'Elkarrizketa' ataleko artxiboak
Lehengoan Gotzon Uribe lagunak elkarrizketa egin zidan Deiako Ortzadar gehigarriarentzako, irratia.com dela eta. Irratiak, blogak, sarea eta nire ohiko aldarrikapenak izan genituen hizpide. Argiaren Harian agertu zen aipamena baina Interneteko edizio irekian agertu ez zenez, hona dakartzat galdera-erantzunok. Interesa bai baina Deia irakurtzerik izan ez zuenarentzat, nik botatakoen gainean iruzkinik egin nahi duenarentzat… A, eta bai, nik “Internet” behar bezala idatzi nuen, letra larria hasieran (norbaitek zuzenduko zuen gerora).
Jabi Zabala: “Internautak eragilea izan behar du”
irratia.com euskaraz eginiko lehen irrati digitala sortu zuen orain dela zazpi urte Patxi Gaztelumendirekin batera
Testua: Gotzon Uribe
2000ko domusantu egunez abiatu zen irratia.com proiektua. Nagusiki musika kanalak entzuteko aukera ematen zuen webgunea zen. 2001ean Sareko Argia lortu zuten, ekarpen berritzailea egiten zuen euskarria zelako. Teknologia berrien arloan euskararen egoera tamalgarriari buelta emateko eta irratigintza digitalizatzeko bultzada emateko asmoz eratutako proiektua da. Zazpi urte bete ditu.
Zuena irrati digitala da. Norbaitek benetan entzuten al ditu Internet bidezko irratiak?
Noski, jendeak Interneten bidezko irratiak entzuten ditu baina, uhinen bidezko irratietan bezala, badira entzule gehiago edo gutxiago dituztenak. Gure helburua ahalik eta entzule gehien izatea balitz ez genuke euskaraz egingo. Gure komunitate txikian eragitea da gure asmoa, euskal sarean ekarpen teknofiloa egitea.
Euskeraz eginiko lehen irrati digitala izan zela zuena. Nola ikusten duzue zuen bilakaera?
Bai, 2000ko azaroan hasi ginen zuzeneko irratsaio bat egiten, zazpi musika kanalekin eta hainbat ekitaldi zuzenean emitituz. Irrati birtuala zen gurea, ez Interneten bidezkoa zelako, benetako egoitza fisikorik ez geneukalako baizik. Gainerakoan benetakoa zen guztiz. Duela bi urte kontzeptua erabat aldatu genuen: Musika kanalak desagertu ziren, webgunea blog sistema bihurtu eta irratsaioa bihurtu zen irratia.com, asteartero Bilbo Hiria irratian emititzen dena. Sarean agertuz joan diren baliabide berriak berehala bereganatu ditugu gure lana hobeto eta errazago egiteko. Unean uneko baliabide merkeak eta eskuragarriak erabili ditugu beti, euskal irratiak eta beste internautak animatzeko, gauza asko egin daitezkeela erakutsi nahian.
Gaur egun teknología berriei esker edozeinek egin dezake irratsaio bat bere etxetik. Hau kazetaritza digitalaren hoberako edo txarrerako al da? Agian nolabaiteko galbaheak jarri beharko dira entzulegoa ez despistatzeko…
Onerako, dudarik gabe. Argitalpenen demokratizazioa gertatu da Internet, blogak, i-rratiak eta sareko telebistak agertzearekin batera. Gaur egun edonork egin dezake irratsaio bat bere logelatik, baina hori tresnen demokratizazioa da. Kalitatearena honekin nahastea eta baheak eskatzea eztabaida faltsua sortzea da. Eztabaida hau planteatu da berdin blogen kasuan eta beti ohiko hedabideetatik atera dira karnetak edo baimenak ezartzearen aldeko iritziak. Astakeria galanta da adierazpide tradizionalak aldarrikatuta besteak mugatu nahi izatea. Beti bezala, tresnak eta edukiak nahastetik dator hori: badira kazetaritza blog bikainak baita antikazetaritza egiten dutenak ere, konfidentzialak-eta. Bestaldean, errotatibak eta paperak ez dute bermatzen edukia kazetaritza denik.
Edukietan, idazketan eta gaien tratamenduan dago kazetaritza. Hainbat agerkari eta telebista ospetsutan kazetaritza barik zaborra egin ohi dute egun baina kazetaritzat jotzen dute euren burua, telebista batean egoteagatik-edo. Aitzitik, sarean bere kabuz idazten ospea lortu duen kazetariak berak bakarrik irabazi du ospe hori, editore baten babesik gabe.
Blogosferan ere bazabiltzate aspaldidanik. Euskal blogosfera delakoa benetakoa al da? Orain urtebete martxan zeuden blog ugari gaur egun eguneratu gabe daude…
Bai, euskarazko blogosfera sortu eta ikaragarri hazi da azken urteotan. Blogariak iritzi eta albiste iturri dira, batzuetan interesgarriagoak eta kualifikatuak, besteetan ez hainbeste. Baina bizitasuna eta komunikatzeko grina duen multzoa gara, gure arteko saretxoak ditugu eta harremanetarako tresnak: Zabaldu, Sustatu, Aurki… Komunikazio, pentsamendu eta arrazoitze gaitasuna duen indar handia biltzen ari da euskal blogosferan. Kopuruz ere, Euskal Herriko talde editorialik handienetakoa izango da euskal blogosfera. Gero, normala denez, batzuk desagertu edo gelditzen dira, baina halako hiru sortzen dira gero.
