak. Bestelako mapa eta informazio dexente ere badago: isobara mapak, itsasaldiak portu ezberdinetan noiz izango diren, uraren maila eta tenperaturak… Webgune honetarako informazioak biltzen, besteak beste, Pello Zabala eta Jon Albisu elkartekideak ibiltzen dira. Eguraldiaren iragarpena beste leku baterako nahi izanez gero, Meteoconsult frantziarra aukera ona da, baina ez dator euskaraz.
www.ehkme.com
www.meteoconsult.fr
Eskolak Saharan
SAEDeko hezkuntza sistema nahiko aurreratua da, errefuxiatuek kanpamenduetan duten baliabide falta gora behera. Hala ere, laguntza behar dute eskolak eraikitzeko eta materiala lortzeko. Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Elkarteak "ikasle bat, adreilu bat" proiektua du, Dakhla kanpamenduan ikastetxea eraikitzeko. Webgunea zabaldu dute kanpainiaren berri emateko eta saharauien egoeraren berri emateko.
www.ehige-sahara.org
Uztailak 13, 2003
Sareko nabigazioaren erdigunea bilakatu da bilatzaile xaloa baino ez zena. Bilaketa azkarrak, eraginkorrak eginez, azken finean trafikoa kontrolatzen du eta webgune batek bisitariak izango dituen ala ez erabakitzen du.
Google 1998an sareratu zen, zalapartarik gabe, baina emeki-emeki erabiltzaileak erakartzen eta liluratzen joan da. Apaingarririk gabeko bilaketa tresna hutsa izaki, askok galdetzen zuten nola egingo ote zien aurre orduan modan zeuden atari handiei. Baina xalotasun hori izan da, hain zuzen ere, bere arrakastaren gakoetako bat. Izan ere, bi segundutan kargatzen da Googleren hasiera orrialdea. Aitzitik, atari handietako lehen orrialdea kargatu eta pantailan osatu arte itxaron behar genuen Yahoon edo Altavistan bilaketa egiteko. Orrialde gero eta astunagoak ziren zerbitzuz hornitutako bilatzaileenak eta internautok orrialdeak azkar kargatzea estimatzen dugu.
Bigarren ezaugarria emaitzak azkar eta zehaztasunez ematea du Googlek. Denbora galdu barik bila gabiltzana aurkitzea nahi dugu eta askotan bila gabiltzan kontzeptua ulertzen duela dirudi. Emaitzak sailkatzeko duen sistema adimentsu hori da Google onena egiten duena. Horregatik, harrotasuna izkutatu gabe, baietz lehenengoan aukera erakusten du, hartuz gero Googlek bila gabiltzala uste duen orrialdera zuzenean eramango gaituena.
Lerro hauek idaztean 3.083 milioi web orrialde zituen sailkatuta Googlek. Erabilera jostagarriak izan daitezke, nork bere burua bilatzea kasu, emaitza bitxi eta barregarriekin. Beste erabilera batzuk ere eman diezazkiokegu Googleri, hizkuntza arlokoak. Esaterako, diezaizkiokegu hitza bilatzea emaitza bakarra aurkitzeko. Hiztegira jo barik hitz edo esaldi baten egitura ondo dagoen ikus dezakegu Googleren bidez, zalantzarik egonez gero, “esaldi hori” berdin eta komatxoen artean idatzita. Emaitzarik egon ezik baliteke gaizki egotea.
Baina bitxikerietatik harago, garrantzi politiko ikaragarria har dezake milioika lagunen bilaketetan orrialde bat edo bestea lehenengoa agertzeak, haiek bila dabiltzana Donald Rumsfeld edo digital camera denean interes politikoak eta ekonomikoak sartzen dira tartean. Ondorioz, noski, webmaster eta enpresa guztiek nahi izango dute emaitzetan gorago agertzea, bisiten zati ederra Googleko bilaketetatik baitatorkie. Horrek begi asko jarri ditu Googleren barne funtzionamenduari begira.
