'hitzalean' ataleko artxiboak
Aipatu izan ditugu inoiz P2P programak, sarearen bidez internautek artxiboak trukatzeko erabiltzen dituztenak. Sarean filmak trukatzeko programarik arrakastatsuena eMule dugu, milaka internauta liluratuta dituena. Doakoa eta zentsuragaitza da mando elektroniko hau eta, gainera, badaki euskaraz.
Musikaren truke librea dela eta, polemikaren erdian daude Kazaa, SoulSeek eta WinMX programak diskagintzaren industriak jarritako salaketengatik. Lehenengo biak dira, batez ere, musika bilatzeko eta azkar eskuratzeko erabiltzen direnak eta horregatik oldartu zaizkie disketxe handiak. Baina MP3 formatoaren ospea gora-behera, P2P sareetan ez da musika bakarrik trukatzen. Neurri handiko artxiboak eskuratzeko, filmak batik bat, internauta gehienen aukera eMule da.
eDonkey programaren bertsio hobetua da eMule, haren sarea erabiltzen du eta oinarrizko protokolo berak ditu. Asto elektronikoak baino karga gehiago hartzen zuenez electronic mule edo mando elektronikoa bataiatu zuten garatzaileek. Irudiak eta musika bilatzeko ere balio duen arren, abiadura ez da bere ezaugarria, bost Megabyteko abestiak bain askoz neurriz handiagoko filmak eta programa informatikoak trukatzeko pentsatuta dago eta erabiltzaileek pazientzia handia behar dute, film bat osorik eskuratzeko egunak behar izaten baitira.
Normalean Divx formatoan trinkotutako luzemetraiak trukatu ohi dira, 700 Megabyteko CD arrunt batean sar daitezkeenak. Funtsean, DVD formatoan ateratako edozein film aurkituko dugu eMule sareetan. Filmoteka amaigabea osatzen dute, beraz, eMuleko sareetan dauden milaka artxiboek.
Batzuetan, film estreinatu berrien kasuan, askotan lehia bizia izaten da internauten artean, estreinaldiak nork lehenago eskuragarri jarri. Noski, oraindik ez dira DVD formatoan argitaratu baina screener-ak eskura daitezke. Internauta horiek zinemara joaten dira bideokamara digital batekin, pantailatik zuzenean filma grabatu, ordenagailuan trinkotu eta besteek eskuratzeko moduan jarri eMule sareetan. Itxarotea axola ez bazaigu, hobe izango da DVDn atera arte itxarotea, orduan ere ordu gutxitako kontua izango da filma eskuragarri egotea.
Baina film berriak ezezik klasikoak ere eskura daitezke eMuleren bidez, bideoklubetan aurkituko ez ditugun kultuzko filmak, film luzeak, laburrak, mutuak, koloredunak edo zuri-beltzezkoak, pornoa zein umeentzako marrazki bizidunezkoak… burura etor dakigukeen edozein film edo telesail aurki dezakegu eMuleko sareetan. Pornoa deskargatzeko erabiltzen dute askok eMule, bideoklubean hartzeko lotsaz direnak.
Sarearen antolaketari dagokionez, eMulen ez dago zerbitzari zentral bat, hori Napster-en ahulezia errepikatzea izango baizen. Nahikoa izan zen epaile baten epazpena sistema hura behera botatzeko. Horregatik, eMuleren kasuan zerbitzariak asko dira eta oso aldakorrak. Aldiro konektatu eta deskonektatzen diren erabiltzaile batzuk dira trafikoa eta bilaketak koordinatzeko ardura dutenak.
Nola erabili
eMule erabiltzeko ezinbestekoa izango zaigu banda zabaleko konexio etengabea izatea, ADSL arrunta nahikoa izango da edo kable bidezkoa. Ondoren, mandoa eskuratu behar dugu gure ordenagailuan ezartzeko. Bertsio ofiziala emule-project.net helbidean dago, baina eMule Plus bertsioak, funtsean programa bera izanik, itxura erakargarriagoa du. Azpimarratu behar da eMule software librea dela, kolektiboki garatutakoa eta guztiz doakoa. Horregatik, berau oinarri hartuta, eMule Plus izeneko mod edo bertsioa garatu dute beste batzuek. Programa erabiltzeko hainbat hizkuntzaren artean aukera daiteke, tartean euskara dela. Euskaratzea internauta euskaldun batek egin du, noski, hori izan baita berak proiektu kolektibo horri eginiko ekarpena.
Interfaze hori hasieran ulertzeko zaila da, baina laster ohituko gara oinarrizko kontzeptuetara. Bidezko truke sistema bat da eMule, hau da, eskuratzeko eman ere egin behar da. Bere artxiboak besteei eskaini gabe inorenak eskuratu nahi dituenak nekez bilduko du film oso bat. Film, programa edo dena delako artxiboak, bakoitza zatitan banatzen du eMulek eta osatu ahal izateko zati guztiak eskuratu beharko ditugu.
Zatitzearen funtzioa bikoitza da: alde batetik konexioa etenez gero, ez ditugu galduko jaso ditugun zatiak eta, bestetik, ez dugu zertan film bat osorik beste erabiltzaile batengandik hartu. Zatiok bilatzen ditu programak eta bat hemendik hartu eta bestea handik hartuko du. Sarritan, guk oraindik osatu ez dugun film bateko zatiak gugandik hartzen ariko dira beste internautak. Konexioa etetea txarra da, zatiok eskuratzeko iladan geneukan lekua galduko baitugu. Makina etengabe piztuta edukiz gero, egunero film bat edo bi eskura daitezke ADSL arrunt baten bidez.
Emule
www.emule-project.net
Emule Plus
www.emuleplus.tk
Irailak 21, 2003
Internauta asko faktura izugarri garestiak heltzean soilik ohartu dira iruzurraz. Gehienetan antzeko ezustea izan ohi da, biktimak telefono faktura jasotakoan izaten baitu iruzurraren berri. Berak gogoratzen ez dituen telefono dei izugarri garestiak datoz faktura horretan, Espainian 906 zenbakiekin hasten direnak, gure ordenagailua zenbaki horietara deitzen ibili delako gu ohartu gabe.
Hasierako sustoaren ostean telefono konpainiari azalpenak eskatzea izaten da hurrengo urratsa, agian enpresaren akats bat izan delakoan. Bertan jakinaraziko digutenez, faktura ondo dago eta deiak gure telefonotik eginak dira. Ordenagailuak egin ditu, ordea, eta gu ezertaz ohartu gabe ziurrenik.
Kontua zera da, webgune jakin batzuetan sartzean, pornografia eskaintzen duten webguneetan gehienbat, guk ezer onartu gabe eta konturatu gabe gure ordenagailuaren konfigurazioa aldatuko duen programatxo bat instalatzen dela.
Programatxo horrek gure Interneterako sarbidearen datuak aldatzen ditu. Sarera sartzen ahalengintzen garen hurrengoan, modem-ak 906 edo 905 zenbakia markatuko du, normalean markatzen duenaren ordez, horregatik dialer esaten zaie programa horiei. Ondorioz, minutu batzuetako nabigazioagatik dirutza ederra ordaindu beharko dugu. Telefono mota hauetara deitzeagatik, asko jota, euro bat pasatxo ordain daiteke minutuko. Baina oharkabean nabigatuta 6.000 euroko fakturak oso ohikoak dira.