Irratia.com. Teknologia berriak eta musika. Zer bilatzen duzue?
Bada entzun barik gure saioa ordenagailuei buruzkoa dela uste duenik, baina entzundakoan iritziz aldatzen dute: gizarte gaiak jorratzen ditugu eta oso musika ona ipintzen dute Ibon Burgoa eta Ekaitz Hernandez gure teknikariek, oso zeregin garrantzitsua dute irratia.com-en. Edukietan zentratzen gara, euskarazko edukietan batik bat.
Ordenagailuak ez, baina Internet bai izaten dugu hizpide, bertan eztabaidatzen direnak eta baliabide berriak ere. Batez ere 2.0 aro honetako baliabide berri eta interesgarrien alde mintzatzen gara (Flickr, zabaldu.com, Google, Youtube). Eragiteko balio duten aukerak azpimarratzen ditugu beti, Internautak irakurle pasiboa edo erabiltzaile hutsa baino, eragile izan behar duelako. Edukiei buruz, berriz, saiatzen gara entzuleentzat erreferentzia interesgarriak biltzen, blogek egiten duten bahe lanaren antzekoa egiten.
Egun Bilbo Hiria Irratiaren programazioaren barruan emititzen duzue astearte arratsaldetan 6etatik 7etara.
Zuzenean egiten dugu ordu horretan eta Bilbo inguruan FMko 96.0an entzun daiteke, baita sarean ere, bilbohiria.com-en zuzeneko seinalean. Baina zuzenean entzuterik ez duenak badaki beste edozein momentutan irratsaioak entzun edo eskuratzeko aukera duela irratia.com irrati-blogean.
Eskuragarritasun hori podcast delakoaren bidez egiten duzue. Zertan datza?
Podcast egiten dugu, beraz, oso erraza da irratia.com saioak jaitsi eta gero metroan edo kalean entzutea… Nork ez dauka gaur MP3 jogailu horietako bat? Duela bi urte kontzeptua aldatu geneuenean pentsatu genuen irratsaio bakoitzeko testu bat sortzea blogean eta bertan saio horretako MP3 artxiborako lotura jartzea. Artean ez genekien horri “podcast” esaten zitzaionik. Funtsean hori da podcast, baina prozesua automatizatu egiten dute iTunes moduko programek: gure irratsaioa automatikoki iPod-era edo ordenagailura jaitsi daiteke, geroago entzuteko.
Zuretzat, honekin lotuta, zein izan beharko luke Internet eta euskal munduari loturiko hurrengo bilakaera?
Bilakaera kualitatiboa izango da nagusiki, asko baitago oraindik aldatzeko. Euskal sektore jatorzale teknofoboak gero eta indar gutxiago du baina galga asko daude gure artean: korporatibismoak, subentzionitisak, hedabide tradizionalak… Interneten garapenaren kontra. Aldeko indarrak, berriz, internautak eurak ari dira ipintzen: Sustatu, zabaldu.com, blogari.net , blogak.com
Azken audientza neurtzaileek diote Euskal Herrian irratia gero eta jende gutxiagok entzuten duela. Zergatik izan daitekela uste duzue?
Ez dakit. Sareko irratiak lehen baino lagun gehiagok entzuten dituzte behintzat.
Nola ikusten duzue gaur egungo Euskal Herriko irratien osasuna?
Euskal irratiak, irrati komunitarioak, irrati txikiak dira gehienbat. Denetariko egoerak daude, baina badira elkarlan adibide esanguratsuak, Iparraldeko euskal irratiena kasu (Irulegiko Irratia, Gure Irratia, Xiberoko Botza).
Musika aipatu dugu. Gauza jakina da jendeak bere gustoko gauzak entzun nahi dituela. Espezializazioa al da bidea?
Ez dut uste derrigorrez musika irratietan bide egokia espezializazioa izango denik. Denetariko musika ona jartzea akaso ere ez, jende gehienak ez baitu musika ona bilatzen, radioformulak duen arrakasta ikusita… Baina zuk uste duzu hori bilatu behar duela euskal irrati batek? Azkenean arrakastatsuena ez da izango masentzako irrati bat, norbere neurrira egindakoa baizik. Internetek aurki aukera emango digu gure gustoen araberako musika emango digun aukera edo musika kanala osatzeko.
Internet bidez hizkuntza eta leku ezberdinetako irratiak entzuteko aukera dago; baina kopuruz, gure artean jendeak entzuten al ditu?
Momentuz jende gutxik entzuten ditu Internet bidezko irratiak, jendeak ez baitu ordenagailua irrati moduan erabiltzeko ohiturarik. Baina apurka-apurka egin beharreko kontua da.