Coca-Colaren osagarri sekretua bezain ezezaguna da emaitzak sailkatzeko Googlek darabilen mekanismoa. Haren bihotzean PageRank sistema dago, Larry Page eta Sergey Brin sortzaileek garatutakoa. PageRank-en funtsa hauxe da: Googlek A orrialdean B orrialderako lotura egotea boto baten moduan hartzen du, orrialde batek zenbat eta boto gehiago jaso, orduan eta aukera gehiago izango ditu emaitzetan gorago agertzeko. Hala ere, Googlek ez du soilik hori hartzen kontutan. Botoa ematen duen orrialdeak bere sailkapenean duen garrantzia ere begiratzen du eta, horrela, gure orrialdea garrantzitsua izango da bertarako lotura orrialde garrantzitsuetan agertzen den neurrian.
Baina webmaster askoren zoritxarrerako, PageRank, garrantzitsuena izanik ere, Googlek webguneen sailkapena egiteko erabiltzen dituen 100 algoritmo baino gehiagoren artean bat baizik ez da. Horregatik, bada bilatzaileari susmati begiratzen dionik. Esaterako, PageRank-en oinarrituta emaitzetan leku ona lortzea eskaintzen zuen Search King negozioa. Sailkapenean ondo kokatutako orrialdean bezeroen webgunerako lotura jartzean oinarritzen zuen bere eskaintza bertako arduradun Robert Massa-k, harik eta Googlek, tranpaz ohartuta, haren orrialdearen garrantzia jaitsi zuen arte. Googleko eledun Nathan Tyler-en esanetan, antzeko erantzuna jasoko dute beste batzuek «gehiago manipulatzen ahaleginduz gero».
Azken urteotan zerbitzu gehiago sartu ditu Googlek bere webgunean. Duela bi urte deja.com zerbitzua erosi zuen, Usenet-eko berri taldeetan webgunearen bidez mezuak irakurtzea eta jartzea ahalbidetzen zuen zerbitzua. Geroago, irudiak bilatzeko sistema berezia gehitu du, bestea bezain eraginkorra, eta merkatal produktuak topatzeko aurkibidea zabaldu du, katalogoak, gaikako bilaketak… Albisteak topatzeko zerbitzua ere zabaldu du, mundu osoko 4.500 komunikabidetatik albisteak bilduz eta sailkatuz.
Hainbeste bisitarirekin ez da banner bakar bat ere ageri Googlen eta internautek gogotik eskertzen dute hori. Horien ordez, testu bidezko adwords iragarkien sistema du Googlek. Bilaketa baten emaitzen ondoan, baina bereiztuta, bilaketaren terminoekin harremana duten iragarkiak ikus ditzakegu. Bannerrak baino eraginkorragoa da sistema hori eta oso errentagarria dirudi, 100.000 iragarle baititu egun.
Aurten, weblog-ak egiteko milaka lagunek erabitzen duten Blogger sistema erosi du eta horrek beste sistemen bidez eginiko bitakorak emaitzetatik baztertuko dituen beldurra eragin du. Momentuz, hala ere, oso gutxi dira Googlerekin kritikoak eta ez da manipulazioen froga sendorik aurkeztu.
Uztailak 6, 2003
Lau hilabete igaro dira EGUNKARIA itxi zutenetik hona. Denbora tarte honetan jazotako guztiek erakusten digute sareak bilakaera azkarragoa duela offline munduak baino.
Aurrerantzean orrialde honetatik sareko gaiak jarraitzeko ustea daukagu, baina paperera bueltatu bitartean, sarean ez da gelditu informazio trukea eta aldaketarik ere izan da. Esaterako, @Euskadi buletinak e-postaz jarraitu du informazioak bidaltzen, baina weblog ere bihurtu da, cybereuskadi.com domeinuan. Informazio berriak, eztabaidak, iritziak… Aukerak zabaldu nahi izan ditu Jose Antonio Del Moral kazetariak. Euskaraz, Sustatuk jarraitu du euskal sarearen berri ematen eta eztabaida interesgarriak piztu dira bertan, Egunkariaren itxieraren, galipotaren edo Euskadi Irratiaren gainekoak kasu.