Minik handiena egiten duena faktura da, baina salatzeko arrazoi nagusia izan daiteke gure ordenagailuaren konexioaren ezaugarriak aldatu izana. Webgune batzuetan, konfigurazioa aldatzeaz gain, nabigatzaileari barra molestagarria gehitzen diote eta preferentziak aldatzen dituzte. Hori ere ez da legala erabiltzailearen baimenik gabe.
Iruzurraren biktima izan denak kontsumitzailearen bulegora joan behar du, telefono konpainiak ez baitigu esango norena den deitzen ibili garen ordainduzko zenbaki hori. Printzipioz, telebistan zenbaki horiek iragartzen direnean bezala, oharkabean sartu ginen webgune hartan argi eta garbi adierazi behar ziguten horrelako zenbaki batera deituko genuela eta minutu bakoitzaren kostua zein zen. Webmaster azkar batzuek argudiatuko dute dagoeneko erakutsi zigutela, normalean internautok irakurri gabe OK teklari sakatzen diogun ohar horietako baten letra txikian baizetorren abisua. Batzuetan, salaketa jarri beharrean, faktura ordaintzen du internautak, astrologia iragarleen webguneetan edo web pornografikoetan ibili dela agerian geratuko den beldurrez.
Iruzur honetatik babesteko, oraindik guri gertatu ez baldin bazaigu, babes neurriak hartzea izango dugu onena. Terroirs izeneko frantziar webgune batean Explorer programa kentzea proposatzen dute, dialer-en iruzurrak soilik Windows sistema, Explorer nabigatzailea eta telefono bidezko konexioa dutenei eragiten baitie. Horren ordez, Mozilla ezartzea gomendatzen digute, askoz jakingarri gehiago emango baitigu programa berri hori instalatu aurretik. “Gezurra dirudien arren, Explorer kentzea ez da ezinezkoa”, diote. Microsoft-en webgunean bertan dauden argibideak jarrai daitezke, edo IEradicator programa erabili.
Dialer programak gure ordenagailutik kentzeko anti dialer programak erabil daitezke. Terroirs-en YAW (Yet Another Warner) programa gomendatzen dute. Espainiako Asociacion de Internautas (AI) elkarteak Checkdialer izenekoa ipini du edonork eskuratzeko moduan.
Espainian, izan diren kexuak gora-behera, ez da aparteko neurririk hartu, zientzia eta teknologia ministroak duela hiru urte arazoari helduko ziola iragarri zuen arren. Aurrerantzean Espainian 803 (helduentzako edukiak) eta 806 (aisialdia) aurrizkiak sartuko dira indarrean, 906 ordezkatzeko. Askoz kontrolatuagoak izango dira aurrizki berriak eta berauek erabiliz ezin izango dira modem bidezko deiak egin.
Consumer aldizkariak gaiaren azterketa sakona egin zuen, iruzurraren biktima izan denak jarraitu beharreko urratsak aipatzen. Espainiako Asociacion de Usuarios de Internet (AUI) elkarteak hainbat datu biltzea gomendatzen du, salaketa jarri aurretik. Printzipioz, telefono horrekin lotuta dagoen webguneak informazioa eman behar zigun, baina gehienetan nahikoa da banner baten gainean sakatzea .exe programa hori gure makinan ezartzeko. Aurretiazko informazioaren baldintza hori bete ezean, enpresak ezin izango digu ezer kobratu.
Hala ere, gehienetan gu ohartu gabe egiten dutenez, badira arrazoi franko salaketa jartzeko, gure ordenagailuaren konfigurazioa aldatu duenak kalte egin digu, espainiako Zigor Kodeak eta LSSI legeak jasotzen dutenez. LSSI legearen arabera, webgunearen arduradunak behartuta daude euren datuak guri ematera. Gehienez 30 minutu iraun dezake dei batek eta aldez aurretik argiro adierazi behar dute helduentzako edukiak ikuskatzeko dela.
Gure aldetik, aipatutako programak erabiltzeaz gain, telefono konpainiari esan diezaiokegu ordainketa bereziko zenbakiak ezgaitzeko gure linean. Gure ordenagailuko konexioaren ezaugarrietan begira dezakegu, tarteka, zenbakia aldatuta dagoen ikusteko. Nabigatzailearen mezuei ere erreparatu behar diegu, ez onartzeko gure konfigurazioa aldatuko duen inolako programarik edo programa susmagarririk.
Helbideak
terroirs.denfrance.free.fr/p/internet/attaque/dialer.html
www.consumer.es/web/es/especiales/60281_print.jsp
YAW
www.trojaner-info.de/dialer/dialer.shtml
Checkdialer
www.internautas.org
IEradicator
www.litepc.com/ieradicator.html
Irailak 14, 2003
Katalanak sarean duen presentzia neurtzeko ikerketa egin berri du Softcatala institutuak. Horren arabera, katalana 19. hizkuntza da orrialde kopuruari dagokionez. Euskara 40. postuan dago eta frantsesa Interneteko hirugarren hizkuntzarik erabiliena da.
Hizkuntzen sailkapena egin berri dute abuztuan softwarea katalanera itzultzeaz eta katalanezko programak sortzeaz arduratzen den Softcatala elkartekoek. Hizkuntza bakoitzak duen orrialde kopurua neurtu dute, AllTheweb bilatzaileak emandako datuak erabiliz. Bilatzaile hori ez da web orrialde gehien indexatuta dituena, baina Softcatalakoen aburuz, hizkuntzak irizpide onargarrien arabera sailkatzen ditu. Sarean badira beste baliabide batzuk, e-posta, berriketa, eztabaida zerrendak eta berri taldeak kasu, baina neurtzeko gaitzagoak dira eta horregatik weba edo amarauna hartu dute aztergai, web orrialdeak hain zuzen ere.
Duela hiru urte Vilaweb atariak eginikoa eguneratu nahi izan dute Softcatalakoek. Orduan, bilatzaile beraren emaitzen arabera egin zuten sailkapena eta katalana sareko 19. hizkuntza zen, orrialde kopuruari dagokionean. Sailkapen horretan euskara 31. hizkuntzarik erabiliena zen, baina sailkapenean hain goian egoteko arrazoia ez zen euskaldunon webgune pertsonal eta profesionalen kopuru handia, administrazioetako hainbat agiri eta buletin derrigorrez euskaraz argitaratzearen ondorioa baizik. Nolabait, gure hizkuntzaren garrantzia puztuta dago sailkapenean.
Aurtengo neurketaren arabera nabarmen jaitsi da gure hizkuntza sailkapen horretan, 40. lekuraino jaitsiz. Guztira, euskaraz 154.709 orrialde daude AllTheweb-en indexatuta. Gurearen aurretik, munduko hizkuntzarik ezagunenez gain, lituaniera, bulgariera, islandiera eta galegoa aipa daitezke. Goiko aldean, ingelesak jarraitzen du nagusi, alde ederragatik gainera. Ondoren, hurrenez hurren, alemana, frantsesa, japoniera eta espainiera daude. Azken honek txinerari aurrea hartu dio gutxigatik baina, Softcatalakoek nabarmendu dutenez, oraindik milioika orrialde daude sailkatzeke hizkuntza horretan eta ez da ezberdindu txinera mota ezberdinen artean.