Urtarrilak 20, 2007
Kantuok ekarpen
Bere 13. diskoa aurkeztu berri du Ruper Ordorika kantari oñatiarrak, Kantuok jartzen ditut izenekoa. Gustora dago Ruper, bere formula aurkitu duela eta, jazzaren auzo mugetatik datozen musikari amerikarren laguntzaz. Gurean entzulego fidela du eta kanpoan duen itzalak eman dio euskalduna izatea zein nekeza den konturatzeko aukera. Diskoa kokatzen den testuinguruaz, munduko hiritartasunaz eta euskalduntasunaz hitz egin dugu elkarrizketa politiko xamarrean.
Disko honetan kantuek euren dimentsioa hartu dutela eta, pozik ei zaude.
Nire kantuek esaten didate oso pozik daudela. Beharbada hurrengoan bestela egingo dut, baina disko honekin lasaitasuna aurkitu dut. Ez dakit prozeduragatik edo ondorioagatik den, baina disko honetan prozedura da izan da garrantzitsuena.
Nola izan ohi da prozesu konpositibo hori?
Zoritxarrez, oso metodo gutxiko pertsona naiz eta ahal dudan moduan ibiltzen naiz gauzak prestatzeko. Baina normalean kantuok neure kasa egiten ditut, bakarrik. Gero norbaiti erakutsi, gero egiturekin saiatzen naiz, tonuak erabakitzen… Ostean, musikoak datozenerako idatziak eta ondo tajutuak eukitzen ditut baina badaezpada ere ez ditut erabat ixten, irakurketa unean unekoa izan dadin. Aurreko diskoetan estudioan sartzerako xehetasun guztiak erabakita egoten ziren. Bat-batekotasun neurri horrek nire kantuei on egiten dien irudipena daukat orain.
Korrontetik at ibili zinen 80etan (kantautoreen gainbehera, rock radikala). Egun, esan daiteke aurkitu duzula zure kantagintza gustora kokatzeko giro musikal eta estetiko bat?
Ez dakit. Egia da kantuan hasi nintzenean bestelako giroa zegoela, kanturako joera gutxi zegoen. Guztiz ez zen desagertu, rock radikalak ordezkatu zuen, gehienak kantuan oinarrituriko taldeak baiziren. Aski bakarrik egotea tokatu zitzaidan baina ez pertsonalki, lagun gehienak rock horretan ibiltzen ziren eta behin ere ez nuen nire burua giro horretatik bereizia ikusi. Orain, berriz, ez dakit lortu dudan edo jendeak eman didan esparrua. Uste dut nire konpromisoa eta pasioa berdinak direla hasi nintzenetik baina nire ingurukoa aldatu dela.
Estetika bat bilatu duzu?
Ez kontzienteki behinik behin. Lehengo galderara etorriz, lehenengo diskoa 80an egin nuen, artean erabat ezezagun zen Bernardo Atxaga baten testuekin. Bigarrenean estrainekoz sartu nituen Joseba Sarrionandia zelako baten lehendabiziko testuak. Idazle horiek urteen poderioz ikaragarrizko itzala zabaldu dute Euskal Herriko letretan. Horrekin esan nahi dut orduan nonbait baginela eta horrek bere ondorioak ekarri ditu, gauza bera esan daiteke ere nire hautaketa musikalaz. Sasoi horretan beharbada ardatzen bat aurkituko genuen eta hori landuz honaino etorri gara.
Euskaraz kantatu arren, Espainiako musikazale zirkulu zenbaitetan onarpena irabazi duzula dirudi. Ez ote du euskaraz kantatzen duenak horrelako zeozer berezia egin behar onarpena jasotzeko?
Uste dut onespen hori aspaldi irabazia daukadala zirkulo horietan, kontrakoa esatea gezurra litzateke. Baina euskaraz kantatuz gero �orain madrildik etorri berri naiz eta nire inpresioa ez da aldatu� berezien sailean sailkatzen zaituzte, egiten duzun musika egiten duzula.
Egoera jakin bategatik aurreratu duzu disko honen sorrera, nolabait beharrizan sozial edo politiko batek bultzatuta?
Bai, batzuek interpretatu dute diskoaren gaia hori balitza, baina diskoa ez dago politizatuagoa inondik ere. Egia da gertatu diren gauza batzuek bultzatu nautela horretara, baina ez dira mobilizazioak izan, aski gauza pertsonalak baizik: lagun arteko eztabaida bat edo Madrilgo lagun batekin hitz egiteak. Egoera horretan absurdoa litzateke isilik egotea. Uste dut aurten oso gauza garrantzitsuak gertatu direla, ez bakarrik gurean. Munduko minoria guztientzako oso sasoi ilunak dira.
Madrilera zabiltza sarri. Zeuk ere Medem filma egitera bultzatu duten jarrera berdinak somatu dituzu bertan?
Beharbada bai, baina gu euskaratik gatoz. Ez dakit zehazki Medem-en arrazoiak zeintzuk izan diren baina euskaraz kantatzen dugunok argi daukagu hemendik kanpo kantatzeaz gain beste betebehar bat daukagula: nork bere burua azaltzea. kantaria zara gehi beste lan extra bat. Nik uste dut aspaldian komunikazioa etenda dagoela neurri handi batean. Berreskuratzeko ahalegin handiak egin behar dira zeren eta interes handia dago hori gerta ez dadin. Politikan, hemengo ezkerrak, ezker abertzaleak, aspaldi galdu zuen harremana indar progresista askorekin eta bestaldetik badago interes handi bat: zenbat eta euskal mundua isolatuagoa egon, are etekin gehiago. Azken urteotan euskaldunak komunitate moduan bakarrik aipatzen gaituzte negatiborako eta horrek eragina du, uste oneko jendearen artean ere.