Baina dudarik gabe, Sustatun eta euskal sare osoan azken aldian izan den mugimendurik garrantzitsuena EGUNKARIAren itxierak sorturikoa izan da. Sarea agertoki eta komunikabide garrantzitsua bihurtu da salaketarako eta gizartearen erantzun kolektiboa antolatzeko. Halaber, EGUNERO zein BERRIA altxatzeko Internetek izan duen berebiziko garrantzia: kazetarion arteko komunikaziorako, saretik informazioa lortzeko…
Egunkaria itxi eta salaketa lana ondo antolatzea, indarrak bideratzea izan zen euskal internauta askoren zeregina egun haietako nahasmenaren erdian. Kontseiluak hartu zuen salaketaren ahotsa eta internauten ekarpenak ondo antolatu ziren aurrera.net webgunearen bidez, itxiera hainbat hizkuntzetan eta hainbat arlotatik azalduz. Salaketarako eta informazio bilketarako lekua ere eskaini zuen Sareko Argiak (www.argia.com/egunero) eta bestelako ekimen batzuk sortu ziren. Esaterako, lerrook sinatzen dituenak eta Luis Fernandez lankideak EGUNKARIAn sareari buruz idatzitakoen bilduma edo gordailua sarean.com webgunean.
Sarean ere hartu zuen egunero.info webguneak eguneroko euskal prentsaren lekukoa eta egun berria.info helbidean egunkari honen edizio digitala dugu. Lehenengo zenbakiaren 50.000 aleak amaitu ziren arren, estraineko egunetik bertatik aletan agortezina den webgunea dago. Gainera, webgune honetan BERRIAren bertsio digitalaz gain, egun osoan zehar albiste iturri dugu orain webgunea, etengabe –astelehenak barne– berritzen den edizio jarraitua baitu. Saretik papererako norabidea duten eztabaidagune eta inkesten aukera dago, paperezko edizioa interaktiboa bihurtzen dutenak.
Iraken inbasioak ere izan du islarik, hainbat eta hainbat webgunetan eta, batez ere, hainbat weblog-etan. Edizio erraza duten bitakora kaiera hauek oso erabilgarriak izan zaizkie berri emale independienteei eta internautei, komunikabide eta agentzia handienak ez diren beste ahots batzuk entzuteko. Esaterako, Iraketik bertatik idazten zuen Christopher Albritton izeneko kazetari independiente batek, back-to-iraq.com webgunearen bidez informatu zuen bere kabuz, sarea adierazpide eta bidaiaren finantzabide moduan erabiliz. Bestalde, Badgadeko hiritar izengabe Salam Pax ezizeneko internautak protagonismoa hartu zuen sarean, inbasioak eta bonbardaketek iraun zuten bitartean Irakeko hiriburutik idazten baizituen bere albisteak eta kronikak. Bowling for Columbine dokumentalarengatik Oscar saria jaso zuen Michael Moorek berak badauka gerraren aurkako informazioak biltzen dituen michaelmoore.com webgunea.
Mundu osoan izandako manifestazioen berri Indymediaren bidez izan genuen eta AEBen galbahetik igaro gabeko irudiak jaso ahal izan genituen Al Jazeera telebista kate arabiarraren eskutik. Kate honen webguneak (aljazeera.net) ere jasan zituen erasoak amerikarren gustokoak ez ziren informazioak zabaltzeagatik. Gurera bueltatuta, Prestige untziaren inguruko informazioek eta eztabaidek gerrak baino leku txikiagoa izan dute, oso oihartzun gutxi izan baitu gaiak hemengo webguneetan. Gure kostaldea oraindik zikin badago ere, Espainian sortu dira kritika eta informazio gehienak.
Informatika alorrean, mundu mailan albiste Bugbear birusa izan den bitartean, gurean Informatikari Euskaldunen IV. Bilkura eta Leioako wireless jardunaldiak aipatu behar dira. Kablerik gabeko Wi-Fi sareen ugaltzea Euskal Herrian ere ikusten ari gara, apurka-apurka, baita software librearen eta informazio independientearen aldeko mugimenduaren hedapena ere. Hain zuzen ere, egunotan Indymedia Euskal Herriak urte bat bete du. Honekin lotuta, nabarmendu behar dugu Mozilla nabigatzaile librearen euskaratzeko Zuhar enpresak abian jarritako proiektuak ibilbide propioa hartu duela, librezale.org domeinupean, euskal internauten ekarpenak jasotzeko prest.
Zalantza barik, sarean gai gehiago sortu dira hilabete hauetan eta zeresanik emango du aurrerantzean ere. Horien berri ematen ahaleginduko gara orrialde hauetatik.
Ekainak 29, 2003
Hurrengo idatziak