Katalana ere nabarmen jaitsi da sailkapen horretan, 23. posturaino. Ikerketa egin dutenen arabera, duela hiru urteko ikerketan katalana zegokion lekua baino aurrerago ageri zen eta aurtengoak datu fidagarriagoak dira, orrialdeak hobeto sailkatu baitira. Dena dela, bada datu bitxirik, milioika hiztun dituen arabiera katalanaren ostean, 24. lekuan, agertzea kasu.
Googleko eledunen arabera, egun amaraunak 9.000 eta 12.000 milioi web orrialde inguru ditu. Googlek soilik 3.000 milioi ditu indexatuta eta AllTheweb-ek 2.100 inguru, baina kontutan hartu behar da orrialde asko errepikatuta daudela eta badirela txineraz eta gainontzeko hizkuntza asiarretan oraino sailkatu ezin izan direnak.
Vilaweb-ek 2000. urtean eginiko ikerketak ez zituen indonesiarra, thai, kroaziera edo estoniera kontutan hartu, orduan AllTheweb ez baizen berauek identifikatzeko gai. Bilatzaile honek web orrialde baten hizkuntza zein den jakiteko hitz jakin batzuen presentzia neurtzen du. Hala ere, Sofcatalakoek onartzen duten moduan, sistema hauek ez dira guztiz fidagarriak, zenbait orrialde txikiren kasuan huts egin baitezakete. Hizkuntza minorizatu zenbaiten kasuan ere errakuntzak egon daitezke sailkapenean, okzitaniera eta katalanaren artean edo galegoa eta portugesaren artean kasu.
Duela hiru urte Vilaweb-ek egin zuen bezala, Orrialde kopurua hizkuntza bakoitzaren hiztun kopuruarekin alderatu dute Softcatala-koek. Sarean hizkuntza bakoitzak bere hiztunekiko duen presentzia neurtzeko beste modu bat da. Hiztun bakoitzeko sarean hizkuntza bakoitzak duen orrialde kopurua neurtuta. Katalanak orduan 0,07 orrialde zituen hiztun bakoitzeko eta egun 0,45 orrialde ditu. Euskarak 0,06 zituen duela hiru urte eta egun 0,26 orrialde ditu hiztuneko.
Orrialde kopuruaren igoera nabarmena izan du gure hizkuntzak, baina gainontzekoek azkarrago egin dute gora. Hizkuntza txikia izanik kopurutan beti orrialde gutxi izango du, baina indize honek erakusten digunez, kualitatiboki ere atzean geratu gara besteen ondoan. Testu gehiago ezezik euskaldun gehiago sareratzea da gure hizkuntzaren erronka eta euskaldun horiek webgune euskaldunetan nabigatzea.
Sarean badira hizkuntzen presentzia aztertzen duten hainbat webgune eta lan. Esaterako, 1997an, hizkuntzen Hit Parade-a egin zuen Internet Society (ISOC) elkarteari lotutako Babel Team proiektuak. Orduan hizkuntzak sailkatzeko baliabideak urriagoak ziren eta soilik 17 hizkuntzaren artean sailkatzeko gai izan ziren ikerleak, denak mendebaldeko alfabetokoak. Kanpoan geratu ziren, beraz, txinera, arabiera eta beste asko. Hala ere, daturik aipagarriena da orduko web orrialdeen %80,2 ingelesez zeudela. Egun, AllTheweben indexatutakoen %60 inguru daude ingelesez, Internet mundu osoan hedatuz doan seinale.
Katalanaren egoera 2003an
www.softcatala.org/articles/article26.htm
2000ko ikerketa
www.vilaweb.com/especials/5anys/enquesta.html
Munduko hizkuntzak
www.ethnologue.com
Hizkuntzen eta kulturen behatokia
www.funredes.org/LC
1997ko beste sailkapen bat
babel.alis.com/palmares.html
Irailak 7, 2003
Hilabete beltza bihurtu zaigu abuztua Interneteko birusei dagokionez. Hilaren 11n agertutako Blaster-ek eta 19an agertutako Sobig.F zizare maltzurrak milaka ordenagailu kutsatu dituzte Euskal Herrian eta milioika mundu osoan. Oporren ostean ordenagailu gehiago kutsatuko diren beldur dira adituak.
Abuztuaren 11an Klez famatuaren familiako Blaster agertu zen eta berehala hedatu zen sarean. Windows familiako sistema eragileek dituzten ahultasunak profitatzen ditu ordenagailuetan sartzeko. Behin instalatuta, windowsupdate.com helbidearen kontra zerbitzu-ukatze erasoak (DoS edo Denial of Service) egiten ditu hilabetero, hilaren 15ean eta 31n, Microsoft-en eguneraketen zerbitzaria bertan behera botatzeko xedez. Bistan da birusa sortu duenak Windows-en ahulezia agerian utzi nahi izan duela, erasoa enpresa beraren aurka bideratuz. Gainera, Bill Gates-i mezua bidalaraztzen dio birusak kutsatutako ordenagailuari. Bertan, ingelesez birusaren egileak hauxe galdetzen dio Microsoft-eko presidenteari: «Billy Gates, Zergatik egiten duzu hau posible? Utzi dirua kobratzeari eta egin programa seguruagoak!».
Zori hutsez aukeratutako IP helbideei erasoz hedatzen da Blaster, ahultasun hori daukaten ordenagailuen bila, ez da posta elektronikoaren bidez hedatzen. Beraz, horrelako ordenagailua eukiz gero, onena Microsoft-en webgunetik txatala jaistea izango da. Antibirusik eduki ezik, gaitza izango da infektatuta gauden jakitea, baina zizarearen kodifikazio errakuntzen ondorioz, ordenagailua sarri eskegi edo berrabiatzen da berez. Panda Software-ren webgunean gure ordenagailua aztertzeko eta birusak kentzeko doako aplikazioak aurki ditzakegu.
Dena dela, abuztuko birusik kaltegarriena egun batzuk geroago heldu zaigu. Sobig.F izeneko zizarea oso kaltegarria da eta azkar hedatzen da Windows sistemako ordenagailuen artean. Birus honek bere SMTP programa propioa dakar, behin instalatuta lanean hasten dena. Gure ordenagailuan harrapatzen dituen e-posta helbide guztietara hasten da bere burua bidaltzen, honelako itxura duten mezuekin: Re: Thank you!, Re: Approved edo gure Outlook Express-eko karpetetatik ausaz aukeratutako bestelako izenburuak.
Mezuaren bidaltzailea izkutatu egiten da eta biktimaren makinatik hartutako helbide bat jartzen dio birusak bidaltzaile moduan. Horrela, sarritan gure lagun batek birusa duen mezua bidali digula dirudien arren, gu bion helbideak zituen hirugarren lagun baten ordenagailutik etorriko da ziurrenik.
Birusa ordu oro konektatzen da web helbide jakin batzuetara bere burua handik eguneratzeko. Horrela antibirusak zoratzen saiatzen da eta gero eta indartsuago egiten da. Mezuarekin batera birusa dakarren artxiboak .pif edo .scr amaiera izan ohi du eta tamainua ezberdina izan ohi da, birusak zabor-kode zatiak gehitzen baititu bere amaieran, identifikazioa zailtzeko. Kutsatuta egonez gero, lehen baino lehen kentzea komeni da, lehenago aipatutako aplikazioen bidez.