Kulturalki euskaldunen existentzia bera absurdoarekin berdintzeko joera dago. Horren gainean silogismorik ezin da egin, logikaz ez baita ezer ateratzen. Kanpoan dagoen interes horri, euskaldunon defentsibara egon behar izate hori eta askotan itsu-itsu jokatze hori gehituz gero, ondorioz, komunikazioa etenda dago. Ni kantari bat naiz, nire ahotik mintzo naiz errespetu guztiarekin.
Zer iruditu zaizu haren inguruan sortutakoa?
Ez dut ikusi filma, ez dut aukerarik izan eta ez daukat iritzi originalik, oso gauza nabarmena baita gertatu dena. Ni naiz ezetz esan ziotenetako bat, nahiz eta gero idatzi diodan, aspaldian ezagutzen baitut.
Topiko zaharrekin lotzen gaituzte euskaldunok, nazionalismoa bidaiatzen sendatzen dela eta. Munduko hiritartasuna guri saltzeko arrazoirik badute Madrildik?
Nik uste dut (bidaietakoa) hori hemen gehiago esaten dela han baino. Askotan aipatzen dugu Madril, hau tenis partida bat bailitzan, baina hemen sentsibilidade asko daude eta giro batzuetan euskaldun jendea aldeanoa kontsideratzen dela, horrela esanda. Nahiz horren kontrako froga ugari egon, aurreiritzi hori ez da aldatzen, ez delako komeni. Bestela sentituko lirateke benetan behartuta euskal mundua errespetatzera. Errespetatu nahi dute soilik euskal herriko erdal mundua. Hemendik kanpo askotan aurkitu dut, kazetariengan kasu, hemengo askok ez daukaten sentsibilitatea eta begirunea ezberdintasunarekiko. Hemen, hainbat “hemengo” egunkari eta irratik kulturalki jokatzen dute Sevillako irrati baten moduan eta, ondorioz, hemengo sektore batek kulturalki horrela jokatzen du. Bada hainbat jende gure aurreko kantariak ezagutzen ez dituena, Gasteizen bertan, eta harrigarria da. Bi arazo ikusten ditut: bat da orain aipatzen ari garen zer sozio-ezdakit hori eta bestea euskal kulturatik bertatik zabaltzen den irudia.
Ghetto irudia edo?
Esan nahi dut hori oso barneratuta dagoela eta modu defentsiboan jokatzen dela, zirkuloa borobilduz. Baina hau ez da aurpegi biko txanpona, gu gara minoria bat gure herrian bertan eta ganoraz jokatu behar dugu, iraun nahi badugu. Ber gauza atzematen diot AEBetako natibo bati edo Manhattan-eko baltz bati.
Zein izan beharko litzateke euskaldunon estrategia edo diskurtso berria?
Ez dakit, neure partetik kantu onak eginez gero pozik nago. Uste dut nork bere bidetik ekin egin behar duela baina arakatu bidea, gelditu eta ikusi zer dan kaltegarri, ez joera itsu batean. Horregatik uste dut badela sasoia errebisioa egiteko, badira hori adierazten duten datu ugari. Ez dakit belaunaldi kontuagatik edo, irudipen hori aski zabaldua dela uste dut.
Nola dakusazu euskal kultura eskaintza?
Eskaeratik baino ikaragarri gorago dago. Aje ugari ditu, baina oso bizirik dago, indarra eta retroelikadura handia dagoela uste dut. Talde eta kantari ugari daude, produkzio sendoa… Alde horretatik baikorra naiz.
Askok diote teknikak eman diola bidea produkzio eskasak zabaltzeari?
Bai baina hori gauza handia da, ez gaude horren kontra. Nik aurreko metodoak ordezkatzeko erabiltzen ditut aurrerapenak, digitalean grabatu… Oraindik ez dugu antzematen ahal noraino eramango gaituen honek. Bestela nola grabatu behar nituen kantu danok elkarrekin? Hainbat zinta beharko nituzke.
Ikusi dut zure diskoak Interneteko truke sareetan daudela. Kezkatzen zaitu horrek?
Bai, musikaren munduan krisi handia dago gauza horiei esker eta, kezkatzen ez bagara izango da ez daukagulako askorik arriskuan. Uste dut inozotasunez jokatu dugula pentsatuz hori handiei bakarrik eragingo ziela, baina frogatuta dago kaltea askoz handiagoa dela euskal diskogintzan, aurki defizitarioa izango da.
Zure elkarrizketa ia guztietan Pott banda eta 70eko urteak aipatzen dira. Noraino nahi duzu hori zure egungo ibilbidean inspirazio izatea?