Zenbait atxilotu dituzte azken egunotan birusak sortzea leporatuta. Ostiralean FBIk 18 urteko gazte bat atxilotu zuen, Blaster birusaren aldaera baten egilea delakoan. Bi egun geroago agertutako bertsioa berak hobetu zuela dio poliziak eta bertsio horrek gutxienez 400.000 ordenagailu kutsatu dituela.
Espainiako Goardia zibilak ere gazte bat atxilotu zuen ostegunean, IRC-Hispano berriketa zerbitzuaren aurkako zerbitzu-ukatze erasoa egin izana leporatuta. Telebistan zabaldutako informazioetan hacker arriskutsuei buruzko topikoak errepikatzeaz gain, birusaren ezaugarrien gaineko informazio gutxi eman zuten. Hori bai, gazteak heavy metal musika gustoko zuela nabarmendu zuen Benemeritak .
UDAN ERE, BABESA ERABILI
Birusetatik babesteko segurtasun neurriak hartzea izango da onena. Antibirusa instalatuta eta eguneratuta edukitzeaz gain, nabigazioan zuhur ibiltzea da gomendagarriena, ez ibiltzea oso webgune arraroetan edo bertatik programarik ez hartzea. Windows sistema eta bere Explorer nabigatzailea erabiltzen baldin baditugu, nabigatzailea eguneratzea ezinbestekoa da, 6.1 bertsioak aurrekoen segurtasun zuloak konponduta baitauzka. Gauza bera gertatzen da Windowserako Outlook Express programarekin. Sistema eragilea ere eguneratzea gomendagarria da, batez ere Windows 95 erabiltzen baldin badugu. Onena Linux edo Mac OS sistemak erabiltzea izango litzateke, askoz zulo gutxiago dituzte eta. Horixe bera egin du Microsoft-ek, Iblnews.com albistegiak jakinarazi duenez, Linux erabiltzen hasi baita bere zerbitzarietan. Erasoen aurka, Gatesek berak konpetentziaren produktua erabiltzea erabaki du, Akamai hosting zerbitzuaren bidez.
Dena dela, abuztua jarduera gutxiko hilabetea izanik, irailean ordenagailu gehiago kutsatuko diren beldur dira adituak. Oporretan ordenagailu asko itzalita egon dira eta postontzian Sobig eta beste birusak dituzte zain. Beraz, kontuz ibili eta babesa erabili.
Espainiako ministerioak
www.alerta-antivirus.es
Panda Software
www.pandasoftware.es
Abuztuak 31, 2003
Munduko Merkataritza Erakundeak (WTO) gailurra egingo du Cancunen (Mexiko) irailaren 10etik 14ra bitartean. Seattlen gertatu zen moduan, protestak eta bilkura paraleloak ari dira antolatzen sarearen bidez. Oraingoan, hurbil diren Chiapaseko zapatistek ere esku hartuko dute antigailurrean.
Egunotan Chiapas albiste izan da, Oventic-en izandako topaketentagik eta EZLNk abian jarri duen barraskiloen antolaketa berriagatik. Irailan, berriro, Yucatan inguru hori albiste izango da WTOk gailurra egingo baitu bertan, Cancun hirian. Turismoaren eta kontsumoaren sinbolo den hiri horretan herrialde pobre eta aberatsen arteko merkataritza harremanen eta nekazaritzaren antolaketa globalaren inguruko erabakiak hartu nahi dituzte boteretsuek. Horrelako bilkuretan ohikoa denez, bertan izango dira agintariek entzun nahi ez dituzten gauzak esango dizkieten ekintzaileak.
Iragan astean ekintzaile telematikoez mintzo ginen eta, Cancunen prestatzen ari diren ekintza eta bilkura alternatiboak antolaketa modu berri horren adibide argiak dira. Cancunen izango diren jardunaldi, manifestazio eta abar telematikoki antolatzen ari dira eta Interneten bidez haien berri izan dezakegu.
WTOk Seattlen egin zuen azkenaurreko gailurra, 1999ko abenduan, eta bertan globalizazioaren aurkako mugimenduaren protestek protagonismoa kendu zioten gailurrari. Horregatik hurrengo gailurra Dohan (Qatar) izan zen, protestaldirik izango ez zela bermatu baizuen bertako gobernuak. Cancunen mundu osoko 145 herrialdetako ordezkariek nekazaritza izango dute eztabaidagai, Dohan hasitako eztabaiden helburu nagusia AEBk eta Europar Batasunak herrialde garatuetan nekazaritzarako dirulaguntzak jaistea adostea da.
Cancun aukeratu dute oraingoan boteretsuek biltzeko. Mundu osoan ezaguna den turismo gune hau 1971an sortu zuten ezerezetik ingurune natural polit eta garbi batean eta egun kutsadura arazo ikaragarria duen 300.000 biztanleko hiria da. Bertako biztanleen erdiak —haietako asko indigenak— pobrezia gorrian bizi dira eta ez dute ur edangarririk, elektrizitaterik, osasun zerbitzurik, zabor bilketarik edo hondakin uren zerbitzurik. Luxuzko hoteletan dauden turisten ondoan egonik, bertatik bertara islatzen da Cancunen aberatsak aberats eta pobreak pobre mantentzen dituen munduaren antolaketa. Baina Indymedia Cancun-en arabera, ez dute hiria aukeratu horren paradigma izateagatik, bertako jendeeen «kontzientzia sozialaren maila apalagatik» baizik.
Seattlen hasitako mugimenduak bere indarra erakusteko aukera izan du, herrialde boteretsuetako agintariek eginiko beste gailur batzuetan. Baina Cancunekoan, bilkuraren garrantziaz gain, badira beste faktore batzuk protestak eta bilkura alternatiboak garrantzitsuak izango direla pentsatzeko. Alde batetik, Merkataritza Librearen Itunak kaltetutako nekazari asko daude Mexikon eta, bestetik, Chiapasen ondoan dago Cancun.
Hain zuzen ere, oso lotuta dago zapatisten borroka globalizazioaren eta neoliberalismoaren aurkako borrokarekin. Zapatistek bat egin dute gailurraren aurkako protestekin eta Cancunera joateko deitu dute. EZLNko Zebedeo komandanteak adierazi berri duenez, «Cancunera joan nahi genuke, bainu bat hartzera eta zer dagoen ikustera. Ez gara WTOren bileraz ari, gizateriaren aurkako mundu gerra berriaren aitzindari den erakunde horretaz. Aitzitik, planeta osoko jendeek egingo duten bilkuraz ari gara, diruaren mundu baztertzaileari ezetz esateko eta beste mundu bat posible dela esateko izango den bilkuraz».
GAILUR PARALELOAK
Irailaren 1etik 7ra, hedabide eta teknologia alternatiboen inguruko jardunaldiak izango dira. Nekazarien foroa irailaren 8an eta 9an izango da, Via Campesina eta beste elkarte batzuek deituta. Irailaren 10ean nekazarien ibilaldia izango da. Irailaren 12an mobilizazioak izango dira, Cancunen bertan eta mundu osoan, zapatisten esanetan «planetaren jabeak direla uste dutenen aurka». Herrien foroa ere izango da, gailurrak iraungo duen egunetan. Horien guztien gaineko informazioa omcmexico.org helbidean aurki daiteke.
Bestalde, Heinrich Boll fundazioak Boll foroa antolatuko du, GKEn, globalizazioaren aurkakoek eta gobernuetako ordezkariek elkartzeko xedez. Halaber, Gazteen Foroa ere izango da, Emakumeen Nazioarteko Foroa, bidezko merkataritzaren erakustaldia eta mundu mailako parlamentarien foroa. Albisteak Indymedia sarearen bidez jasotzeaz gain, ekitaldi hauen guztien informazioa sareko irrati baten bidez entzun ahal izango da cancunradio.org helbidean.
Foro alternatiboak
omcmexico.org
Hedabide alternatiboak
espora.org/cancun03
cancun.mediosindependientes.org
chiapas.indymedia.org
mexico.indymedia.org
www.cancunradio.org
Boll Foroa
www.cancun2003.org
Via Campesina
www.viacampesina.org
Abuztuak 24, 2003
Era guztietako ekintzaileak aspaldi hasi ziren sarea erabiltzen. Salaketa publikorako bidea eta mezua zabaltzeko aukerak eskaintzen ditu Internetek. Salatu nahi den horretaz informazioa lortzeko, ekimenean laguntzeko prest dauden lagunak topatzeko eta ekintzen koordinaziorako ere balio du. Edozein unetan bihur gaitezke ziberekintzaile.
Euskal kostaldea petroleoz zikinduta dagoela, gure enpresa erosi duen multinazionala langileak kaleratzen hasi dela, gobernuak egunkari bat itxi duela, saharauiek 27 urte daramatzatela erbestean eta inork ez duela ezer egiten… Mila adibide jar litezke. Herritar askok sentitu dute inoiz bidegabekeria baten aurrean zerbait egiteko beharra baina inpotentzia nagusitzen da akabuan, zer egin edo nola egin jakin ezik. Internauta askok sarean aurkitu dute haserre hori bideratzeko aukera. Akaso pankarta bat eskuan kalera irtetea beharrezkoa izango da kasu askotan, baina badira gizartean eragiteko bide berri eta eraginkorrak.
Sarean eragiteko ez da ezinbestekoa talde batean antolatuta egotea, baina ekimen kolektiboek indar gehiago izan ohi dute. Esaterako, globalizazioaren aurkako mugimendua, funtsean bakoitza bere etxean dauden ekintzailez osatua dago, telematikoki koordinatzen diren ekintzaileek posta zerrendak erabiltzen dituzte eztabaidatzeko edo chat berriketa bilera birtualak egiteko. Antolakuntza modu horrek sarearen beraren egitura bezalakoa da, ez dago bilgune edo zentru bat, nodo independienteak baizik. Kaleko manifestazioak, hitzaldiak edo liburuen edizioa koordinatzeko erabiltzen dute sarea. Webguneari dagokionez, Indymedia sarea mundu osoan zabalduta dauden tokian-tokiko informaziogunez osatua dago. Internautak berri emale dira komunikabide kolektibo horietan baina ez dira webgunearen diseinuaz edo edizioaz arduratu behar.
Funtsean, ziberaktibismoaren tresna nagusiak webguneak eta posta elektronikoa dira. Webguneak salatu nahi dugunaren gaineko informazio guztia bildu behar du eta ezinbestekoa da, sarean gure kanpainia horren erreferentzia izango delako. Bertan, testuak ezezik, argazkiak edo bideoak jar daitezke gure salaketa frogatzeko. Nahi beste dokumentazio jar dezakegu baina, beti ere, era txukunean aurkeztuta. Webguneak ondo egituratua egon behar du eta hasieran oinarrizko informazioa soilik eman behar dugu. Bertan menua jarriko dugu dokumentazioa, bideoak, argazki galeriak eta testu gehigarriak egongo diren webguneko beste orrialdeetarako loturekin.
NetAction elkarteak bere The virtual activist ikastaroan hainbat aholku ematen ditu. Esaterako, webgune «xaloa eta informatiboa» egitea, nabigazioa zaildu lezaketeen Java edo Flash aurkezpen ikusgarririk gabe. Gurekin kontaktuan jartzeko bideak eskaini behar ditugu, e-postaz edo telefonoz. Beti galdera berak erantzuten ez ibiltzeko, komeni da SEG edo Sarritan Eginiko Galderak (FAQ ingelesez) izeneko orrialdea egitea.
Ahal den guztietan eman behar dugu webgunearen berri, saretik kanpo egiten dugun edozein komunikaziotan edo mezu elektronikoetan webgunearen helbidea jartzea gogorarazten digu NetAction-ek, interesa dutenek bertan aurkituko baitute informazio gehigarri guztia.
Posta elektronikoari dagokionez, neurriz erabili behar dugu tresna hau gure mezua zabaltzeko. «Bidali ahalik eta lagun gehienei» gisako mezuak ez dira oso eraginkorrak. Aitzitik, oso kaltegarriak izan daitezke. Edozein mezu katetan bezala, etengabe berbidaltzearen ondorioz e-posta helbide pertsonalez betetzen dira mezuok eta gure helbidea milaka lagunen ordenagailuetan agertuko da. Horrek bi ondorio negatibo izan ditzake: batetik, haiek birus batek kutsatu ostean birusak bere burua gure helbidera bidaltzea. Bestetik, gure helbideak spammer baten eskuetan jaistea eta, handik gutxira zabor mezu komertzialen izurritea jasaten hastea. Horren ordez, guk bidalitako mezuetan lagunen helbideak Bcc eremuan sartu behar dira, jasotzaileek besteen helbideak ikus ez ditzaten.
Are absurdoagoa da gure aldarrikapena sina dezaten mezu katea sortzea. Ilogikoa da, guk ez baititugu sinadura berriak jasoko eta sinadurak ez baitira denak bata bestearen atzean metatuko. Hobe dugu e-postaz zure webgunearen helbidea ematea eta jendeak sinatzeko formularioa bertan ezartzea. Edozein modutan, mezuak bidaltzea eskatu ez digutenei bidaliz gero spam-tzat har dezakete, nahiz eta zerrendatik kentzeko bidea eman. Internauten haserrea piztu ohi da horrelako mezuak sarri errepikatzen direnean.
Ohiko tresna bi horiez gain, badira beste baliabide batzuk, azken aldion erabiltzen ari direnak. Flash animazioak webgune baten hasierako orrialdean ez dira egokiak, baina irudimentsuak eta ironikoak badira, azkar zabalduko dira saretik. Sonatua izan da aurten Avertefue kanta, marea beltza dela eta espainiar gobernuaren kontra ateratako Asereje-ren bertsio ironikoa. Gerraren kontrako animazioak, Flash jokoak edo Power Point aurkezpenak izugarri hedatu dira e-postaz.
Abuztuak 17, 2003
Euskal Herriko webgunerik onenak nabarmentzen dituzten Buber sarien laugarren edizioa abian jarri dute. Aurten Internet&Euskadi elkarte sortu berriak hartuko du sariketa hau antolatzearen ardura, orain arte Jose Antonio Del Moral kazetariak zuzentzen duen @Euskadi buletinak antolatzen baizuen.
Sariok zortzi arlotako webgunerik onenak aukeratzen dituzte. Hurrenez hurren webgune instituzionalak, pertsonalak, kirol webguneak, enpresenak, hedabideenak, kulturari buruzkoak, atariak eta sarean euskararen alde gehien egin dutenak.
Edozein euskal webgune aurkeztu daiteke Buber sarietara eta internautok ere inorena proposatu dezakegu dagokion kategorian sailkatzeko. Ondoren, kategoria bakoitzean beste internauten bozkarik gehien jasotzen dituzten hamar webguneak igaroko dira bigarren fasera. Oraintxe zabalik dago hainbat arlotako webguneak proposatzeko aukera.