Harriduraz ikusten dut orain hainbeste galdera eta artikulu Pott-i buruz. Niretzako inportantea izan zen, baina gai zabala da. Alde batetik iruditzen zait ez ote dugun iraganera begiratzen oraingoaren sustraiak argitzeko, artean iragan eskolei buruz ere hitz egiten dute. Gure kasuan halako ospea lortuz gero gauza naturala da jakinmin hori. Zorionez, hor ibili ginenok egun gauzak egiten gabiltza oraindik eta ez gaitzatela orain 25 urteko gauzekin lotu. Oraintsu Etiopia-k 25 urte bete dituela eta, galdetu didate eta nik uste dut inportantea izan zela euskal poesiarentzat, poesiarentzat orohar.
Argazkiak: Jabi Zabala
Abenduak 16, 2003
Hegoaldea ondo ezagutzen duen lapurtarra dugu Anje Duhalde. Gaztetatik musikari eta kantari, euskarazko rockaren hasiera markatu zuen Errobi talde mitikoaren sortzailea izan zen Mixel Ducaurekin batera. Ondoren, Akelarre taldetik igaro ostean, bakarkako ibilbideari ekin zion eta 9 diskoko sorta ederra eman digu orain artean, azkena Brassens Kantari izenekoa. Arrangoitzeko musikariarekin izan gara, musika, zentsura eta Iparraldea mintzagai.
UK aldizkarian argitaratua. Bertsio osoa.
-Nola hasi zinen euskal musikaren munduan?
Musikaren bidez, 16 urterekin berreskuratu nuen euskara, Mixel Labegerieren kantu batzuk entzuten. Ez Dok Amairu hasten zen orduan… Baina orduan euskara ez zen nire kezka, Rolling Stones baizik.
-Euskararekiko harremana nolakoa zen orduan?
Ustaritzen hazi nintzen, Lapurdiko hiriburu kulturalean. Sei urte arte euskaraz egin nuen. Garai hartan frantses hezkuntza ministerioak erabaki zuen hizkuntza politika gogorra egitea, konturatu baiziren Frantziar gehienek ez zutela frantsesa egiten. Guri gogorrena tokatu zitzaigun, kultura ezabatzea. Euskaraz egitea debekatzen ziguten, zigortuak ginen. Gure herrian medikuaren semeak bakarrik egiten zuen frantsesez, baina Baionara joaten ginenean arraza berezi batekoak bezala ginen, mespretxuz tratatzen gintuzten. Batzuk ziren gaskoinak eta gu ginen baskorroak. Zortzi urterekin jada frantsesez egiten nuen. Aitarekin beti euskaraz, baina ama oso gogor jarri zen horrekin, frantsesez egin behar genuela. Frantsestu gintuzten, hizkeraz eta izaeraz.
-Hegoaldea zer zen zuentzat orduan?
Horiek espainolak ziren guretzat. Hegoaldearekiko lehenengo kontaktua 68an izan nuen, Debako Arte Eskolako batzuk ezagutu nituen, Daniel Landarten bidez, orduan Enbatan sartu bainintzen. Gero Burgoseko auzia izan zen eta politika arloan harremanak sakondu ziren. Benito Uztaritzen ikusi nuen eta gogoan dut harritu nintzela, Donovan-en bertsio bat egin zuelako.
-Nolakoa izan zen Errobiren sorrera
Ni El Fuego izeneko berbena taldean nengoen 66tik, bateria jotzen. Orduan talde guztiek izen espainolak zituzten, Los Amigos eta horrelakoak. Euskarazko abestiak sartzen hasi ginen 68an, baina soldaduskatik bueltan erabaki nuen euskarazko taldea egin behar genuela. Landartek bazuen kantu bat, Zure begiek, Mikel Laboak kantatu zuena… Hiruzpalau kantu nituen jada, 1973an, Mixel Ducau ezagutu nuenean.
-Lehenengo euskal rock taldea izan ei zen Errobi.
Hori diote baina ez da oso inportantea niretzat. Lehendik euskarazko rock kantu batzuk baziren, lehenengoa Egan-ek atera omen zuen, baina formalki talde bezala bai, lehenengoa Errobi izan zen. hasieran bikote bezala funtzionatzen genuen. Beste armonia eta ahots batzuk ekarri genituen eta horrek markatu zuen aldaketa. Orduan Lete, Benito, Laboa, Urko eta horrelakoak zeuden.
-Orduko joerak jarraitu zenituzten, rock progresiboa eta abar.
Tira, hasieran country-folkaren eragina handiagoa izan zen eta geroago etorri zen rock progresiboa, 77an. Errobiren diskorik deigarriena eta salduena Bizi-bizian izan zen: zuzenekoa, rockeroa, baina euskal doinuak ere baziren bertan. Gaiak oso internazionalistak ziren. Gero rock sinfonikoa sartu zen eta Ametsaren Bidea izan zen ibilbide horren bukaera.
-Kostatu zitzaizun Errobiren itzaletik aldentzea?
Bai, 80an bakarkako lehen diskoa oso folkie-a izan zen, hortik aldendu nahian. Hala ere, Errobiko kantari bezala identifikatzen ninduten oraindik. Nolabait bizi behar nuela eta, Akelarre taldearen eskaintza hartu eta hiru-lau urtez ibili ginen Euskal Herri osotik. Erromeriaren aldaketan eragin handia izan genuen, baina nik bide hori agortua ikusi nuen eta beste bat hartzea erabaki nuen.
-Zure bakarkako diskoetatik zein duzu maiteen?
Zaila da esaten. Agian esango nizuke bakoitzetik zer dudan maiteago. Baina aukeratuz gero Bakezaleak eta Zuzenean hartuko nituzke. Nire irudirik benetakoena ematen baitute. Azkena, Brassens kantari, haren kantekin beti egin nahi izan dudan gauza bat da. Oso ondo hartu dute frantsesek ere, Frantzia osotik mezuak jaso baititut eskerrak emanez.
-Iparraldean nola ikusten duzu euskal musikaren egoera?
Galdera hori beti egiten didate, sondeoak egiteko aparailua banintz bezala. Lapurdikoa naiz baina euskalduna naiz, besterik gabe. Nik uste krisia dagoela baina alde guztietan, ez bakarrik Iparraldean, euskaldungoan baizik. Horrek ondorioak dakartza baina badago, hala ere, lan egiteko gogoa duen jenderik.
-Kontraste harrigaria da, esaterako, Garazin hardcore elkarte bat egotea.
Azken bost-sei urteotan oso talde gogorrak agertu dira, baina beti da hegoaldean gertatzen den fenomenoaren kopia bat. Gure garaian gazteak hegoaldetik iparraldera begira zeuden eta orain Hegoaldeari begira daude Iparraldeko euskaldunak. Badira elementu batzuk itxaropen handiak neuzkan beraiekiko baina azken finean betikoak gaude: Erramun, Niko eta beste batzuk.
-Nola ikusten duzu frantsesak erakartzeko ahalegina, Arrosako jaialdia kasu?
Arrosakoa nazioartean oso ondo hartua da, baina nik galdera egiten dizut: nola euskaldundu hego euskal herria? Hogei urte pasatu dira, hizkuntza politika bat izan da eta emaitzak oso kaxkarrak izan dira. Iparraldean, hizkuntza ofizialki onartua ez den bitartean, partxeak ipintzen ibiliko gara. Seaska lan sakona egiten ari da, noiz arte ez dakigu… Funtsezko arazoa da herri bat ez garela eta gure burua benetan komunitate moduan planteatzen ez dugun bitartean ez dugu aurrera egingo.
-Hegoaldekook nola jokatu beharko genuke Iparraldearekiko?
Begira, Iparraldeko gizartea nolakoa den jakin behar da. Aldea irudikatzeko joan hadi Hendaiara, handik hartu Hondarribirako txalupa poteoaren orduan eta konturatuko haiz bi kilometroko tartean zein ezberdinak diren alde biotako gizarteak. Hori hasteko. Gizartearen harremanak… Dena da ezberdina. Kostaldearen eta barnealdearen artean ere diferentzia handia dago. Beti izan da eta dramatikoa bihurtzen ari da azken urte hauetan. Zuberoa Pauera begira dago, administratiboki eta denerako. Diferentziak izan dira beti, nafarroan ipar nafarroaren eta erriberaren artean bezala.
-Zertan da Baionan euskal kulturgune bat sortzeko proiektua?
Oraindik goizegi da esateko, finkaturik ez dagoelako, baina nik uste dut aterako dela. Gutxi gora behera Kafe Antzokiaren eta Zenbat Gararen egitura bertsua egitea izango litzateke. Eskaera badago jendearen aldetik eta beti bezala
beharrezkoa da borondate politikoa. Udaletxeak oniritzia eman behar du, horren zai gaude, baina nik uste dut aurrera aterako dela.
-Zentsura dugu modako hitza gurean.
Zentsura egongo da, gero eta gehiago, hor dago Fermin Muguruzaren kasua, Egunkaria ere zentsuratu dute, ni ere zentsuratu ninduten… Baina zentsura hori ez da egongo bakarrik artean edo komunikabideetan, arlo guztietara zabalduko da. Onena izango dugu bakoitzak bere alor txiki horretan jarraitzea lanean. zeren eta gero eta konbentzituago nago hemen kontua ez dela une batean zaratak ateratzea eta gero isiltzea. iraupen kontua da: iraun behar dugu eta irauteko metodo bat bilatu behar dugu, ez da gutxi.
-Erasoen aurrean zer egin behar du euskalgintzak?
Kantuak dioen bezala, inor ez mintzearren isilduko banintz… Azken finean ez gara ixildu behar. Nik ez nuen espero hainbestekoa izango zenik erasoa, baina argi dago hemen kondenatzen gaituztenean ez dutela gizabanakoa kondenatzen. Inuxenteak izan gara azken urteotan, pentsatzen genuelako gure dinamikan sartuta egonik ez zigutela erasoko. Ikusten da benetan enfrentamentu filosofiko ekonomiko politiko baten aurrean deus gutxi garela. Horrek arduratzen nau baina azken finean gogo kontua da. Esaterako, Palestinan hor daude zapalduta baina ez dute intifada gelditu, harriekin egiten dietete aurre tankeei. Horrek zer pentsatu ematen du.