Azarotik aurrera izango den bigarren fasean, arlo bakoitzeko hamar horien arteko bi aukeratuko ditu euskal internauta ezagun batzuek osatutako epaimahaiak. Arlo bakoitzeko finalista bi horien artean berriro internautek bozken bidez aukeratuko dute irabazlea. Horien artean ere internautek urteko euskal webgunerik onena aukeratuko dute. Bozkatzeko hainbat faktore kontutan hartzeko eskatzen dute antolatzaileek: egindako ahalegina, diseinuaren kalitatea, egituraketa, negozio edo zerbitzu publikoaren ikuspegia eta edukien aberastasuna.
Buber sariek Blas Pedro Uberuaga internautari zor diote izena. AEBetara joandako euskaldunen semea dugu Buber eta bera izan zen, 1994an, Euskal Herriari buruzko lehenengo erreferentzia garrantzitsua sortu zuena. Unibertsitatean zegoela webgune pertsonal moduan osatzen hasi zen euskal kulturaren, hizkuntzaren, sukaldaritzaren eta beste hainbat arloren gaineko informazioak ingelesez zituen informaziogunea, gure herriaren bila zebiltzan atzerritar askorentzat lehenengo kontaktua izan zena. Geroztik Euskal Herriari buruzko beste webgune batzuk sortu izan dira baina Buber-ena aitzindaria izan zen eta oraindik garrantzi handia izaten jarraitzen du.
Buber sariak
buber.interneteuskadi.org
Buber
www.buber.net
——————
Proxy-a gaindituz
Kablea eta ADSLa hain hedatuta daude eta hainbeste jendek erabiltzen du Internet nabigatzeko ezen trafikoa izugarri emendatu da azken aldi honetan. Sarbidea ematen duten telefono konpainiek aurkitu dute beraien eta Interneten artean dagoen banda zabalera hobeto baliatzeko modua aurkitu dute proxy-a instalatuz. Funtsean, proxy-ak internautok sarrien konektatzen garen orrialdeak hartu eta gordetzen ditu bere disko gogorrean, cache-an. Gero, beste internauta batek orrialde hori eskatuz gero, proxy-ak, webgunerako konexioa egin beharrean, berak gordeta daukana erakutsiko digu. Horregatik, batzuetan ez gara webgune horren azken bertsioa ikusten ari, hala uste badugu ere, Telefonicak edo erabiltzen dugun hornitzaileak bere ordenagailuan gordeta duena baizik.
Internauta askoren protesta eragin du kontu honek eta, proxy-a kenduko dutenik ez dirudienez, hura gainditzeko programa sortu du Espainiako Internauten Elkarteak (AI). Euren webgunetik jaitsi daiteke doan Pasakche 1.0 deritzon programa. Honek, ikusi nahi dugun webgunearen azken bertsioa eskatzera behartzen du gure hornitzailea.
www.internautas.org
LABURRAK
Flash barregarriak
Webguneetara interaktibitatea, soinuak, mugimenduzko irudiak eta beste hainbat ezaugarri ekarri ditu Flash programak. Artistek asko maite dute Flashen sortzea eta badira ia Flash hutsean egindako webgune asko. Gurean Katalunian bezain garatuta ez dagoen arren, badira horretara bideratu diren artista batzuk, Pernan Goñi eta ti-tako beste lankideak kasu. Euren webgunean, Flash-arekin egin daitekeenaren erakusgarri, lan bitxiak jarri dituzte inoren eskura. Aipatzekoak dira Paz-man, Garzon epailea eta ezker abertzaleko buruzagiak protagonista dituen Pac-man haren bertsioa, edo Tranvia chirene jokoa. Hemen Bilboko kaleak zeharkatu behar dira Azkuna alkatea gidari duen tranbia berriak harrapatu barik. Gorbea izeneko sorkuntza film laburra edo Mister Tus kaktusaren abenturak ikusteko ere merezi du bisitak.
www.ti-ta.net
www.animatu.com
Weblog gehiago
Palenqueko lagunak webgunea Los Rios-en (Ekuador) dauden euskal eliztarren lagunek egiten dute bertako eta hemengo informazioak weblog batean bilduz. Euskaraz eta gaztelaniaz egiten dute, bitakorak doan egitea ahalbidetzen duen webzinemaker.com zerbitzari frantziarraren bidez. Bestalde, beste euskal kazetari batek bitakora zabaldu du ziberespazioan, Luis Alfonso Gamezek Sinapsis-en zientziari buruzko idatziak biltzen ditu Blogspot zerbitzuaren bidez. Aurretik Javier Armentiak berea zabaldu zuen Blogalia erabiliz.
www.palenque.tk
sinapsis.blogspot.com
javarm.blogalia.com
Abuztuak 10, 2003
Usenet-eko berri taldeen artxiboa ia osorik dago Interneten, 1981tik argitaratutako mezuak berreskuratu baititu Googlek. Horrek arkeologia bitxia egiteko aukera damaigu, gai jakin baten gaineko lehenengo mezuen bila.
Askok Usenet edo berri taldeak zer diren ere ez dute jakingo, web nabigazioa jaun eta jabe baita egun sarean. Lehenengo nabigatzaileak agertu baino dexente lehenago berri taldeak bizi-bizirik zeuden. Gai baten inguruan sortzen diren berri taldeetara internautek mezuak bidaltzen dituzte eta eztabadak sortzen dira, beste internauten erantzunek gai baten haria osatzen baitute. Mezuok irakutzea eta sailkatzea ahalbidetzen duen programa baten bidez ikuskatzen dira, baina normalean zerbitzarietan azken egunotako mezuak baizik ez dira ageri. Outlook Express, Mozilla edo Netscape Communicator programak erabil daitezke horretarako.
Usenet izan da mundu osoko berri taldeak bere baitan izan dituen zerbitzua. Dejanews zerbitzua 1995ean sortu zen, Useneteko eztabaidak web nabigatzaile baten bidez ikuskatzeko. Esku hartzeko eta artxiboetan bilaketak egiteko aukera ematen zuen gerora deja.com izena hartu zuen zerbitzuak.
Googlek 2001eko otsailean erosi zuen Deja.com eta, berarekin, 1995etik ordura arteko Useneten artxibo osoa, mezu guztiekin. Bere azpiatal moduan integratu zuen Googlek artxibo hori groups.google.com helbidean, bilaketak egiteko aukera mantenduz. Baina, internauten zorionerako, hamar hilabete geroago bere artxiboa emendatu zuen Googlek, 1981tik 1995era argitaratutako mezu gehienak gehituta. Zinta zahar batzuetatik berreskuratu zituen mezu gehienak, orotara 700 milioi mezuko gordailua osatuz.
Agiritegi horretan arkeologia bitxia egin dezakegu mezu zaharren bila. Bitxikeri moduan sarearen historian gertakizun edo iragarpen garrantzitsu batzuren inguruan agertutako lehenengo mezuen aukera erakusten digute Googlekoek. Esaterako, 1993ko martxoan, sarearen kretaziko aroan Mosaic lehenengo web nabigatzaileari buruzko aipamena egin zuen Marc Andreessen-ek.