Urriak 17, 2003
Globalizazioaren aurkako ikonoa gurean izan da egunotan, Jai Alai Katumbi Express goitizenarekin kontzertu klandestinoak eskaintzen. Virgin multinazionalarekin harremanak apurtu ostean, Radio Bembarekin eta Fermin Muguruzarekin burutu du bira txiki hau. Makrojaialdietatik urrun, areto txikiagoetan ibili dira, lagunarteko festa giroan. Bilboko eta Ondarroako Kafe Antzokietan izan da, fan berezi batek lagunduta: sortzez bilbotarra den bere ama. Aretoen kopuru mugatua dela eta, promoziorik ez zuten nahi, beharrik ere ez. Halabaina, Euskal Herrian emandako azken kontzertuaren biharamunean, Ondarroan, Manurekin solasteko aukera izan genuen, gurean eskaini duen elkarrizketa bakarrean.
Testua eta argazkiak: Jabi Zabala
Nola sortu zen Jai Alai Katumbi Express?
Fermin aspalditik ezagutzen dut eta beti izan dugu zerbait elkarrekin egiteko asmoa, baina bakoitza bere planekin, kolaborazio mailan geratu izan dira beti, Negu Gorriak-ekin eta. Orain sekulako aukera zegoen, Ferminen taldekide bat haurdun egonik ezin zuelako bere bandarekin atera. Gu ere zerbait berria hastekotan gaude eta aukera ikusi genuen: orain edo sekula ez, honelako aukera bat ez baita berriz egongo.
Nolakoa da bira zuekin?
Lehenengo lana, gero parranda. Eguneko inportanteena kontzertua da, baina lanean disfrutatuz. Urtero jostailua apurtzen dugu, taldea desegin, ohiturari aurre egiteko. Lokal txikietako bira egiten dugu, prestaketa moduan, behin errodaia egin eta gero jaialdi handietan jotzea txikikeria baita. Egunotan ikaragarrizko parrandak egin eta itzel pasatu dugu.
Galiziatik zatozte, nola aurkitu duzue hura?
Negargarria. Urtarrila hasieran ere joan nintzen Galiziara, egoera ikusteko. Arrantzale herrietako jendeak argi du Kanarietara joan beharko duela baina ez da hain simplea. Askok alde egingo dute baina Argentinako bi milioi galiziar daude itzultzeko gogoz. Beste aukera protesta egitea da. Marea beltzak jende askoren kontzientzia piztu du, tabernetan eta ikusi dut PP bozkatzen duten asko ikututa daudela. Jendea amorratuta dago baina dirulaguntzen bidez isildu nahi dituzte eta asko isiltzen ari dira, kofradiak, arrantzaleak…
EGUNKARIAren itxierak ere berton harrapatu zaitu. Zer iruditzen zaizu?
Fase aluzinagarri batean sartu garela. Batzuetan iruditzen zait fikziozko film bat ikusten ari naizela. Nahi dutena egiten dute eta, gainera, irailaren 11z geroztik denak dira islamista, terrorista… Horrela jarri digute, gurekin edo gure kontra. Bartzelonan ere, okupak ETAkoak ei dira. Prentsa guztiz itsututa dago. Esaterako, katalunian zortzi musulman atxilotu dituzte, Bin Ladenen taldekoak zirela esanez. Denok ikusten genuen pringao batzuk zirela, baina albistegietan ari dira esaten “arriskua ez dago kanpoan, etxean bertan baizik”. Frantzian ere, EGUNKARIA ixtearen aluzine bera da, sorpresaz sorpresa goaz. Duela urtebete esan izan balidate Chirac-en alternatiba Le Pen izango zela ez nuen sinistuko.
Zer egin dezakete musikariek honen aurrean?
Ez dakit, bozgorailua eskuan dugunok bada, hitz egin. Baina gero manipulatzen zaituzte. Kriston ekonomistak izan beharko genuke, azken finean diruaren banaketa baita kontua eta ez naiz mundua aldatzeko gai sentitzen. Iraultza txikietan sinisten dut, ordea. Gazte askok aholkua eskatzen didate eta nik auzo mailan zeozer egiteko esaten diet. Mundu mailan, otsailaren 15eko gerraren aurkako manifestazioak sekulako subidoia eman zidan, baina ez dut uste gerra ekiditea lortuko duenik. Auzo mailan, ordea, emaitzak gehiago ikusten dira.
Ama bilbotarra duzu sortzez.
Bai, Artxandakoa, baina gerra zela eta, hiru urterekin alde egindakoa. Aitonak telefono konpainian lan egiten zuen eta gerran, hiriak faxisten esku jausi ahala, telefono zentralak saboteatzea zen bere zeregina. Bilbo jausi zenean alde egin behar izan zuen familiak. Aitonak hemendik ihes egin eta errepublikaren aldean jarraitu zuen harik eta Valentzia jausi arte. Kondairak dio azkenengo barkuan atera zela. Orduan Aljeriara joan zen eta han kontzentrazio esparru batean eduki zuten denbora batez. Gerra ostean familia bertan batu zen eta ama, esaterako, Aljerian hazi zen.
Sustraien bila etorri zen, baina, duela gutxi.