Yahoo eta Lycos aipatzen dituzten lehendabiziko mezuak 1994ko abendukoak dira eta, hilabete bi geroago aipatu zen estrainekoz taliban hitza. Bitxia dirudi baina ez da hainbeste denbora pasatu jada zahartzat ematen ditugun hainbat gauza agertu zirenetik.
Denboran atzerago joanez, 1991ra hel gaitezke, Tim Berners-Lee ikerlariak World Wide Web edo web nabigazioa izango zenaren proiekua aurkeztu baizuen urte hartako abuztuan. Sareko jurasiko arotzat har dezakegun hartan Gopher protokoloa eta Linux aurkeztu ziren Useneteko eztabaidagune horietan. Konturatuko gara, halaber, sarean iruzurleak oso zaharrak direla, lehenengo Make money fast mezua 1989koa baita.
Besteak beste, Amiga, Macintosh, IHESA, Bill Clinton edo Windows aipatzen duten lehenengo mezuak aurkituko ditugu 80ko urteetan. Baina sarearen kanbriar arora ere hel gaitezke, fax makinen lehenengo aipamena ikusteko. Halaber, Microsoft, MS-DOS edo IBM PCak 1981an izan ziren estrainekoz aipatuak.
Guk ere guretzat garrantzitsuak diren data edo gertakizunen inguruko lehenengo mezuak bila ditzakegu, baita ego surf pixkat egin ere, alegia, nork bere burua bilatzea. Baina zein izan zen, adibidez, euskaraz Usenetera bidalitako lehenengo mezua? Nik aurkitu ahal izan dudan mezurik zaharrena 1991ko uztailekoa da, beraz, badirudi gure hizkuntza ez dela hain zaharra sarean. Argitu behar dut indusketa birtual honetarako erabili dudan metodoa guztiz azientifikoa dela, eta, du eta dira hitzak konbinatuz ibili bainaiz emaitzak dataren arabera bilatzen. Inork datu zehatza jakinez gero, esatea dauka.
www.google.com/googlegroups/archive_announce_20.html
Europako online kazetaritza sariak 2003
Uztailaren 3an banatu zituzten Bartzelonan Europako online kazetaritza sariak. Bostgarren urtez egin duten NetMedia sariketa honetan kazetaritza zerbitzu globalik onenari saria Bartzelonako LaMalla.net katalanezko atariak eraman du.
Europako eta Kataluniako hainbat unibertsitate eta kazetari elkarterekin elkarlanean antolatu dute aurtengo edizioa. Sari gehien eraman dituzten kazetariak, orohar, BBC News Online-koak izan dira berriro ere, 21 sariotatik zortzi eramanda.
Gerra, bakea, diruzalekeria eta enpresarien ustelkeria izan dira aurtengo sarietarako hautagai gehienen gaiak. Saririk preziatuena “Interneteko aurtengo kazetaria” izenekoa Vincent Landon-entzat izan da. Swiss Radio International-eko zientzia kazetariak “Malariaren negozioa” erreportaia egin du, herrialde azpigaratuetako umeengan gaitz honek duen eraginaren gaineko ikerketa lana.
www.net-media.co.uk/awards
www.lamalla.net
Abuztuak 3, 2003
Netscaperen nabigatzailearen bertsio berriak egiteari utziko diola iragarri du AOL egungo jabeak. Erabaki horrek Microsoft ia bakarrik utzi du nabigatzaileen lehian, baina bada alternatibarik: doan, euskaraz eta eraginkorra den Mozilla.
Internauta batzuek gogoratuko dute Netscape Navigator nabigatzaile nagusi zen garaia. Geroztik Internet Explorer agertu zen eta, azken urteotan, nagusituz joan da Microsoftek eginiko nabigatzailea, Windows sistemarekin batera etortzeak eman dion abantailari esker.
Lehenengo web nabigatzailea izandako Mosaic-en ondorengoa izan zen Netscaperen Navigator. Agertu zenean sekulako aurrerapena izan zen, testuei irudiak gehitu baizizkien. Egun ezagutzen dugun web nabigazioaren oinarria diren taulak eta beste elementu batzuk estrainekoz agertu ziren Navigator-i esker.
Baina Microsoftek Explorer atera zuen Netscaperi aurrea hartzeko asmoz. Arlo guztietan egin duen moduan (e-posta, streaming-a, berriketa…) bere programa atera behar zuen Bill Gatesen enpresak, jada bere Windows sistema eragilea erabiltzen zuen gehiengoak nabigatzeko ere Microsoft produktua erabil zezan.
Hasieran kaxkarragoa zen nabigatzaileak laster hartu zion aurrea Netscaperi. Monopolio salaketak ekiditeko, Microsoftek Netscaperena ere sartu zuen Windows sortan, baina bigarren maila batean. Baina, batez ere, HTML estandarretatik kanpo zeuden baliabideak sartuta lortu zuen Microsoftek nagusitasuna. Hasieran, diseinatzaileak webguneen bertsio bikoitzak egitera behartu zituen: bat HTML estandarrerako, bestea Explorer-erako bakarrik balio zuena. Baina azken aldi honetan hain nagusi da Explorer nabigatzaileen arloan ezen egungo webgune asko ikuskatzeko derrigorrezkoa da Windowserako Explorer erabiltzea.
Geroago, Netscapek Communicator argitaratu zuen, nabigatzaileaz gain posta elektronikoa kudeatzeko programa, berri taldeak irakurtzekoa eta web orrialdeak editatzekoa zituen sorta laukoitza. Baina atzean geldituz joan da denborarekin.
Explorer-ekiko lehiak estututa, sekulako mugimendu estrategikoa egin zuen Netscapek 1998ko apirilean, Navigator-en oinarria den Mozilla kodea publiko eta libre eginez. Kodigoa askatze horren ondorioz Mozillak bere bideari ekin zion software librearen eremuan. Orduz gero, Mozilla dexente garatu da hainbat lagunen ekarpenari esker. Netscapek, aldiz, apenas izan du garapenik laugarren bertsiotik aurrera. AOL hornitzaileak Netscape erosi zuen 1999an eta geroago Time Warner enpresarekin bat egin ostean nabigatzailea baztertuz joan da. Aurrerantzean talde horretako komunikabide guztiak bilduko dituen ataria bihurtu nahi dute netscape.com webgunea.
Internauta gehienen aburuz, Netscaperen kodea gehiago garatu edo lehenago askatu izan balute, ez zituen hainbeste erabiltzaile galduko eta egun ez litzateke hilda egongo. Estandarrak errespetatzen ez dituen Explorer bere praktika monopolistikoekin baino, World Wide Web Consortium-ek ezarritako kodeak beteko dituzten nabigatzaileak nahiago dituzten internautak ez dira ados jartzen Netscaperen desagerpena ona edo txarra izango den. Batzuek diote Explorer bakarrik uztea txarra izango dela, Mozilla, Opera, Appleren Safari eta Omniweb nabigatzaileak indarrik gabe geratuko direla eta web diseinatzaileek orain baino gutxiago errespetatuko dituztela HTML estandarrak.
Beste batzuen iritziz, ona da Netscaperen desagertzea eta Mozillari bidea ematea, honek bere aldeko hainbat faktore baititu: alde batetik, nabigatzaile ona da, jaso dituen azken sariek berretsi dutenez –PC World eta Linux Journal aldizkariek 2003ko nabigatzailerik onenari saria eman diote Mozillari–. Aldiz, Explorer-ek eta haren posta kudeatzaile Outlook Express-ek segurtasun eskasa dute, haien bidez etengabe sartzen eta hedatzen diren birusek behin eta berriro frogatzen dutenez. Netscaperen errautsetatik Mozilla Fundazioa sortu da, AOLk eta beste enpresa batzuek babestua. Netscaperen markak, domeinuak eta teknologia berak hartuko ditu fundazioak, baita enpresako hainbat langile ohi ere, Mozillaren garapena koordinatzeko.
Gogoratu behar dugu Mozilla, nabigatzaile ona izateaz gain euskaraz ere badagoela, birusen aurkako babes sendoak dituela, bere baitan posta programa, IRC berriketa programa eta webguneen ediziorako programa ere badituela eta saretik doan eskura daitekeela… Zer gehiago behar dugu probatzen ausartzeko? Windows, Linux zein Mac OS plataformetarako eskura daiteke 1.4 bertsioa mozilla.org helbidean. Euskaratzeko eta gure hizkuntzan informazio gehiago aurkitzeko librezale.org helbidera jo dezakegu.
www.netscape.com
www.w3.org
www.mozilla.org
www.librezale.org
www.mozillazine.org
Uztailak 27, 2003
Industriaren aburuz musika eta film gehiegi trukatzen dute internautek debalde. Azken aldi honetan epaitegietara jo dute maiz eta truke librerako aukera ematen zuten zenbait zerbitzu ixtea lortu dute. Aurrerantzean erabiltzaileak ere salatuko dituztela iragarri dute.
Arazoaren muina P2P zerbitzuak dira, erabiltzaile baten ordenagailutik beste batenera konexioa eginez edozein motatako artxiboak zuzenean garraiatzea ahalbidetzen dutenak. Gainera jende askoren konexioen abiadurak hobetu dira azken urteotan kablearen eta ADSLaren hedapenari esker. Horrek errazten du artxibo handien trukea eta kalte gehiago egiten dio industriari. Esaterako, eMule erabiliz eta ADSL konexio arrunt bat edukita, 600 Megabyteko pare bat film osorik jaitsi ditzakegu egunero. Ondoren, filmak CDetan grabatu eta nahi dugunean ikus ditzakegu. Musikari dagokionez, disko bat osorik jaisteko askoz denbora gutxiago behar dugu.
AEBetan diskogintzaren enpresa nagusiak ordezkatzen duen Recording Industry Association of America (RIAA) elkartearen eskutik etorri dira salaketak. Berak salatu zuen Napster eta truke librea gelditzea lortu zuen 2001an, jada milaka erabiltzaile zituenean. Iaz Audiogalaxy-rekin gauza bera lortu zuen, honek, kontrako epai baten mehatxupean RIAArekin adostu baizuen copyright-ak babestutako kanta guztiak bere eskaintzatik kentzea.
Erabiltzaile kopuru handia, handiegia edo eurentzat arriskutsuegia zeukaten zerbitzuen kontra jo dute RIAAkoek, baina bazuten beste ezaugarri bat menderagarri bihurtzen zituztena: zerbitzu zentralizatu batek kudeatzen zuen sistema osoa, trukea erabiltzaileen artekoa izan arren bilaketak eta beste ezaugarri batzuk zerbitzariak kudeatzen zituen. Nahikoa zen zerbitzari hori ixtea truke sistema osoa indargabetzeko.
Baina badira beste P2P sistema deszentralizatuak ere. Gnutella sarearen bidez artxiboak bilatzea, hartzea eta eskaintzea ahalbidetzen duen Limewire, musikarako sekulako indarra hartu duen Kazaa, bideoak, argazkiak eta multimediarako aproposa den eDonkey eta filmetarako aproposena den eMule ere zentsuragaitzak dira eta horiek badira benetan kezkagarriak RIAArentzat. Epaitegien bidez ez diete erasotu baina izan dira sabotaje saiakera batzuk eta birusez kutsatutako artxiboak zabaldu izan dira sare horien bidez. Askok industriari leporatu diote eraso horien atzean egotea.
Aurten ekimen berriak jarri ditu abian RIAAk. Maiatzean Morpheus zerbitzua salatu zuen, lehenago Napster eta Audiogalaxyrekin egin zuen moduan. Baina orain harago joateko asmoa erakutsi dute, erabiltzaileak ere salatuz. AEBetako Michigan-eko Teknologia Unibertsitateko ikasle batek 15.000 dolar ordaindu beharko ditu, RIAAk salatua izan eta gero. AEBetako beste hiru ikaslek ere antzeko kalte-ordainei aurre egin beharko diete aurki.
Uda honetan ehunka salaketa jarriko dituztela iragarri dute. «Erabilera handia» egiten dutenak salatuko dituela esan arren, RIAAk ez du zehaztu horrek zer esan nahi duen. Adituen arabera zehaztugabetasun hori erabiltzaile guztiak izutzeko taktika da, baina litekeena da abiadura handiko konexioekin milaka artxibo eskaintzen dituztenak salatzea. AEBetako DMCA legearen arabera Internet hornitzaileek artxiboak baimenik gabe hedatzen ari diren bezero horien datuak eman behar dizkiete artxiboon jabe diren enpresei, haiek salaketa jar dezaten. Aste honetan bertan artxibo bakar bat P2P sareetara igotzeagatik bost urteko gartzela zigorra eta isunak aurreikusten dituen lege proiektua aurkeztu dute AEBetan.
Espainian ere, P2P erabiltzaileen aurkako ekimenak iragarri dituzte aste honetan. Oraingoan 32 Software enpresa izan dira salatzaileak, euren programak doan trukatzen dituzten erabiltzaile «nagusien» aurka ekitea erabaki dutenak. Ez dago jakiterik noiz arte iraungo duten P2P sareek, baina batetik segurtasunaren izenean eta enpresen ekimenez bestetik, azken boladan pribatutasuna gero eta urratuagoa dago sarean. Eremu libre eta izengabe bezala abiatu zen Internetek gero eta gutxiago du ezaugarri biotatik.
LABURRAK
Pititako informatzen
Santurtziko Pititako irrati librea aspaldi honetan lan txukuna ari da egiten Interneten. Sarearen bidez aspalditik entzun daiteke Pititako, baina aipagarriena ez da hori, e-postaren bidez egunero hedatzen duten berripaper elektronikoa baizik. Egunero oso aukera interesgarria egiten dute albisteak eta deialdiak bilduz. Pititako informatzen egunero jaso eta inprimatzen dute ezkerraldeko hainbat gaztetxe eta tabernetan. Berripaperaren harpidetza egiteko pititako@pititako.net helbidean eskatzea nahikoa izango da.
Pititako Irratia
www.pititako.net
Euskal Encounter
Bilboko erakustazokan izango da datorren astean Euskal Encounter topaketa, orain arte Euskal Party izena zuena. Hilaren 24tik 27ra lehiaketak, hitzaldiak, jokoak eta bestelako ekitaldiak izango dituzte informatikaren eta programazioaren zale amorratuek. Batez ere joko egileak Linuxzaleak eta Amigazaleak ibiliko dira, bakoitzak bere ordenagailua etxetik ekarrita, euren programak elkarri erakusten. Euskal Herritik eta atzerritik etorritako 2.000 lagun inguru espero dituzte antolatzaileek.
Euskal Encounter
www.euskal.org
Uztailak 20, 2003
Aurreko idatziak