Bai, duela lau-bost urte ama Bilbora itzuli zen. Ez zen ongi oroitzen, baina azkenean Artxandako etxea aurkitu zuten. Bizilagun berriak zeuden bertan, baina auzokoek gure familia akorduan zuten: “Bai, Ortegatarrak, noski. Zatozte, zerbait daukagu zuena, berton utzi zenutena”. Aiton-amonen baxera, mantelak eta horrelakoak zituzten oraindik gordeta, haiek ezin izan baizuten dena eraman. Aitonak, bizirik zela, ez zuen sekula bueltatu nahi izan. Hil ondoren bere errautsak ekarri eta Gorbeiako tontorrean haizatu genituen.
Zu, berriz, Parisen sortu zinen.
Txikitatik oroitzen naiz nola gure etxean bazkariak eta festak egiten ziren. Jende asko etortzen zen, argentinar exiliatuak eta. Aita galiziarra da, kazetaria. Pianoa jotzen zuen baina, eskuetako artrosia zela eta, jotzeari utzi zion. Artrosia bazuen ez dut inoiz ulertu nola utz zezakeen pianoa idazmakinari ekiteko.
Musikarena hortik datorkizu?
Tira, aita pianoa ikas genezan saiatu zen, solfeoarekin eta, baina guk futbola nahiago genuen. Oraindik ideia handirik ez dut, baina oinarrizko ezagutza baliagarria suertatu zait.
Sorkuntzan autoprodukzioaren aldekoa ei zara.
Bai, grabaketa estudioak amaitu dira niretzat. Egun, teknologiari esker dirutza ederra aurreztu dezakezu. Etortzen zaizkidan gazteei eta, dirua grabaketa estudioan xahutu barik ordenagailua erostea gomendatzen diet. Gaurko banda batean baxu jole edo bateria jole ona edukitzea bezainbat garrantzitsua da manitas bat egotea. Estudioetan ordutegiak daude, baina duendea etortzen zaizu berak nahi duenean, ez estudioan baizik eta etxean zaudela. Ordenagailuarekin momentuan graba dezakezu eta biharamunean entzunda ez bazaizu gustatzen, dudarik gabe ezabatu. Ezabatzen jakitea oso garrantzitsua da.
Orduan nolakoa da zure sorkuntza prozesua?
Esan bezala, nik estudioa gainean daramat, motxilan. Ideia bat etorri orduko makina piztu eta berehala grabatzeari ekin. Gauza bat grabatzen hasi eta, gauaren amaieran, guztiz bestelako gauzak grabatzen amaituz gero, sesio ona izan dela esan dezakezu. Clandestino-tik hona horrela egiten dut.
Aurten musika multinazionalen azkena izango dela diote. Esaterako, Sony erraldoiaren musika arloa kaltetzen ari da Sony bera, askoz gehiago irabazten baitu MP3ak entzuteko aparailuak saltzen. Hori da kapitalismo basatiak dakartzan makrofusioen arazoa. Multinazionalak jada hibrido erraldoiak dira eta ez dute funtzionatuko kolapsatuko dira. Ez bakarrik musika saltzen dutenak, beste asko ere bai.
Pirateriak musikari kalte egiten dio?
Musikaren arloan pirateriaren inguruko debate faltsua dago. Diskagintza hondatzen ari dela diotenean nik barre egiten dut: etekinak urratzen ari zaizkie erraldoiei, ez musika hondatzen. Gero, SGAEn eta Madrilen denak “pirateoaren kontra”, bilerak egiten… Baina pirateria hemen dago eta ezin izango dute gelditu.
Zer egin behar dute disketxeek?
Pirateoaren kontrako soluzioak oso errazak dira, aplika ditzatela. Diskoen salneurria %40 jaitsiz gero, pirateoarekin konpetitiboak izango lirateke, gehiago salduko lukete.
Top-mantaren aldekoa zara?
Debate guztietan pirateriaren defendatzailetzat akusatzen naute. Ez da horrela, nik etxeko pirateria defendatzen dut, baita auzoko pirateria ere: okinari ogia erosten diogun bezala, auzoan gazte bat baldin badago bildumak osatzen dituena, bada, harengana joatea eta zer daukazu gaur? galdetzea. Patrikan 20 euro dituen gazte bat, CD bat eskuratu nahi badu, oso tontoa izan behar du diskoa erosteko, saretik jaitsi beharrean. Ordea, pirateriaren %70 mafiosoa da eta hori da niri gustatzen ez zaidana. Oso polita da senegaldar bati hondartzan CD bat erostea, baina tipo hori mafia baten esklabu da, berak ez du dirua eramaten. Erostean mafia hori laguntzen ari zarela jakitun egon behar duzu. Saltzailea esplotatua dago, Almerian tomatea biltzen dagoena bezala.
Zelan geldi daiteke hori?
Ez dut ulertzen zergatik ez duten gelditzen, hainbeste diote SGAEkoek pirateria gelditu behar dela eta, ez al dakite non dauden fabrikak? Mesedez! Pixkat bilatuz gero kobazulo horiek bi minututan topa ditzakete eta. Zergatik ez dute egiten? Ez dakit. Hainbeste kexatzen dira pirateriaz… Bada euren legeak dira: eskaintza eta eskaria. Jendeak merkeena erosten du. Nik diodanez, la pepsicola que se muerde la cola.
UK aldizkarian argitaratua.
Martxoak 16, 2003
